ਸ਼੍ਰੀਲਲਿਤਾਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਇਹ ਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਰਨ-ਅਕਾਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਵਾਸਤੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਮੋਹਣੀ ਤੇ ਚੋਖੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਬਾਹਰਵੱਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਈ ਉਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲਕੜੀਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਸੁਤੰਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਰ ਜਿਹੜੀ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ, ਯਜਨਾ ਆਪ ਕਰਦੀ ਤੇ ਯਜਕ ਦੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਧਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਧਨ-ਅਨਾਜ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਨਮੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਹੈ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ ਹੈ, ਆਪ ਵੀਰਵਤੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂਨ, ਮੰਗਲਮਈ, ਚਤੁਰ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣੀ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ ਪਸੰਦ ਹਨ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਦੁ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਮ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਨ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਮਿੱਠੀ, ਸਥਿਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹਤ, ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਤੇ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਮਸਕਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਕੌਲੀਨੀ ਹੈ, ਅਨੋਖੀ ਤੇ ਕੀਮਤੀ, ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸੋਚਵਾਨ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਸਕਤ, ਨਿਡਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਾਤਰੀ, ਪਰਮ ਆਨੰਦਮਈ, ਮਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੇਸ ਆਕਾਸ਼ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਵਿ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਹੈ, ਵਾਮ ਮਾਰਗ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਪੰਜ ਮਹਾ-ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪੰਜ ਮੂਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਪੰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਆਦਰਤ, ਸਦੀਵੀ, ਸਦਾ-ਸਮਰਾਟੀ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ, ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ, ਧਾਰਮਿਕ, ਧਰਮ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਧੂਕਾ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਨੌਜਵਾਨ, ਖੇਡ ਵਿਚ ਰਮਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਦਸ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਤੇ ਆਪ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੋਨੀ ਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਚਾਲ, ਤੇ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਹਜ ਦਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੋਪਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਕਦੇ ਟਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਸ਼੍ਰੀਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਹੈ।