ਹਨੁਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ

ਬੁਦ੍ਧਿਹੀਨ ਤਨੁ ਜਾਨਿਕੇ ਸੁਮਿਰੌ ਪਵਨਕੁਮਾਰ ਬਲ ਬੁਦ੍ਧਿ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇਹੁ ਮੋਹਿ ਹਰਹੁ ਕਲੇਸ਼ ਵਿਕਾਰ ॥

ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਤਾਕਤ, ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਵੋ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰੋ।

ਜਯ ਹਨੁਮਾਨ ਜ੍ਞਾਨਗੁਣਸਾਗਰ । ਜਯ ਕਪੀਸ਼ ਤਿਹੁ ਲੋਕ ਉਜਾਗਰ ॥

ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ! ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ!

ਰਾਮਦੂਤ ਅਤੁਲਿਤ ਬਲਧਾਮਾ । ਅਂਜਨਿਪੁਤ੍ਰ ਪਵਨਸੁਤ ਨਾਮਾ ॥

ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅੰਜਨੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।

ਮਹਾਵੀਰ ਵਿਕ੍ਰਮ ਬਜਰਂਗੀ । ਕੁਮਤਿ ਨਿਵਾਰ ਸੁਮਤਿ ਕੇ ਸਂਗੀ ॥

ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਜੋਸ਼ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈਂ।

ਕਂਚਨ ਵਰਣ ਵਿਰਾਜ ਸੁਵੇਸ਼ਾ । ਕਾਨਨ ਕੁਂਡਲ ਕੁਂਚਿਤ ਕੇਸ਼ਾ ॥

ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਵਸਤ੍ਰ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੈਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਘੁੰਮਰਦਾਰ ਹਨ।

ਹਾਥ ਵਜ੍ਰ ਔਰੁ ਧ੍ਵਜਾ ਵਿਰਾਜੈ । ਕਾਂਧੇ ਮੂਂਜ ਜਨੇਵੂ ਸਾਜੈ ॥

ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਤੇ ਝੰਡਾ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਮੂੰਜ ਦਾ ਜਨੇਊ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼ਂਕਰ ਸੁਵਨ ਕੇਸਰੀਨਂਦਨ । ਤੇਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮਹਾ ਜਗਵਂਦਨ ॥

ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਦਾ ਲਾਲ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯਾਵਾਨ ਗੁਣੀ ਅਤਿਚਾਤੁਰ । ਰਾਮ ਕਾਜ ਕਰਿਵੇ ਕੋ ਆਤੁਰ ॥

ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਲਾਕ ਹੈਂ। ਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।

ਪ੍ਰਭੁ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਨਿਵੇ ਕੋ ਰਸਿਯਾ । ਰਾਮ ਲਖਨ ਸੀਤਾ ਮਨ ਬਸਿਯਾ ॥

ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਰਾਮ, ਲਖਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪ ਧਰਿ ਸਿਯਹਿ ਦਿਖਾਵਾ । ਵਿਕਟਰੂਪ ਧਰਿ ਲਂਕ ਜਰਾਵਾ ॥

ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।

ਭੀਮਰੂਪ ਧਰਿ ਅਸੁਰ ਸਂਹਾਰੇ । ਰਾਮਚਂਦ੍ਰ ਕੇ ਕਾਜ ਸਂਵਾਰੇ ॥

ਭੀਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਸਾਰੇ ਨਿਬੜਾਏ।

ਲਾਯ ਸਂਜੀਵਨ ਲਖਨ ਜਿਯਾਯੇ । ਸ਼੍ਰੀਰਘੁਵੀਰ ਹਰषਿ ਵੁਰ ਲਾਯੇ ॥

ਤੁਸੀਂ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਲਿਆ ਕੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ; ਸ਼੍ਰੀ ਰਘਵੀਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਆਏ।

ਰਘੁਪਤਿ ਕੀਨ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਬਡਾਯੀ । ਤੁਮ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯ ਭਰਤ ਸਮ ਭਾਯੀ ॥

ਰਘੁਪਤੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਰਤ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।'

ਸਹਸ ਵਦਨ ਤੁਮ੍ਹਰੋ ਯਸ਼ ਗਾਵੈ । ਅਸ ਕਹਿ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿ ਕਂਠ ਲਗਾਵੈ ॥

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।

ਸਨਕਾਦਿਕ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿ ਮੁਨੀਸ਼ਾ । ਨਾਰਦ ਸ਼ਾਰਦ ਸਹਿਤ ਅਹੀਸ਼ਾ ॥

ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਨਾਰਦ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਅਹੀਰਾਜ—all ਮਿਲ ਕੇ,

ਯਮ ਕੁਬੇਰ ਦਿਗਪਾਲ ਜਹਾਁ ਤੇ । ਕਵਿ ਕੋਵਿਦ ਕਹਿ ਸਕੇ ਕਹਾਁ ਤੇ ॥

ਯਮ, ਕੁਬੇਰ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਵੀ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਤੁਮ ਉਪਕਾਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵਹਿ ਕੀਨ੍ਹਾ । ਰਾਮ ਮਿਲਾਯ ਰਾਜ ਪਦ ਦੀਨ੍ਹਾ ॥

ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਤੁਮ੍ਹਰੋ ਮਂਤ੍ਰ ਵਿਭੀषਣ ਮਾਨਾ । ਲਂਕੇਸ਼੍ਵਰ ਭਯ ਸਬ ਜਗ ਜਾਨਾ ॥

ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਤੇਰੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੀ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

ਯੁਗ ਸਹਸ੍ਰ ਯੋਜਨ ਪਰ ਭਾਨੂ । ਲੀਲ੍ਯੋ ਤਾਹਿ ਮਧੁਰ ਫਲ ਜਾਨੂ ॥

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਗਲ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਭੁ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਮੇਲਿ ਮੁਖ ਮਾਹੀ । ਜਲਧਿ ਲਾਂਘਿ ਗਯੇ ਅਚਰਜ ਨਾਹੀ ॥

ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੁਦਰਕਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘ ਗਏ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਦੁਰ੍ਗਮ ਕਾਜ ਜਗਤ ਕੇ ਜੇਤੇ । ਸੁਗਮ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਤੁਮ੍ਹਰੇ ਤੇਤੇ ॥

ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਔਖੇ ਕੰਮ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਮ ਦੁਵਾਰੇ ਤੁਮ ਰਖਵਾਰੇ । ਹੋਤ ਨ ਆਜ੍ਞਾ ਬਿਨੁ ਪੈਸਾਰੇ ॥

ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਸਬ ਸੁਖ ਲਹੈ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਸ਼ਰਣਾ । ਤੁਮ ਰਕ੍ਸ਼ਕ ਕਾਹੂ ਕੋ ਡਰਨਾ ॥

ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਆਪਨ ਤੇਜ ਸਂਹਾਰੋ ਆਪੈ । ਤੀਨੋਁ ਲੋਕ ਹਾਂਕ ਤੇਁ ਕਾਂਪੈ ॥

ਤੇਰੀ ਜੋਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਗੁੰਜ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤ ਪਿਸ਼ਾਚ ਨਿਕਟ ਨਹਿਁ ਆਵੈ । ਮਹਾਵੀਰ ਜਬ ਨਾਮ ਸੁਨਾਵੈ ॥

ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਬੁਰੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।

ਨਾਸੈ ਰੋਗ ਹਰੈ ਸਬ ਪੀਰਾ । ਜਪਤ ਨਿਰਂਤਰ ਹਨੁਮਤ ਵੀਰਾ ॥

ਜੋ ਵੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਲਗਾਤਾਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਰੋਗ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਂਕਟਸੇ ਹਨੁਮਾਨ ਛੁਡਾਵੈ । ਮਨ ਕ੍ਰਮ ਵਚਨ ਧ੍ਯਾਨ ਜੋ ਲਾਵੈ ॥

ਜੋ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਨੂਮਾਨ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਬ ਪਰ ਰਾਮ ਤਪਸ੍ਵੀ ਰਾਜਾ । ਤਿਨ ਕੇ ਕਾਜ ਸਕਲ ਤੁਮ ਸਾਜਾ ॥

ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਤਪਸਵੀ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਹਨ।

ਔਰ ਮਨੋਰਥ ਜੋ ਕੋਯੀ ਲਾਵੈ । ਤਾਸੁ ਅਮਿਤ ਜੀਵਨ ਫਲ ਪਾਵੈ ॥ [** ਸੋਯਿ **]

ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਗਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।