ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଶୁଷ୍କତା ଆଣିଦେଇଥିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତି ହୋଇଥିବା, ଅଚଳ ପବନ; ସେ ନାଶକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୟରେ ବିରାଜମାନ। ସେ ବିଶ୍ୱମୟ ରୂପୀ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ଥିବା; ଅଥର୍ବଶୀର୍ଷ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଯଜୁର୍ ତାଙ୍କର ବାହୁ, ଋଗ୍ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ; ସେ କବିତାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶିକ୍ଷାଦାତା ଏବଂ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନୀ। ସେ ଶେଷ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମର ସାର ଅଂଶ ଅଟୁଟ ରଖନ୍ତି; ବିବେକ ଯୁକ୍ତ, ଶଂଖଧାରୀ, ସତ୍ୟବ୍ରତୀ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଭୟଙ୍କର ତପରେ, ସମସ୍ତ ଦାତା, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ; ସମସ୍ତ ଧନର ଦାତା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ମେଘର ଗୁରୁତର ସ୍ୱରଧାରୀ। ସେ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦାତା, ସମସ୍ତ ଭୋଗର ଉପଭୋକ୍ତା, ଅଳଙ୍କୃତ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମୋକ୍ଷଦାତା ଏବଂ ସଂସାର ଅଗ୍ନି। ସେ ସତ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି, ତପସ୍ବୀ, ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ରୂପ, କର୍ମର ଅବତାର, ମହାନ୍; ସେ ସଂଘଟିତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ରୂପ ଉଭୟ, ପଞ୍ଚକୋଶରୁ ବିମୁଖ। ସେ ତେଜର ଭଣ୍ଡାର, ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଶରୀରର ଧାରକ, ପ୍ରାଣଦାତା, ଜ୍ଞାନର ଅବତାର, ଶବ୍ଦର ସହ ଏକତ୍ୱ, ଅକ୍ଷୟ। ସେ ପଞ୍ଚଭୂତର ଉତ୍ସ, ଅଗ୍ନିମୟ, ଅଖଣ୍ଡ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅବିକାରୀ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ଚେତନ, ରୁଦ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ପୁରୁଷ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ। ସେ ଆଧାର ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧାରକ, ରୂପ ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା, ତାଙ୍କର ରୂପ ତର୍କରେ ଅଗୋଚର, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ। ସେ ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରାହକ, ଯଜ୍ଞ କର୍ତ୍ତା, ଫଳଦାତା; ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ, ଯଜ୍ଞର ଅଂଶରେ ଗଠିତ, ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର ନାଶକ। ସେ ବାକୃତୁଣ୍ଡ, ମହାକାୟ, ଦଶ ମିଳିୟନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏକଦନ୍ତ, କଳା ଓ ପିତାମ୍ବର ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର, ଧୂସର ରଙ୍ଗର। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପରଶୁ, ଶ୍ୱାନ ସମ, ନେତୃତ୍ୱଶୀଳୀ, ମୁଢ଼ିଆକୁଲ ଭଳି କାନ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସମୃଦ୍ଧିଦାତା, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଦାତା। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ ଅଙ୍ଗ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଚନ୍ଦନ ସମ ତେଜ; ନିଜ ଅଙ୍ଗ, ନିଜ ଚକ୍ଷୁ, ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଅନୁଭୂତିର ମୂର୍ତ୍ତି। ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଜୟୀ, ଧୂମ୍ରଧ୍ୱଜ, ଅଗ୍ନି, ପୂଜ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟାଗ୍ନିର ନାଶକ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ, ପରମାନନ୍ଦ, ପୁରାତନ ପରମ ପୁରୁଷ। ସେ କୁମ୍ଭଧାରୀ, ଘଟସଂଯୁକ୍ତ, କୁବଡ଼, ମାଛ ଓ ମାଂସ ନିବେଦନରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ନକ୍ଷତ୍ର-ତାରା-ଗ୍ରହର ଗଠନ, କାଳର ରୂପ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ। ସେ ପ୍ରବଳ, ପକ୍ଷାର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରିୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅଦ୍ୱୈତରେ ନିଷ୍ଠିତ; ତିନି ରୂପରେ, ତୃତୀୟ ଅଗ୍ନି, ତ୍ରିଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ ପ୍ରିୟ ଦେବ, ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣକର୍ତ୍ତା, ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ ସ୍ୱର ଶୁଣାଯାଏ, ଷଡ୍ରସର ଭୋଗୀ, ଅଜ, ଷଷ୍ଠ, ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷର ଆୟୁ। ସେ ସପ୍ତ ନଦୀରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସାରତ୍ୱ, ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ନାଥ, ଅଭିଲାଷୀ, ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଦୁଃଖହୀନ, ନବମୀ ଦିନରେ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ମାନିତ। ଦଶ ଦିଗପାଳଙ୍କର ପୂଜିତ, ଦଶମୀ ଦିନରେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶୀଘ୍ର, ଏକାଦଶର ଆତ୍ମା, ଗଣପତି, ଦ୍ୱାଦଶ ଯୁଗଳରେ ପୂଜିତ। ତେର ସ୍ୱରରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଚୌଦ ଲୋକର ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପ। ସେ ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦର୍ଶନ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଋଷିନାଥ, ମୌନୀ, ମଧୁର ବାଣୀ, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ମୂଳ, ଦେହୀ, ମେଘ ରଥୀ। ସେ ମହାଗଜ, କ୍ରୋଧ ବିଜେତା, ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ, ବିଜୟର ଆଶ୍ରୟ, ଭୟଙ୍କର, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର, ଅପମୃତ୍ୟୁ ନାଶକ। ସେ ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଭବାନୀଙ୍କର ପ୍ରେମୀ, ଭାରବାହକ, ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଗାନ୍ଧର୍ବ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅନିରୋଧ୍ୟ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେବିତ। ସେ ବୃତ୍ର ନାଶକ, ବିଘ୍ନହର, ପ୍ରବଳ, ସମସ୍ତ ଅପମୃତ୍ୟୁ ନାଶକ, ଆକର୍ଷକ, ପାବନ, ମଦୋନ୍ମତ, ଦୁର୍ଗାପୁତ୍ର, କଦାଚିତ୍ ଅଲସ ନୁହେଁ। ସେ ଅମୃତ ଜ୍ଞାନ ଧାରାର ଅନନ୍ତ ପ୍ରବାହ, ବୀର, ଏକମାତ୍ର ପ୍ରତାପୀ; ଅଳଙ୍କୃତ ମୁକୁଟରେ ମଣିମାଳା, ଘଣ୍ଟିର ଝିଙ୍କାରରେ ଘିରିଥିବା। ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ ଅଛି, ତୁଣ୍ଡ ଚଳିତ, ଗୁଣ୍ଠିଆ, ଖପର ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ; ପଦ୍ମସମ ଚକ୍ଷୁ, ହାତରେ ପଦ୍ମ, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ପୂଜିତ। ସେ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମଣିଷ ଦାନ୍ତ ମାଳା ଧାରୀ, ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ; ସେ ନାରଦ, ଗଜାକାର, ଚଞ୍ଚଳ କାନ, ମୁଢ଼ିଆକୁଲ ଭଳି କାନ। ସେ ମହାସୁଖରେ ବସିଥିବାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ସେ ଭୂମିରେ ଭ୍ରମିତ ଜନଙ୍କୁ କୃପାଦାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମହାକର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାୟୁ ବିକୀରଣ; ମୁଖରୁ ନିସ୍ତାରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶଙ୍ଖ ଅସ୍ଥିର କରେ। ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ପାତାଳ ଉପରେ ପଦସ୍ପର୍ଶ, ତାହାରେ କମ୍ପନ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ମହାଦନ୍ତରୁ ଯୁଦ୍ଧ ରସ ଝରେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ଦାନବଦମନ; ମୁହଁ ଶିନ୍ଧୂରରେ ଚମକ, ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିମୟ। ସେ ଅଳଙ୍କୃତ ପାୟଜେବର ଝିଙ୍କାରରେ ଉତ୍ସବମୟ; ତାଙ୍କୁ ଘିରି ଅସଂଖ୍ୟ ନଦୀ ଓ ଝରଣା। ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଚରଣେ ଗଜଗଣ ପୂଜା କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଅଚ୍ୟୁତ, ମହାରୁଦ୍ର ଓ ଦେବଗଣ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସର୍ପ, ମହାଶେଷ ସହିତ, ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ; ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସିଂହର ଦହାଡ଼ ପର୍ବତ ଶିଖର ଯାଏଁ ପହଁଚେ। ଦେବତାମାନେ 'ହା ହା', 'ହୁ ହୁ' ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାରେ ତାଙ୍କର ମନ ମୁଗ୍ଧ; ପଞ୍ଚାଶ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି। ବେଦାନ୍ତ ଉପଦେଶର ଅମୃତଧାରା ଭୂମିକୁ ବାହୁଡ଼ାଇ ଦେଉଛି; ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ତଳୁଠାରୁ ଶିର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଞ୍ଜିଯାଏ। ସେ ଚିନ୍ତାମଣି, ମହାମଲ୍ଲ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଣ୍ଡା, ଅପରାଜିତ; ତିନି ଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୃତ ଓ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ।