श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम्

मिथ्याजगदधिष्ठाना मुक्तिदा मुक्तिरूपिणी । लास्यप्रिया लयकरी लज्जा रम्भादिवन्दिता

ती या माया-जगाचा आधार आहे, मुक्ती देणारी आहे आणि स्वतःच मुक्तीचे रूप आहे. तिला नृत्यात आनंद मिळतो, ती सर्वांचे विलयन घडवते, तीच लाज आहे आणि ती रंभा वगैरे अप्सरांनी पूजली जाते.

भवदावसुधावृष्टिः पापारण्यदवानला । दौर्भाग्यतूलवातूला जराध्वान्तरविप्रभा

ती संसाररूपी दावानळ विझवणारी अमृतवृष्टी आहे, पापरूपी अरण्य जाळणारी अग्नी आहे, दुर्दैवाच्या कापूस उडवणारी वाऱ्यासारखी आहे आणि वार्धक्याच्या अंधारात प्रकाश देणारी तेजस्वी प्रभा आहे.

भाग्याब्धिचन्द्रिका भक्तचित्तकेकिघनाघना । रोगपर्वतदम्भोलिर् मृत्युदारुकुठारिका

ती भाग्याच्या समुद्रावरची शीतल चांदणी आहे, भक्तांच्या मनात नाचणाऱ्या मेघासारखी आहे, रोगरूपी पर्वत फोडणारा वादळ आहे आणि मृत्युरूपी झाड तोडणारी कुऱ्हाड आहे.

महेश्वरी महाकाली महाग्रासा महाशना । अपर्णा चण्डिका चण्डमुण्डासुरनिषूदिनी

ती महेश्वरी आहे, महाकाळी आहे, सर्वांना गिळणारी आणि मोठ्या प्रमाणात भक्षण करणारी आहे. ती अपर्‍णा, चंडिका आणि चंड-मुंड या असुरांचा संहार करणारी आहे.

क्षराक्षरात्मिका सर्वलोकेशी विश्वधारिणी । त्रिवर्गदात्री सुभगा त्र्यम्बका त्रिगुणात्मिका

ती नाशवंत आणि अविनाशी या दोन्हींची मूर्ती आहे, सर्व लोकांची अधीश्वरी आहे, विश्वाला आधार देणारी आहे. ती धर्म, अर्थ आणि काम या तीन पुरुषार्थांची दात्री आहे, शुभ्र आहे, त्र्यंबका म्हणजे तीन डोळ्यांची आहे आणि तिला तीन गुणांचा स्वभाव आहे.

स्वर्गापवर्गदा शुद्धा जपापुष्पनिभाकृतिः । ओजोवती द्युतिधरा यज्ञरूपा प्रियव्रता

ती स्वर्ग आणि मोक्ष देणारी आहे, अत्यंत पवित्र आहे, जपापुष्पासारखी सुंदर आहे. तिच्यात तेज आणि सामर्थ्य आहे, ती यज्ञस्वरूप आहे आणि व्रतांमध्ये आनंद मानणारी आहे.

दुराराध्या दुराधर्षा पाटलीकुसुमप्रिया । महती मेरुनिलया मन्दारकुसुमप्रिया

ती सहज साध्य नाही, कोणालाही जिंकता येणार नाही अशी आहे, तिला पाटळीच्या फुलांचा विशेष आवड आहे. ती अत्यंत महान आहे, मेरू पर्वतावर वास करणारी आहे आणि मंदार फुलांची प्रिय आहे.

वीराराध्या विराड्रूपा विरजा विश्वतोमुखी । प्रत्यग्रूपा पराकाशा प्राणदा प्राणरूपिणी

ज्यांची उपासना धाडसी लोक करतात, ज्या विश्वरूपात आहेत, ज्या सर्व विकारांपासून मुक्त आहेत, ज्या सर्व दिशांना सामोरी आहेत, ज्या नेहमी ताज्या स्वरूपात आहेत, ज्या पराकाष्ठेचा तेज आहेत, ज्या प्राण देणाऱ्या आहेत आणि ज्या स्वतः प्राणस्वरूप आहेत.

मार्ताण्डभैरवाराध्या मन्त्रिणीन्यस्तराज्यधूः । ओर् मार्तण्ड त्रिपुरेशी जयत्सेना निस्त्रैगुण्या परापरा

ज्यांची उपासना मार्तांड भैरव करतात, ज्यांच्याकडे मंत्रीने राज्याची जबाबदारी सोपवली आहे, ज्या मार्तांडसाठी त्रिपुरेची राणी आहेत, ज्यांची सेना नेहमी विजयी असते, ज्या तिन्ही गुणांपलीकडे आहेत आणि ज्या परमार्थ व व्यवहार या दोन्ही स्वरूपात आहेत.

सत्यज्ञानानन्दरूपा सामरस्यपरायणा । कपर्दिनी कलामाला कामधुक् कामरूपिणी

ज्यांचे स्वरूप सत्य, ज्ञान आणि आनंद आहे, ज्या पूर्ण एकरूपतेसाठी समर्पित आहेत, ज्या जटाधारी आहेत, ज्या विविध कलांनी सुशोभित आहेत, ज्या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या आहेत आणि ज्या इच्छेच्या रूपात प्रकट होतात.

कलानिधिः काव्यकला रसज्ञा रसशेवधिः । पुष्टा पुरातना पूज्या पुष्करा पुष्करेक्षणा

ज्या सर्व कलांचा खजिना आहेत, ज्या काव्यात पारंगत आहेत, ज्या रसाची खरी जाण असलेल्या आहेत, ज्या सर्व चवींचा संग्रह आहेत, ज्या पोषित आहेत, ज्या अनादीकालच्या आहेत, ज्या पूजनीय आहेत, ज्या कमळासारख्या आहेत आणि ज्यांचे डोळेही कमळासारखे सुंदर आहेत.

परंज्योतिः परंधाम परमाणुः परात्परा । पाशहस्ता पाशहन्त्री परमन्त्रविभेदिनी

ती परम तेज आहे, सर्वोच्च निवासस्थान आहे, अत्यंत सूक्ष्म कण आहे, सर्वात श्रेष्ठाहूनही श्रेष्ठ आहे. ती आपल्या हातात पाश धरते, पाशाचा नाश करते आणि सर्वांत श्रेष्ठ मंत्रांचाही भेद करते.

मूर्ताऽमूर्ताऽनित्यतृप्ता मुनिमानसहंसिका । सत्यव्रता सत्यरूपा सर्वान्तर्यामिनी सती

ती साकार आणि निराकार आहे, नेहमीच तृप्त आहे, ऋषींच्या मनातली हंस आहे. ती सत्यव्रती आहे, सत्यस्वरूप आहे, सर्वांच्या अंतर्यामी आहे आणि नेहमीच पवित्र आहे.

ब्रह्माणी ब्रह्मजननी बहुरूपा बुधार्चिता । प्रसवित्री प्रचण्डाऽऽज्ञा प्रतिष्ठा प्रकटाकृतिः

ती ब्रह्माची शक्ती आहे, ब्रह्माची जननी आहे, अनेक रूपे धारण करणारी आहे, ज्ञानी लोकांनी पूजलेली आहे. ती सृष्टी करणारी आहे, ती प्रचंड आज्ञा देणारी आहे, आधार आहे आणि स्पष्टपणे प्रकट झालेली आहे.

प्राणेश्वरी प्राणदात्री पञ्चाशत्पीठरूपिणी । विशृङ्खला विविक्तस्था वीरमाता वियत्प्रसूः

ती प्राणांची अधिष्ठात्री आहे, प्राण देणारी आहे, पन्नास पीठांचे रूप असलेली आहे. ती बंधनमुक्त आहे, एकांतात वास करणारी आहे, वीरांची माता आहे आणि आकाशाची जननी आहे.

मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रहरूपिणी । भावज्ञा भवरोगघ्नी भवचक्रप्रवर्तिनी

मुकुंदा, मुक्तीचं निवासस्थान, सर्व सृष्टीची मूळ मूर्ती, भाव जाणणारी, संसाराच्या दुखांवर उपाय करणारी आणि जन्ममरणाच्या चक्राला चालना देणारी ती आहे.

छन्दःसारा शास्त्रसारा मन्त्रसारा तलोदरी । उदारकीर्तिर् उद्दामवैभवा वर्णरूपिणी

ती छंदांचा गाभा, शास्त्रांचा सार, मंत्रांचा अर्थ, कंबर बारीक असलेली, तिचं कीर्तन सर्वत्र प्रसिद्ध, तिचं वैभव अपार आणि ती सर्व वर्णांची मूर्ती आहे.

जन्ममृत्युजरातप्तजनविश्रान्तिदायिनी । सर्वोपनिषदुद्घुष्टा शान्त्यतीतकलात्मिका

जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्याने त्रस्त लोकांना विश्रांती देणारी, सर्व उपनिषदांनी गौरवलेली आणि शांततेपलीकडील स्वरूप असलेली ती आहे.

गम्भीरा गगनान्तस्था गर्विता गानलोलुपा । कल्पनारहिता काष्ठाऽकान्ता कान्तार्धविग्रहा

ती गूढ आहे, आकाशाच्या पलीकडे वास करणारी, अभिमान असलेली, गाण्यात रमणारी, कल्पनाशून्य, अंतिम अवस्थेची, प्रिय आणि आपल्या अर्ध्या रूपात प्रियकरासोबत असलेली आहे.

कार्यकारणनिर्मुक्ता कामकेलितरङ्गिता । कनत्कनकताटङ्का लीलाविग्रहधारिणी

ती कारण-परिणामांपासून मुक्त आहे, प्रेमाच्या लहरींनी सजलेली आहे; तिच्या कानात झळकणारे सोन्याचे कुंडल आहेत आणि ती खेळण्यासाठी सुंदर रूप धारण करते.

अजा क्षयविनिर्मुक्ता मुग्धा क्षिप्रप्रसादिनी । अन्तर्मुखसमाराध्या बहिर्मुखसुदुर्लभा

ती अजन्मा आहे, तिला कधीही नाश होत नाही, ती मोहक आहे आणि लवकर कृपा करते; अंतर्मुख होऊन भक्ती करणाऱ्यांना ती सहज मिळते, पण बाह्य गोष्टींमध्ये गुंतलेल्या लोकांसाठी ती फार कठीण आहे.

त्रयी त्रिवर्गनिलया त्रिस्था त्रिपुरमालिनी । निरामया निरालम्बा स्वात्मारामा सुधासृतिः

ती तीन वेदांचे मूर्तिमंत रूप आहे, धर्म, अर्थ आणि काम या तीन पुरुषार्थांची निवासस्थानी आहे, ती तीन ठिकाणी स्थिर आहे आणि तिने त्रिपुराचा हार घातला आहे; ती आजाररहित आहे, कोणत्याही आधाराविना स्वतंत्र आहे, स्वतःच्या आनंदात रमलेली आहे आणि अमृताचा स्रोत आहे.

ओर् सुधास्रुतिः संसारपङ्कनिर्मग्नसमुद्धरणपण्डिता । यज्ञप्रिया यज्ञकर्त्री यजमानस्वरूपिणी

ती अमृताचा प्रवाह आहे, संसाराच्या दलदलीत अडकलेल्या जीवांना सोडवण्यात पटाईत आहे; तिला यज्ञ आवडतात, ती स्वतः यज्ञ करते आणि यजमानाचेही रूप तीच आहे.

धर्माधारा धनाध्यक्षा धनधान्यविवर्धिनी । विप्रप्रिया विप्ररूपा विश्वभ्रमणकारिणी

धर्माचा आधार, संपत्तीची राखण करणारी, धनधान्य वाढवणारी, ब्राह्मणांना प्रिय असणारी, ब्राह्मणरूप धारण करणारी आणि साऱ्या विश्वाचा गती निर्माण करणारी अशी ती आहे.

विश्वग्रासा विद्रुमाभा वैष्णवी विष्णुरूपिणी । अयोनिर् योनिनिलया कूटस्था कुलरूपिणी

संपूर्ण विश्वाचा संहार करणारी, प्रवाळासारखी तेजस्वी, विष्णूला प्रिय, विष्णुरूप धारण करणारी, जन्मरहित असूनही सर्व जन्मांचे निवासस्थान असणारी, कधीही न बदलणारी आणि कुलाचे स्वरूप असणारी आहे.

वीरगोष्ठीप्रिया वीरा नैष्कर्म्या नादरूपिणी । विज्ञानकलना कल्या विदग्धा बैन्दवासना

पराक्रमींच्या सभेला आवडणारी, पराक्रमी, निष्क्रियतेत स्थिर असणारी, नादस्वरूप, विवेकाने युक्त, मंगलमय, कुशल आणि बिंदूमध्ये विराजमान असणारी आहे.

तत्त्वाधिका तत्त्वमयी तत्त्वमर्थस्वरूपिणी । सामगानप्रिया सौम्या सदाशिवकुटुम्बिनी

तत्त्वांपेक्षा श्रेष्ठ, तत्त्वमय, तत्त्वाचा अर्थ असणारी, सामगान आवडणारी, सौम्य आणि सदा शिवाची पत्नी अशी ती आहे.

ओर् सोम्या सव्यापसव्यमार्गस्था सर्वापद्विनिवारिणी । स्वस्था स्वभावमधुरा धीरा धीरसमर्चिता

ती सौम्य आहे, डाव्या आणि उजव्या मार्गावर वावरणारी, सर्व संकटे दूर करणारी आहे. ती स्वतःमध्ये स्थिर आहे, तिचा स्वभाव गोड आहे, ती धीर आहे आणि ज्ञानी लोक तिची पूजा करतात.

चैतन्यार्घ्यसमाराध्या चैतन्यकुसुमप्रिया । सदोदिता सदातुष्टा तरुणादित्यपाटला

ती चेतनेच्या अर्घ्याने पूजली जाते, तिला चेतनेच्या फुलांचा विशेष प्रिय आहे. ती नेहमीच प्रकट असते, नेहमीच संतुष्ट असते आणि तिला उगवत्या सूर्याच्या प्रभेसारखा तेज आहे.