ਹਨੁਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ

ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਲੰਕਾ ਜਾਂਣ ਦੀ ਠਾਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਮਹਾ-ਸੰਕਟ 'ਚ ਪਏ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਲੈ ਆਏ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਰਘਵੀਰ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਰਘੁਪਤੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।" ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਨਾਰਦ, ਸਾਰਸਵਤੀ, ਅਤੇ ਸੇਸਨਾਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੀ, ਯਮ, ਕੁਬੇਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਕਵੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ—ਕੋਈ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੀ, ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘ ਗਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਔਖੇ ਕੰਮ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦੁਆਰ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਹਾੜ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਕੰਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬਹਾਦਰ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਸ-ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਕਟ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਵਾਏ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ, ਉਹਨੂੰ ਅਣਗਣਤ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚਾਰੋਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਭਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਨ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਤੇ ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ, ਇਹ ਵਰ ਮਾਤਾ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਭਗਤੀ ਰੂਪ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਧਨੀ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰਘੁਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਸੇਵਕ ਰਹਿਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਵਲ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਸੁਖ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਹੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਕਟ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਜੈ ਜੈਕਾਰ ਹੋਵੇ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਦਿਵਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਓ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਚਾਲੀਸਾ ਸੌ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਹਨੁਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਵੈ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਵਾਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰੋ। ਹੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ, ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਲ ਰੂਪ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸੋ।