ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਇਹ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਾਂਗੁ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ ਦਾ ਸਿਰ, ਯਜੁਰ ਦੇ ਬਾਂਹ, ਰਿਗ ਦੇ ਨੇਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਧੁਨਿ-ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ੰਖਧਾਰੀ ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਨੇਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੜਗੜਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਹੈ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਪਸਵੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਕਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਕੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਚਮਕ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅੱਗੀ ਵਾਂਗ ਤਪਤ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਦਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਜਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਕਰੀ ਸੁੰਡ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਇਕ-ਦੰਦ, ਕਾਲਾ ਤੇ ਪੀਲੇ ਨੈਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਹਾੜੀ ਧਾਰੀ, ਗਿੱਧੜ ਵਾਂਗ, ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਪੱਖਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੋਖ ਵਾਲਾ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਧਨ-ਸਮਪੱਤੀ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਅੰਗ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੇ ਨੇਤਰ, ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ, ਪੂਜਾ ਜੋਗ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਘੜਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਘੜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਕੁਬੜੀ ਵਾਲਾ, ਮੱਛੀ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰ ਪੱਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ, ਦੂਜਾ, ਅਦਵੈਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੀਜੀ ਅੱਗ, ਤ੍ਰੈਗੁਣੀ ਤੇ ਤ੍ਰੈਰੂਪੀ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪਿਆਰਾ, ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ, ਛੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਛੇਵਾਂ, ਤੇ ਸਠ ਸਾਲ ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਇੱਛਤ, ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਸਵਾਂ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਗਿਆਰਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਚੌਦਾਂ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕ, ਵਨਵਾਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮੌਨਧਾਰੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਅਵਤਾਰੀ, ਤੇ ਬੱਦਲ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ, ਜਿੱਤ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਭਿਆਨਕ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਵ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਗੰਧਰਵ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਵੈਕੁੰਠ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਵਿਘਨ ਹਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਨੋਹਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਸਤ, ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਕਦੇ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅਮਰਤ ਵਰਗੇ ਚੇਤਨ ਦਾ ਅੰਤਹੀਣ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਵੀਰ, ਇਕਲਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦਾ ਤਾਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੁੰਡ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਡ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਦਮਨਾਭ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਾਰਦ, ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੇ ਕੰਨ, ਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਹਵਾ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਗੂੰਜ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਰ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜੰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਟਪਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜਦਾ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪਾਂ, ਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਤ, ਵੱਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੰਜ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ 'ਹਾ ਹਾ' ਤੇ 'ਹੂ ਹੂ' ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪੰਜਾਹ ਬੀਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵੈਦਾਂਤ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਿੱਜੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨੀ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਤਨ, ਮਹਾ-ਪਹਿਲਵਾਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾ ਭਾਲਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ, ਕ੍ਰਿਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਆਪਰ ਹੈ, ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸੁਆਮੀ, ਕਰਮ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਾਨਣ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ 'ਅ' ਤੋਂ 'ਕ੍ਸ਼' ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; 'ਅ' ਤੇ 'ਆ' ਦੇ ਸੰਗੀਤਿਕ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ 'ਇ' ਤੇ 'ਏ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ, ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਦਾ, 'ਉ' ਤੇ 'ਓ' ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਧੁਨੀ, ਹਰ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।