ଶ୍ରୀଗଣେଶସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରମ୍

ଦର୍ଶାଦର୍ଶୋ ଦର୍ଶନଶ୍ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ମୌନୀ ମଧୁରଵାଙ୍ମୂଲଂ ମୂର୍ତିମାନ୍ ମେଘଵାହନଃ

ସେ ନୂଆ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର, ଦେଖିବା ଓ ଦେଖାଇବା, ବନବାସୀ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କର ନାଥ, ନିରବ ଓ ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ କଥାର ମୂଳ, ଦେହଧାରୀ ଓ ମେଘ ଉପରେ ଚଳିଥିବା।

ମହାଗଜୋ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଜିତଶତ୍ରୁର୍ଜଯାଶ୍ରଯଃ । ରୌଦ୍ରୋ ରୁଦ୍ରପ୍ରିଯୋ ରୁକ୍ମୋ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ରୋଽଘତାପନଃ

ସେ ମହାହାତୀ, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟୀ, ବିଜୟର ଆଶ୍ରୟ, ଭୟଙ୍କର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସୁନାର ଭଳି ଅଭା, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଓ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା।

ଭଵପ୍ରିଯୋ ଭଵାନୀଷ୍ଟୋ ଭାରଭୃଦ୍ଭୂତଭାଵନଃ । ଗାନ୍ଧର୍ଵକୁଶଲୋଽକୁଣ୍ଠୋ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ଵିଷ୍ଣୁସେଵିତଃ

ସେ ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଭବାନୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ, ଭାର ବହିଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୌଣସି ବାଧା ନଥିବା, ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବିତ।

ଵୃତ୍ରହା ଵିଘ୍ନହା ସୀରଃ ସମସ୍ତଦୁରିତାପହଃ । ମଞ୍ଜୁଲୋ ମାର୍ଜନୋ ମତ୍ତୋ ଦୁର୍ଗାପୁତ୍ରୋ ଦୁରାଲସଃ

ସେ ବୃତ୍ରକୁ ମାରିଥିବା, ବାଧା ଦୂର କରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଆକର୍ଷକ, ପବିତ୍ର କରୁଥିବା, ମଦମସ୍ତ, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପୁଅ, ଓ କେବେ ଅଳସ ନୁହେଁ।

ଅନନ୍ତଚିତ୍ସୁଧାଧାରୋ ଵୀରୋ ଵୀର୍ଯୈକସାଧକଃ । ଭାସ୍ଵନ୍ମୁକୁଟମାଣିକ୍ଯଃ କୂଜତ୍କିଙ୍କିଣିଜାଲକଃ

ଅନନ୍ତ ଚେତନାର ଅମୃତ ଧାରା ଭାବରେ ବହୁଛନ୍ତି, ସେ ଏକମାତ୍ର ସାହସୀ ଓ ଶୂରବୀର। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଚମକୁଥିବା ମୁକୁଟ ଓ ମାଣିକ୍ୟ ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଛୋଟ ଘଣ୍ଟିର ମିଠା ରବ ହେଉଛି।

ଶୁଣ୍ଡାଧାରୀ ତୁଣ୍ଡଚଲଃ କୁଣ୍ଡଲୀ ମୁଣ୍ଡମାଲକଃ । ପଦ୍ମାକ୍ଷଃ ପଦ୍ମହସ୍ତଶ୍ଚ ୯୦୦ ପଦ୍ମନାଭସମର୍ଚିତଃ

ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଅଛି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ହଲେ ଚଞ୍ଚଳ, ସେ ଗୋଟେ ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମାନେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି, ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।

ଉଦ୍ଗୀଥୋ ନରଦନ୍ତାଢ୍ଯମାଲାଭୂଷଣଭୂଷିତଃ । ନାରଦୋ ଵାରଣୋ ଲୋଲଶ୍ରଵଣଃ ଶୂର୍ପକଶ୍ରଵାଃ

ସେ ଶ୍ରୁତି ଓ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମଣିଷ ଦାନ୍ତର ମାଳା ଓ ଅନେକ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ସେ ନାରଦ, ହାତୀ ପରି ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କାନ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଝାଲି ପରି ଚଉଡ଼ା।

ବୃହଦୁଲ୍ଲାସନାସାଢ୍ଯଵ୍ଯାପ୍ତତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଣ୍ଡଲଃ । ଇଲାମଣ୍ଡଲସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତକୃତାନୁଗ୍ରହଜୀଵକଃ

ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମିତ ଲୋକମାନେ ଉପରେ କୃପା କରି, ସେ ଜୀବନ ଦାତା ହେଉଛନ୍ତି।

ବୃହତ୍କର୍ଣାଞ୍ଚଲୋଦ୍ଭୂତଵାଯୁଵୀଜିତଦିକ୍ତଟଃ । ବୃହଦାସ୍ଯରଵାକ୍ରାନ୍ତଭୀମବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଭାଣ୍ଡକଃ

ଯାହାଙ୍କର ବଡ଼ କାନର ଛାଡ଼ରୁ ବହୁତ ବାତାସ ବହେ, ସେଇ ବାତାସ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜିତି ନେଇଥାଏ; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମୁଁହର ଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭୟଙ୍କର ଖୋଲି ଉଲଟିଯାଏ।

ବୃହତ୍ପାଦସମାକ୍ରାନ୍ତସପ୍ତପାତାଲଵେପିତଃ । ବୃହଦ୍ଦନ୍ତକୃତାତ୍ଯୁଗ୍ରରଣାନନ୍ଦରସାଲସଃ

ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପାଦ ପଡ଼େ, ସେଠାରେ ସାତଟି ପାତାଳ କମ୍ପିଉଠେ; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦାନ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଝରିପଡ଼େ।

ବୃହଦ୍ଧସ୍ତଧୃତାଶେଷାଯୁଧନିର୍ଜିତଦାନଵଃ । ସ୍ଫୁରତ୍ସିନ୍ଦୂରଵଦନଃ ସ୍ଫୁରତ୍ତେଜୋଽଗ୍ନିଲୋଚନଃ

ତାଙ୍କର ବଡ଼ ହାତରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଜିତିନେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଶିନ୍ଦୂରରେ ଚମକେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଉଦ୍ଦୀପିତମଣିସ୍ଫୂର୍ଜନ୍ନୂପୁରଧ୍ଵନିନାଦିତଃ । ଚଲତ୍ତୋଯପ୍ରଵାହାଢ୍ଯନଦୀଜଲକଣାକୁଲଃ

ତାଙ୍କର ପାଦରେ ତୁଳି ମଣିର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଠେ; ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଚଳିତ ଜଳଧାରା ଭରିଥିବା ନଦୀ ଏବଂ ଅନେକ ଜଳବିନ୍ଦୁ ରହିଛି।

ଭ୍ରମତ୍କୁଞ୍ଜରସଙ୍ଘାତଵନ୍ଦିତାଙ୍ଘ୍ରିସରୋରୁହଃ । ବ୍ରହ୍ମାଚ୍ଯୁତମହାରୁଦ୍ରପୁରଃସରସୁରାର୍ଚିତଃ

ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଘୁରୁଥିବା ହାତୀମାନେ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି, ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ମହାରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜନ୍ତି।

ଅଶେଷଶେଷପ୍ରଭୃତିଵ୍ଯାଲଜାଲୋପସେଵିତଃ । ଗୂର୍ଜତ୍ପଞ୍ଚାନନାରାଵପ୍ରାପ୍ତାକାଶଧରାତଲଃ

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସର୍ପ, ଶେଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସିଂହମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।

ହାହାହୂହୂକୃତାତ୍ଯୁଗ୍ରସୁରଵିଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଵର୍ଣବୀଜାଢ୍ଯମନ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରିତଵିଗ୍ରହଃ

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର 'ହାହା' ଓ 'ହୂହୂ' ଧ୍ୱନିରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ; ପଞ୍ଚାଶଟି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଅଛି।

ଵେଦାନ୍ତଶାସ୍ତ୍ରପୀଯୂଷଧାରାପ୍ଲାଵିତଭୂତଲଃ । ଶଙ୍ଖଧ୍ଵନିସମାକ୍ରାନ୍ତପାତାଲାଦିନଭସ୍ତଲଃ

ବେଦାନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅମୃତ ଧାରାରେ ପୃଥିବୀ ଭିଜିଯାଏ; ଶଂଖର ଶବ୍ଦ ତଳପାତାଳରୁ ଆକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଇଛି।

ଚିନ୍ତାମଣିର୍ମହାମଲ୍ଲୋ ଭଲ୍ଲହସ୍ତୋ ବଲିଃ କଲିଃ । କୃତତ୍ରେତାଯୁଗୋଲ୍ଲାସଭାସମାନଜଗତ୍ତ୍ରଯଃ

ଓଁ ଚିନ୍ତାମଣି ସ୍ୱରୂପ, ବଡ଼ ଯୋଧା, ହାତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଜୟୀ; କୃତ ଓ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।

ଦ୍ଵାପରଃ ପରଲୋକୈକକର୍ମଧ୍ଵାନ୍ତସୁଧାକରଃ । ସୁଧାସିକ୍ତଵପୁର୍ଵ୍ଯାପ୍ତବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଦିକଟାହକଃ

ସେ ଦ୍ୱାପର, ପରଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, କର୍ମର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦେହ ଅମୃତରେ ଭିଜିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି।

ଅକାରାଦିକ୍ଷକାରାନ୍ତଵର୍ଣପଙ୍କ୍ତିସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ଅକାରାକାରପ୍ରୋଦ୍ଗୀତତାରନାଦନିନାଦିତଃ

ଅକାରରୁ କ୍ଷକାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ତିନି; ଅକାର ଓ ଆକାର ର ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚରିତ ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛନ୍ତି।

ଇକାରେକାରମନ୍ତ୍ରାଢ୍ଯମାଲାଭ୍ରମଣଲାଲସଃ । ଉକାରୋକାରପ୍ରୋଦ୍ଗାରିଘୋରନାଗୋପଵୀତକଃ

ଇକାର ଓ ଏକାର ମନ୍ତ୍ରମାଳାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାହାକୁ ଘୁରାଇ ଖେଳନ୍ତି; ଉକାର ଓ ଓକାର ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ଭୟଙ୍କର ନାଗକୁ ଉପବୀତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।

ଋଵର୍ଣାଙ୍କିତୠକାରପଦ୍ମଦ୍ଵଯସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ଲୃକାରଯୁତଲୄକାରଶଙ୍ଖପୂର୍ଣଦିଗନ୍ତରଃ

ଓଁ ର ଅକ୍ଷରରେ ଶୋଭିତ, ଦୁଇଟି ରୃ ଅକ୍ଷର ଯେମିତି ପଦ୍ମ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ବଢାଏ; ଲୃ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଲୃ ଅକ୍ଷରର ଶଂଖ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରେ।

ଏକାରୈକାରଗିରିଜାସ୍ତନପାନଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଓକାରୌକାରଵିଶ୍ଵାଦିକୃତସୃଷ୍ଟିକ୍ରମାଲସଃ

ଏ ଏବଂ ଐ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଗିରିଜାଙ୍କ ଷଣ୍ଢା ଦୁଧ ପାନ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ଓ ଏବଂ ଔ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମରେ ଆଲସ୍ୟ ଭାବରେ ରହନ୍ତି।

ଅଂଅଃଵର୍ଣାଵଲୀଵ୍ଯାପ୍ତପାଦାଦିଶୀର୍ଷମଣ୍ଡଲଃ । କର୍ଣତାଲକୃତାତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଵାଯୁଵୀଜିତନିର୍ଜରଃ

ଅଂ ଠାରୁ ଅଃ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରମାଳା ତାଙ୍କର ପାଦ ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ଭରି ରହିଛି; ତାଙ୍କର କାନ ଓ ତାଳୁରେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ରହିଥିବାରୁ ସେ ଦେବମାନେଠାରୁ ଉପରେ।

ଖଗେଶଧ୍ଵଜରତ୍ନାଙ୍କକିରୀଟାରୁଣପାଦକଃ । ଗର୍ଵିତାଶେଷଗନ୍ଧର୍ଵଗୀତତତ୍ପରଶ୍ରୋତ୍ରକଃ

ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କ ପତାକା, ମଣିର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ମୁକୁଟ ଓ ରକ୍ତିମ ପାଦ ତାଙ୍କର; ସମସ୍ତ ଗର୍ବିତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ତାହାରେ ତାଙ୍କର କାନ ସଦା ଲାଗି ରହିଥାଏ।

ଘନଵାହନଵାଗୀଶପୁରଃସରସୁରାର୍ଚିତଃ । ଙଵର୍ଣାମୃତଧାରାଢ୍ଯଶୋଭମାନୈକଦନ୍ତକଃ

ଘନମେଘ ଭଳି ଭାରୀ ରଥରେ ବସି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେଠି ଏକଦନ୍ତ ଭଗବାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ‘ଙ’ ଅକ୍ଷରର ଅମୃତ ଧାରାରେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଅପାର ଭାବେ ଜଗମଗାଉଛି।

ଚନ୍ଦ୍ରକୁଙ୍କୁମଜମ୍ବାଲଲିପ୍ତସୁନ୍ଦରଵିଗ୍ରହଃ । ଛତ୍ରଚାମରରତ୍ନାଢ୍ଯମୁକୁଟାଲଙ୍କୃତାନନଃ

ଚନ୍ଦନ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ଜମ୍ବାଳ ଫଳର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଶୋଭିତ। ରତ୍ନର ମୁକୁଟ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛି, ରାଜସିକ ଛତା ଓ ଚାମର ତାଙ୍କୁ ଶୁଭା ଦେଉଛି।

ଜଟାବଦ୍ଧମହାନର୍ଘମଣିପଙ୍କ୍ତିଵିରାଜିତଃ । ଝାଙ୍କାରିମଧୁପଵ୍ରାତଗାନନାଦନିନାଦିତଃ

ତାଙ୍କର ଜଟା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଶୋଭିତ। ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦଳର ମଧୁର ଗୁଞ୍ଜନ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି, ସେ ଶବ୍ଦରେ ପରିବେଶ ମଧୁରିମାରେ ଭରିଯାଉଛି।

ଞଵର୍ଣକୃତସଂହାରଦୈତ୍ଯାସୃକ୍ପୂର୍ଣମୁଦ୍ଗରଃ । ଟଙ୍କାରୁକଫଲାସ୍ଵାଦଵେପିତାଶେଷମୂର୍ଧଜଃ

‘ଞ’ ଅକ୍ଷରର ଶକ୍ତିରେ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଗଦା ଦେମନ୍ତା ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଛି। ‘ଟଙ୍’ ଅକ୍ଷରର ଫଳର ସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କେଶ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠିଯାଏ।

ଠକାରାଢ୍ଯଡକାରାଙ୍କଢକାରାନନ୍ଦତୋଷିତଃ । ଣଵର୍ଣାମୃତପୀଯୂଷଧାରାଧରସୁଧାଧରଃ

ଠ, ଢ, ଡ, ଢ ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକରେ ଯିଏ ପ୍ରସନ୍ନ, ନବଟି ପବିତ୍ର ଅକ୍ଷରର ଅମୃତ ଧାରାକୁ ଧରିଥିବା ଏବଂ ତାହାର ମଧୁରତାକୁ ଦେଇଥିବା ନୀଳମଣି ଭଳି ଅମୃତ ଧାରାର ଆଧାର ହେଉଛନ୍ତି।