ମହା ଦେବୀଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଉପାଖ୍ୟାନ ମହା ଦେବୀ ଲଳିତା ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ। ଗଣେଶ ଯେତେବେଳେ ଭଣ୍ଡାସୁରଙ୍କ ଦୂର୍ବଳ ବିଧିବା ଅବରୋଧ ଭଙ୍ଗ କରି, ଦେବୀ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହେଲେ। ଭଣ୍ଡାସୁର ନିକଟରୁ ଆସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ମାନେ ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ପାଇଁ ଦେବୀ ନିଜେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରିଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ନଖ ମୁଠିରୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦଶ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ଦେବୀଙ୍କ ପାଶୁପତା ଅସ୍ତ୍ରର ଦୀପ୍ତିରେ ଭଣ୍ଡାସୁରଙ୍କ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। କାମେଶ୍ବରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଣ୍ଡାସୁର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଣ୍ଡୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ମହିମାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଦେବୀ କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଶିବଙ୍କ ତୃତୀୟ ନେତ୍ରର ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳି ଯିବା ପରେ ଔଷଧ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ମହା ଶବ୍ଦ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ଆକାର। ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଗଳାରୁ କମର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଭାଗର ଆକାର ଅଟୁଟ ଏକ ଶକ୍ତି ଆଗ୍ନି ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ। ଦେବୀ ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ, ତିନି ମୂଳ ଭାଗର ଶରୀରରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ। କୁଳାମୃତର ଆସ୍ବାଦନରେ ଦେବୀ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି ଏବଂ କୁଳର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି। ଦେବୀ କୁଳା ପରମ୍ପରାର ମହାରାଣୀ, କୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ବିରାଜିତ, ଏବଂ କୁଳର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମାଲିକା। ଦେବୀ କୁଳା ପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗର ଶେଷରେ ବିରାଜିତ, ଏବଂ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଲିନ। ଦେବୀ ମୂଳାଧାର ଚକ୍ରରେ ବିରାଜିତ, ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ। ମଣିପୁର ଚକ୍ରରେ ଦେବୀ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବିଷ୍ଣୁଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ। ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ରର ଶୂନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବୀ ରହିଛନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ହଜାର ପଦ୍ମରେ ବିରାଜିତ ଅମୃତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦାନ କରନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ଚାୟା ତଡିତ ରେଖା ପରି, ଷଡ୍ଚକ୍ରର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ମହାଶକ୍ତି କୁଣ୍ଡଳିନୀ ରୂପେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବିରାଜିତ। ଦେବୀ ଭବାନୀ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଏହି ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚେନ୍ଦା କରିବା ପାଇଁ କୁଲାଡ଼ି ଭାବେ, ଶୁଭ ରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଶୁଭର ଆକାର ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ଶୁଭ ଦାନ କରନ୍ତି। ଦେବୀ ଭକ୍ତିକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଭୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ, ଶାରଦାଙ୍କ ପୂଜିତା, ଶର୍ବଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଆନନ୍ଦ ଦାନ କରନ୍ତି। ଦେବୀ ଶିବଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ, ଶ୍ରୀ ଦାନକାରିଣୀ, ନୀତିମତୀ, ଶରଦ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚେହେରା, ଶିଳ୍ପି କମର, ଶାନ୍ତିର ଆକାର, ନିରାଧାର ଏବଂ ନିଖାଦ। ଦେବୀ ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ନିତ୍ୟ, ନିରାକାର, ଅଚଳ, ନିର୍ଗୁଣ, ନିଖଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ବାସନା, ଅବିଚଳ। ଦେବୀ ନିତ୍ୟ ମୁକ୍ତ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପାରେ, ନିର୍ବାଧାର, ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ, ନିତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ନିଖାଦ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ। ଦେବୀ ନିର୍ବିଜ, ନିଖାଦ, ନିର୍ବନ୍ଧନ, ନିର୍ବପ୍ତ, ରାଗ ଶୂନ୍ୟ, ଆସକ୍ତି ନାଶିନୀ, ମଦ ଶୂନ୍ୟ, ଅଭିମାନ ନାଶିନୀ। ଦେବୀ ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ମୋହ ଶୂନ୍ୟ, ମୋହ ନାଶିନୀ, ମମତା ଶୂନ୍ୟ, ଆସକ୍ତି ନାଶିନୀ, ନିଖାଦ, ପାପ ନାଶିନୀ। ଦେବୀ କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ, କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତିକାରିଣୀ, ଲୋଭ ଶୂନ୍ୟ, ଲୋଭ ନାଶିନୀ, ସଂଶୟ ଶୂନ୍ୟ, ସଂଶୟ ନାଶିନୀ, ସଂସାର ପାରେ, ବନ୍ଧନ ନାଶିନୀ। ଦେବୀ ସମସ୍ତ ସଂଶୟ ଶୂନ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଶୂନ୍ୟ, ଅଚଳ, ଅଭିନ୍ନ, ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାଶିନୀ, ଅବିନାଶୀ, ମୃତ୍ୟୁ ନାଶିନୀ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଆସକ୍ତି ଶୂନ୍ୟ। ଦେବୀ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ନୀଳ କେଶର ଆକାର, ଅବିକ୍ଷୟ, ଅତିକ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ, ଦୁର୍ଗମ, ଅଜୟ, ଦୁଃଖ ନାଶିନୀ, ଆନନ୍ଦ ଦାନକାରିଣୀ। ଦେବୀ ଦୁଷ୍ଟମାନେରୁ ଦୂର, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଶାନ୍ତିକାରିଣୀ, ନିଖାଦ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦୟାର ମହାସାଗର, ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଉତ୍ସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ଦାନକାରିଣୀ, ସମସ୍ତର ରାଜ୍ୟ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଆକାର। ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ତନ୍ତ୍ରର ଆକାର, ମନ କୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରିଥିବା, ମହାରାଜ୍ୟର ରାଣୀ, ପରମ ଦେବୀ, ମହା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ଦେବୀ ମହା ଆକାରର, ମହା ପୂଜିତା, ମହା ପାପ ନାଶିନୀ, ମହା ମୋହିନୀ, ପରମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ପରମ ଶକ୍ତି, ମହା ଆନନ୍ଦର ଆକାର। ଦେବୀ ମହା ଭୋଗ, ମହା ଶାସନ, ମହା ପ୍ରତାପ, ମହା ଶକ୍ତି, ମହା ବୁଦ୍ଧି, ମହା ସିଦ୍ଧି, ମହା ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକା। ଦେବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତନ୍ତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯନ୍ତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ, ମହା ଯଜ୍ଞ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିତା, ମହାଭୈରବଙ୍କ ଆଦରିତା। ଦେବୀ ଶିବଙ୍କ ମହା ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ, ମହାକାମେଶ୍ବରଙ୍କ ରାଣୀ, ତ୍ରିପୁରାର ପରମ ସୌନ୍ଦର୍ୟ। ଦେବୀ ଚଉଷଠି ପଦାର୍ଥରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଚଉଷଠି କଳା ରେ ଗଠିତ, ଚଉଷଠି କୋଟି ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ସେବିତା। ଦେବୀ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଞାନ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ, ଶୋଭାମୟ ଆକାର, ମନୋହର ହାସ, ଚନ୍ଦ୍ରଖଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିବା। ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଚଳ ଅଚଳ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ପରମ ଚକ୍ରର ମହାଲୟରେ ବିରାଜିତ, ପାର୍ବତୀ, ପଦ୍ମନୟନୀ, ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ପରି ଚମକୁଥିବା। ଦେବୀ ପାଞ୍ଚ ଶବ ରାଜାସନରେ ବିରାଜିତ, ପାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମର ତତ୍ତ୍ୱର ଆକାର, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଜ୍ଞାନର ଘନତାର ଆକାର। ଦେବୀ ଧ୍ୟାନର ଆକାର, ଧ୍ୟାନକାରିଣୀ, ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁ, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମର ଉପରେ, ସାର୍ବଭୌମ ଆକାର, ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ଵପ୍ନ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାର ଆକାର। ଦେବୀ ନିଦ୍ରାର ଆକାର, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଆକାର, ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥିତିର ଆକାର, ସମସ୍ତ ସ୍ଥିତିର ପାରେ। ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାର ଆକାରରେ ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ, ଗୋବିନ୍ଦର ଆକାରରେ ରକ୍ଷାକାରିଣୀ। ଦେବୀ ରୁଦ୍ରର ଆକାରରେ ସଂହାର କରନ୍ତି, ଗୁପ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ।