श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम्

कलानिधिः काव्यकला रसज्ञा रसशेवधिः । पुष्टा पुरातना पूज्या पुष्करा पुष्करेक्षणा

ज्या सर्व कलांचा खजिना आहेत, ज्या काव्यात पारंगत आहेत, ज्या रसाची खरी जाण असलेल्या आहेत, ज्या सर्व चवींचा संग्रह आहेत, ज्या पोषित आहेत, ज्या अनादीकालच्या आहेत, ज्या पूजनीय आहेत, ज्या कमळासारख्या आहेत आणि ज्यांचे डोळेही कमळासारखे सुंदर आहेत.

परंज्योतिः परंधाम परमाणुः परात्परा । पाशहस्ता पाशहन्त्री परमन्त्रविभेदिनी

ती परम तेज आहे, सर्वोच्च निवासस्थान आहे, अत्यंत सूक्ष्म कण आहे, सर्वात श्रेष्ठाहूनही श्रेष्ठ आहे. ती आपल्या हातात पाश धरते, पाशाचा नाश करते आणि सर्वांत श्रेष्ठ मंत्रांचाही भेद करते.

मूर्ताऽमूर्ताऽनित्यतृप्ता मुनिमानसहंसिका । सत्यव्रता सत्यरूपा सर्वान्तर्यामिनी सती

ती साकार आणि निराकार आहे, नेहमीच तृप्त आहे, ऋषींच्या मनातली हंस आहे. ती सत्यव्रती आहे, सत्यस्वरूप आहे, सर्वांच्या अंतर्यामी आहे आणि नेहमीच पवित्र आहे.

ब्रह्माणी ब्रह्मजननी बहुरूपा बुधार्चिता । प्रसवित्री प्रचण्डाऽऽज्ञा प्रतिष्ठा प्रकटाकृतिः

ती ब्रह्माची शक्ती आहे, ब्रह्माची जननी आहे, अनेक रूपे धारण करणारी आहे, ज्ञानी लोकांनी पूजलेली आहे. ती सृष्टी करणारी आहे, ती प्रचंड आज्ञा देणारी आहे, आधार आहे आणि स्पष्टपणे प्रकट झालेली आहे.

प्राणेश्वरी प्राणदात्री पञ्चाशत्पीठरूपिणी । विशृङ्खला विविक्तस्था वीरमाता वियत्प्रसूः

ती प्राणांची अधिष्ठात्री आहे, प्राण देणारी आहे, पन्नास पीठांचे रूप असलेली आहे. ती बंधनमुक्त आहे, एकांतात वास करणारी आहे, वीरांची माता आहे आणि आकाशाची जननी आहे.

मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रहरूपिणी । भावज्ञा भवरोगघ्नी भवचक्रप्रवर्तिनी

मुकुंदा, मुक्तीचं निवासस्थान, सर्व सृष्टीची मूळ मूर्ती, भाव जाणणारी, संसाराच्या दुखांवर उपाय करणारी आणि जन्ममरणाच्या चक्राला चालना देणारी ती आहे.

छन्दःसारा शास्त्रसारा मन्त्रसारा तलोदरी । उदारकीर्तिर् उद्दामवैभवा वर्णरूपिणी

ती छंदांचा गाभा, शास्त्रांचा सार, मंत्रांचा अर्थ, कंबर बारीक असलेली, तिचं कीर्तन सर्वत्र प्रसिद्ध, तिचं वैभव अपार आणि ती सर्व वर्णांची मूर्ती आहे.

जन्ममृत्युजरातप्तजनविश्रान्तिदायिनी । सर्वोपनिषदुद्घुष्टा शान्त्यतीतकलात्मिका

जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्याने त्रस्त लोकांना विश्रांती देणारी, सर्व उपनिषदांनी गौरवलेली आणि शांततेपलीकडील स्वरूप असलेली ती आहे.

गम्भीरा गगनान्तस्था गर्विता गानलोलुपा । कल्पनारहिता काष्ठाऽकान्ता कान्तार्धविग्रहा

ती गूढ आहे, आकाशाच्या पलीकडे वास करणारी, अभिमान असलेली, गाण्यात रमणारी, कल्पनाशून्य, अंतिम अवस्थेची, प्रिय आणि आपल्या अर्ध्या रूपात प्रियकरासोबत असलेली आहे.

कार्यकारणनिर्मुक्ता कामकेलितरङ्गिता । कनत्कनकताटङ्का लीलाविग्रहधारिणी

ती कारण-परिणामांपासून मुक्त आहे, प्रेमाच्या लहरींनी सजलेली आहे; तिच्या कानात झळकणारे सोन्याचे कुंडल आहेत आणि ती खेळण्यासाठी सुंदर रूप धारण करते.

अजा क्षयविनिर्मुक्ता मुग्धा क्षिप्रप्रसादिनी । अन्तर्मुखसमाराध्या बहिर्मुखसुदुर्लभा

ती अजन्मा आहे, तिला कधीही नाश होत नाही, ती मोहक आहे आणि लवकर कृपा करते; अंतर्मुख होऊन भक्ती करणाऱ्यांना ती सहज मिळते, पण बाह्य गोष्टींमध्ये गुंतलेल्या लोकांसाठी ती फार कठीण आहे.

त्रयी त्रिवर्गनिलया त्रिस्था त्रिपुरमालिनी । निरामया निरालम्बा स्वात्मारामा सुधासृतिः

ती तीन वेदांचे मूर्तिमंत रूप आहे, धर्म, अर्थ आणि काम या तीन पुरुषार्थांची निवासस्थानी आहे, ती तीन ठिकाणी स्थिर आहे आणि तिने त्रिपुराचा हार घातला आहे; ती आजाररहित आहे, कोणत्याही आधाराविना स्वतंत्र आहे, स्वतःच्या आनंदात रमलेली आहे आणि अमृताचा स्रोत आहे.

ओर् सुधास्रुतिः संसारपङ्कनिर्मग्नसमुद्धरणपण्डिता । यज्ञप्रिया यज्ञकर्त्री यजमानस्वरूपिणी

ती अमृताचा प्रवाह आहे, संसाराच्या दलदलीत अडकलेल्या जीवांना सोडवण्यात पटाईत आहे; तिला यज्ञ आवडतात, ती स्वतः यज्ञ करते आणि यजमानाचेही रूप तीच आहे.

धर्माधारा धनाध्यक्षा धनधान्यविवर्धिनी । विप्रप्रिया विप्ररूपा विश्वभ्रमणकारिणी

धर्माचा आधार, संपत्तीची राखण करणारी, धनधान्य वाढवणारी, ब्राह्मणांना प्रिय असणारी, ब्राह्मणरूप धारण करणारी आणि साऱ्या विश्वाचा गती निर्माण करणारी अशी ती आहे.

विश्वग्रासा विद्रुमाभा वैष्णवी विष्णुरूपिणी । अयोनिर् योनिनिलया कूटस्था कुलरूपिणी

संपूर्ण विश्वाचा संहार करणारी, प्रवाळासारखी तेजस्वी, विष्णूला प्रिय, विष्णुरूप धारण करणारी, जन्मरहित असूनही सर्व जन्मांचे निवासस्थान असणारी, कधीही न बदलणारी आणि कुलाचे स्वरूप असणारी आहे.

वीरगोष्ठीप्रिया वीरा नैष्कर्म्या नादरूपिणी । विज्ञानकलना कल्या विदग्धा बैन्दवासना

पराक्रमींच्या सभेला आवडणारी, पराक्रमी, निष्क्रियतेत स्थिर असणारी, नादस्वरूप, विवेकाने युक्त, मंगलमय, कुशल आणि बिंदूमध्ये विराजमान असणारी आहे.

तत्त्वाधिका तत्त्वमयी तत्त्वमर्थस्वरूपिणी । सामगानप्रिया सौम्या सदाशिवकुटुम्बिनी

तत्त्वांपेक्षा श्रेष्ठ, तत्त्वमय, तत्त्वाचा अर्थ असणारी, सामगान आवडणारी, सौम्य आणि सदा शिवाची पत्नी अशी ती आहे.

ओर् सोम्या सव्यापसव्यमार्गस्था सर्वापद्विनिवारिणी । स्वस्था स्वभावमधुरा धीरा धीरसमर्चिता

ती सौम्य आहे, डाव्या आणि उजव्या मार्गावर वावरणारी, सर्व संकटे दूर करणारी आहे. ती स्वतःमध्ये स्थिर आहे, तिचा स्वभाव गोड आहे, ती धीर आहे आणि ज्ञानी लोक तिची पूजा करतात.

चैतन्यार्घ्यसमाराध्या चैतन्यकुसुमप्रिया । सदोदिता सदातुष्टा तरुणादित्यपाटला

ती चेतनेच्या अर्घ्याने पूजली जाते, तिला चेतनेच्या फुलांचा विशेष प्रिय आहे. ती नेहमीच प्रकट असते, नेहमीच संतुष्ट असते आणि तिला उगवत्या सूर्याच्या प्रभेसारखा तेज आहे.

दक्षिणादक्षिणाराध्या दरस्मेरमुखाम्बुजा । कौलिनीकेवलाऽनर्घ्यकैवल्यपददायिनी

ती उजव्या आणि डाव्या दोन्ही मार्गांनी पूजली जाते. तिच्या कमळासारख्या मुखावर हलकी स्मितहास्य असते. ती कौलीनी आहे, अद्वितीय आणि अमूल्य आहे, आणि ती सर्वोच्च मुक्ती देते.

स्तोत्रप्रिया स्तुतिमती श्रुतिसंस्तुतवैभवा । मनस्विनी मानवती महेशी मङ्गलाकृतिः

तिला स्तोत्रे आवडतात, ती नेहमी स्तुतीने युक्त असते. वेदांनी तिच्या वैभवाचे गुणगान केले आहे. ती विचारशील आहे, श्रेष्ठ आहे, सर्वश्रेष्ठ आहे आणि तिचा रूप शुभ आहे.

विश्वमाता जगद्धात्री विशालाक्षी विरागिणी । प्रगल्भा परमोदारा परामोदा मनोमयी

विश्वाची आई, जगाची पालनकर्त्री, मोठ्या डोळ्यांची, विरक्त; धाडसी, अत्यंत उदार, अत्यंत आनंदी आणि मनाने बनलेली.

व्योमकेशी विमानस्था वज्रिणी वामकेश्वरी । पञ्चयज्ञप्रिया पञ्चप्रेतमञ्चाधिशायिनी

जिचे केस आकाशासारखे आहेत, जी दिव्य विमानात वास करते, वज्रधारी, डाव्या मार्गाची अधीश्वरी; पाच यज्ञांना प्रिय, पाच प्रेतांच्या पलंगावर विश्रांती घेणारी.

पञ्चमी पञ्चभूतेशी पञ्चसंख्योपचारिणी । शाश्वती शाश्वतैश्वर्या शर्मदा शम्भुमोहिनी

ती पाचवी, पाच महाभूतांची स्वामिनी, पाच संख्येने पूजिली जाणारी; शाश्वत, शाश्वत ऐश्वर्य असलेली, आनंद देणारी, शंभूला मोहात पाडणारी.

धरा धरसुता धन्या धर्मिणी धर्मवर्धिनी । लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमात्मिका

ती पृथ्वी आहे, पृथ्वीची कन्या, भाग्यवान, धर्मशील, धर्म वाढवणारी; जगांपलीकडे असलेली, गुणांपलीकडे असलेली, सर्वांच्या पलीकडे असलेली, शांततेचे मूर्तिमंत रूप.

बन्धूककुसुमप्रख्या बाला लीलाविनोदिनी । सुमङ्गली सुखकरी सुवेषाढ्या सुवासिनी

ती बंदूक फुलासारखी शोभिवंत आहे, नेहमीच तरुण, खेळकर आणि आनंदी आहे. ती अत्यंत शुभ, सुख देणारी, सुंदर वस्त्रांनी सजलेली आणि मधुर सुवासाने दरवळणारी आहे.

सुवासिन्यर्चनप्रीताऽऽशोभना शुद्धमानसा । बिन्दुतर्पणसन्तुष्टा पूर्वजा त्रिपुराम्बिका

ती सुवासिक स्त्रियांच्या पूजेला आनंदाने स्वीकारते, तेजस्वी आणि सुंदर आहे, तिचे मन निर्मळ आहे. ती बिंदू अर्पणाने तृप्त होते, सर्वांपूर्वी जन्मलेली आणि त्रिपुरींची जननी आहे.

दशमुद्रासमाराध्या त्रिपुराश्रीवशङ्करी । ज्ञानमुद्रा ज्ञानगम्या ज्ञानज्ञेयस्वरूपिणी

ती दहा मुद्रांनी पूजली जाते, त्रिपुरीच्या संपत्तीची स्वामिनी आणि शंकरावर प्रभुत्व असलेली आहे. ती ज्ञानमुद्रा आहे, ज्ञानानेच प्राप्त होते आणि तिचे स्वरूप ज्ञान व जाणण्यासारखे दोन्ही आहे.

योनिमुद्रा त्रिखण्डेशी त्रिगुणाम्बा त्रिकोणगा । अनघाऽद्भुतचारित्रा वाञ्छितार्थप्रदायिनी

ती योनिमुद्रेत वास करणारी, तीन विभागांची अधिष्ठात्री, तीन गुणांची जननी आणि त्रिकोणात वसणारी आहे. तिचे आचरण निष्कलंक आणि अद्भुत आहे, ती इच्छित वस्तू देणारी आहे.