ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਸਹਸ੍ਰਨਾਮਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਤਪਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਪੂਰਵਭਾਦ੍ਰਪਦਾ ਨक्षਤਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਤਰਭਾਦ੍ਰਪਦਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮਾ, ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਯ ਦੇ ਵੀਰ, ਫਾਲਗੁਨ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਬਸੰਤ ਰੂਪ, ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਮਧੂ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ, ਰਾਜ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਭਿਜਿਤ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਬਣੇ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਪੂਜਨਯੋਗ ਤੇ ਪਰਮ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਆਗਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਯੋਗ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਯੋਗ, ਮੱਝ, ਗਧਾ, ਅਗੇਵਾਂ, ਮਗਰਮੱਛ, ਮੇੰਢਾ, ਬਲਦ, ਮੰਦੇ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਕਾਮਦੇਵ ਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਕੀ, ਕੜਾ, ਦੁਖੀ, ਬਾਂਦਰ, ਕੇਕੜਾ, ਦਇਆਲੂ, ਮੁਰਗਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਨਮੇ, ਹੰਸ, ਪਰਮ ਹੰਸ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੰਘ, ਸਿੰਘ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ, ਚੂਹਾ, ਮੋਹਨਹਾਰ, ਚੂਹੇ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਪੁੱਤਰ ਦਾਤਾ, ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤਰਾਜੂ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਪੱਖ ਸਾਖੀ, ਤੰਨ੍ਹਾ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਕਛੂਆ, ਮਕਰਾ ਤੇ ਰਤਨ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲ, ਸਰਵੋਚ, ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ, ਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਜੇਤੂ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਂ, ਕਮਲ ਨੈਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਲੇ, ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁੰਦਲ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਕਾਤਿਆਯਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਸੰਸਾਰਿਕ ਡਰ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਵਿਘਨ ਹਰਨ, ਮੋਟੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਮੋਦਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗੰਭੀਰ, ਚੂਹੇ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਗੁਫਾ ਵਾਸੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਥਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਡੋਲ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਧਨਵਾਨ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੁਕਟਧਾਰੀ, ਵੱਲਭਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਚੌਦਹੀਂ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਆਦਰਯੋਗ, ਨਿਰਣੈਸ਼ੀਲ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਲਪਨੀਯ, ਦੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਅਡੋਲ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਹਰਨਹਾਰ, ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਉਪਾਏ, ਮੌਤ ਹਰਨ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਵਜਰਧਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਸੰਘਾਰਕ, ਦੁੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਮਨ-ਸਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਸਰੂਪ, ਸਾਂਖਿਆ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਨੀ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਤੱਤ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਮਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਰ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਬੀਜ, ਸੱਤ ਸੌ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧਨ ਹਰਨ, ਅਡੋਲਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਨ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਰੂਪ, ਅਡੋਲ, ਸੰਘਾਰਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪਾਲਕ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਚਿਹਰਾ, ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਸਿਰ, ਯਜੁਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਰਿਗ ਅੱਖਾਂ, ਕਵੀ, ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰੁਕਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਰ, ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ ਧਾਰੀ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਭਿਆਨਕ ਤਪ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਭਯਾਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅਪਕ, ਗੂੰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਨਵਾਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਭੋਗ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ, ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਸੰਘਾਰਕ ਅੱਗ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਚ, ਤਪਸਵੀ, ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਰੂਪ, ਕਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਮਹਾਨ, ਸਮੂਹਿਕ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਕੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹਨ। ਉਹ ਤੇਜ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਚਲਦੇ-ਅਚਲਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਦਾਤਾ, ਗਿਆਨ ਸਰੂਪ, ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਨਾਲ ਏਕਤ੍ਰਿਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ, ਅਖੰਡ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਚੇਤਨ, ਰੁਦ੍ਰ, ਖੇਤਰ ਗਿਆਨੀ, ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੇ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਚਿਹਰਾ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੂਪ, ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਯਜਨਾ ਦੇ ਭੋਗੀ, ਕਰਤਾ, ਫਲ ਦਾਤਾ, ਰਖਵਾਲੇ, ਯਜਨਾ ਸਰੂਪ, ਦਕ੍ਸ਼ ਯਜਨਾ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਵਕਰੀ ਸੁੰਡ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਇਕ ਦੰਦ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਪੀਲੀ ਅੱਖਾਂ, ਭਿਆਨਕ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਹਾੜੀ ਧਾਰੀ, ਗਿੱਦੜ ਰੂਪ, ਅਗੇਵਾਂ, ਸੁਪਟਾ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਵਰਨ-ਗਰਭ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਧਨ ਦਾਤਾ, ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਭੁਜਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਚੰਦਨ ਵਰਗਾ ਤੇਜ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਆਨੰਦਤ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਅਨ ਦੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਦਰ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ, ਅੱਗ, ਪੂਜਨਯੋਗ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ। ਉਹ ਘੜਾ ਧਾਰੀ, ਘੜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਕੁਬੜ, ਮੱਛੀ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪੱਖਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਪਿਆਰੇ, ਦੂਜੇ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੀਜੀ ਅੱਗ, ਤ੍ਰੈਰੂਪ ਤੇ ਤ੍ਰੈਗੁਣੀ ਹਨ। ਉਹ ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪੰਜਵੀਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ, ਛੇ ਸਵਾਦਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅਜਨਮੀ, ਛੇਵੇਂ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸਰੂਪ, ਸੱਤਵੀਂ ਦੇਵਤਾ, ਚਾਹਤ ਵਾਲੇ, ਅਠਵੀਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਨੌਵੀਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਦਸਵੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇਜ਼, ਗਿਆਰਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ, ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ, ਰੂਪ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਭ ਦੇ ਰਾਖਾ, ਵਿਘਨ ਨਾਸਕ, ਆਨੰਦਦਾਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਦੇਵਤਾ, ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।