श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

सर्वशोषकरो वायुः सूक्ष्मरूपः सुनिश्चलः । संहर्ता सृष्टिकर्ता च स्थितिकर्ता लयाश्रितः

तो सर्व काही वाळवणारा, वाऱ्यासारखा, सूक्ष्म स्वरूपाचा आणि पूर्णपणे स्थिर आहे. तोच संहार करणारा, सृष्टी घडवणारा, स्थिती राखणारा आणि संहारातही टिकून राहणारा आहे.

सामान्यरूपः सामास्योऽथर्वशीर्षा यजुर्भुजः । ऋगीक्षणः काव्यकर्ता शिक्षाकारी निरुक्तवित्

त्याचे रूप सर्वत्र आहे, त्याचे मुख सर्व दिशांना आहे, अथर्वशीर्ष त्याचे मस्तक, यजुर्वेद त्याचे हात, ऋग्वेद त्याच्या डोळ्यांत आहे. तोच काव्य रचणारा, शिक्षण देणारा आणि शब्दांचा अर्थ जाणणारा आहे.

शेषरूपधरो मुख्यः शब्दब्रह्मस्वरूपभाक् । विचारवाञ्शङ्खधारी सत्यव्रतपरायणः

तो शेषाचे रूप धारण करणारा, सर्वांत श्रेष्ठ, शब्दब्रह्माचे मूर्तिमंत रूप, विवेकाने युक्त, शंख धारण करणारा आणि सत्यव्रताला समर्पित आहे.

महातपा घोरतपाः सर्वदो भीमविक्रमः । सर्वसम्पत्करो व्यापी मेघगम्भीरनादभृत्

तो महान तपस्वी, भीषण तप करणारा, सर्व काही देणारा, भयंकर पराक्रमी, सर्व संपत्ती देणारा, सर्वत्र व्यापणारा आणि मेघासारख्या गंभीर आवाजाचा आहे.

समृद्धो भूतिदो भोगी वेशी शङ्करवत्सलः । शम्भुभक्तिरतो मोक्षदाता भवदवानलः

तो समृद्ध आहे, सर्व सृष्टीला देणारा, सुखाचा उपभोग घेणारा, सुंदर वस्त्रांनी सजलेला, शंकरावर प्रेम करणारा, शंभूच्या भक्तीत रमणारा, मुक्ती देणारा आणि संसाररूपी वनाला जाळणारा अग्नी आहे.

सत्यस्तपा ध्येयमूर्तिः कर्ममूर्तिर्महांस्तथा । समष्टिव्यष्टिरूपश्च पञ्चकोशपराङ्मुखः

तो सत्यस्वरूप आहे, तपस्वी आहे, ध्यान करण्यास योग्य असा मूर्तिरूप आहे, कर्माचा मूर्तिमंत अवतार आहे, अत्यंत महान आहे; तो सर्वांचा आणि प्रत्येकाचा रूप आहे, आणि पाच आवरणांपासून दूर आहे.

तेजोनिधिर्जगन्मूर्तिश्चराचरवपुर्धरः । प्राणदो ज्ञानमूर्तिश्च नादमूर्तियुतोऽक्षरः

तो तेजाचा खजिना आहे, जगाचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे, जड आणि जंगम रूपे धारण करणारा आहे, प्राण देणारा आहे, ज्ञानाचा मूर्तिमंत अवतार आहे, नादरूपाशी एकरूप झालेला आहे आणि अविनाशी आहे.

भूताद्यस्तैजसो भावो निष्कलश्चैव निर्मलः । कूटस्थश्चेतनो रुद्रः क्षेत्रवित् पुरुषो बुधः

तो पंचमहाभूतांचा आद्य आहे, तेजस्वी स्वभावाचा आहे, अविभाज्य आहे, निर्मळ आहे, अचल स्वरूपात स्थित आहे, चेतन आहे, रुद्र आहे, क्षेत्राचा जाणणारा आहे, पुरुष आहे आणि ज्ञानी आहे.

अनाधारोऽप्यनाकारो धाता च विश्वतोमुखः । अप्रतर्क्यवपुः स्कन्दानुजो भानुर्महाप्रभः

जरी त्याला आधार नाही, तरी तो सर्वांचा आधार आहे. त्याला रूप नाही, तरी तो सृष्टीकर्ता आहे आणि सर्वदिशांनी पाहतो. त्याचं रूप बुद्धीला न समजणारं आहे. तो स्कंदाचा लहान भाऊ आहे, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि प्रचंड प्रकाशमान आहे.

यज्ञहर्ता यज्ञकर्ता यज्ञानां फलदायकः । यज्ञगोप्ता यज्ञमयो दक्षयज्ञविनाशकृत्

तो यज्ञाचा स्वीकार करणारा, यज्ञ करणारा, यज्ञाचे फळ देणारा आहे. तो यज्ञाचे रक्षण करणारा, स्वतः यज्ञमय आहे आणि दक्षाच्या यज्ञाचा नाश करणारा आहे.

वक्रतुण्डो महाकायः कोटिसूर्यसमप्रभः । एकदंष्ट्रः कृष्णपिङ्गो विकटो धूम्रवर्णकः

त्याचा सोंड वाकडा आहे, शरीर मोठं आहे, कोट्यवधी सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे. त्याला एकच दात आहे, डोळे काळसर-पिंगट आहेत, तो भयंकर आहे आणि त्याचा रंग धुरासारखा आहे.

टङ्कधारी जम्बुकश्च नायकः शूर्पकर्णकः । सुवर्णगर्भः सुमुखः श्रीकरः सर्वसिद्धिदः

तो कुऱ्हाड घेणारा आहे, कोल्ह्यासारखा आहे, तो पुढारी आहे, त्याची कानं सुपासारखी मोठी आहेत. त्याचं गर्भ सोन्यासारखं आहे, त्याचा चेहरा सुंदर आहे, तो श्री देणारा आणि सर्व सिद्धी देणारा आहे.

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो महात्मा चन्दनच्छविः । स्वङ्गः स्वक्षः ८०० शतानन्दो लोकविल्लोकविग्रहः

त्यांचा रंग सोन्यासारखा तेजस्वी आहे, त्यांचे अंगही सोन्यासारखे आहे, ते महान आत्म्याचे आहेत, चंदनासारखा त्यांचा कांती आहे. त्यांचे स्वतःचे अंग, स्वतःचे डोळे, नेहमी आनंदी, सर्व लोक आणि त्यांच्या अनुभूतींचा मूर्तिमंत स्वरूप आहेत.

इन्द्रो जिष्णुर्धूमकेतुर्वह्निः पूज्यो दवान्तकः । पूर्णानन्दः परानन्दः पुराणपुरुषोत्तमः

ते इंद्र आहेत, नेहमी विजयी राहतात, धूरध्वज आहेत, अग्नीस्वरूप आहेत, पूजेला योग्य आहेत, जंगलातील आग संपवणारे आहेत. ते पूर्ण आनंदाचे आणि परमानंदाचे मूर्तिमंत रूप आहेत, आणि तेच प्राचीन श्रेष्ठ पुरुष आहेत.

कुम्भभृत् कलशी कुब्जो मीनमांससुतर्पितः । राशिताराग्रहमयस्तिथिरूपो जगद्विभुः

ते कलश धारण करणारे आहेत, घड्याळाशी संबंधित आहेत, किंचित कुबड असलेले आहेत, माशाचे आणि मांसाचे नैवेद्य दिल्यावर तृप्त होतात. ते नक्षत्र, तारे आणि ग्रहांनी बनलेले आहेत, काळाचे रूप घेतात आणि जगाचे स्वामी आहेत.

प्रतापी प्रतिपत्प्रेयान् द्वितीयोऽद्वैतनिश्चितः । त्रिरूपश्च तृतीयाग्निस्त्रयीरूपस्त्रयीतनुः

ते तेजस्वी आहेत, प्रतिपदेला प्रिय आहेत, दुसरे म्हणून ओळखले जातात आणि अद्वैतात पूर्णपणे स्थिर आहेत. त्यांचे तीन रूपे आहेत, ते तिसरे अग्नी आहेत, त्रैगुण्याचे आणि त्रैविध्याचे स्वरूप आहेत.

चतुर्थीवल्लभो देवो पारगः पञ्चमीरवः । षड्रसास्वादकोऽजातः षष्ठी षष्टिकवत्सरः

चतुर्थीला प्रिय असणारा देव, सर्वांना पार नेणारा, पंचमीला त्याचा आवाज ऐकू येणारा, सहा रसांचा आस्वाद घेणारा, जन्म न घेतलेला, सहावा, आणि साठ वर्षांचा काळ असणारा.

सप्तार्णवगतिः सारः सप्तमीश्वर ईहितः । अष्टमीनन्दनोऽनार्तो नवमीभक्तिभावितः

सात प्रवाहांतून मार्गक्रमण करणारा, सार असणारा, सप्तमीचा स्वामी, सर्वांना हवासा वाटणारा, अष्टमीला आनंद देणारा, दुःखरहित, आणि नवमीला भक्तिभावाने पूजला जाणारा.

दशदिक्पतिपूज्यश्च दशमी द्रुहिणो द्रुतः । एकादशात्मा गणपो द्वादशीयुगचर्चितः

दहा दिशांचे अधिपती ज्या देवाची पूजा करतात, दहावा, ब्रह्मा, जलदगती असणारा, अकरा आत्म्यांचा आधार, गणांचा प्रमुख, आणि बाराच्या युगलांत पूजला जाणारा.

त्रयोदशमनुस्तुत्यश्चतुर्दशसुरप्रियः । चतुर्दशेन्द्रसंस्तुत्यः पूर्णिमानन्दविग्रहः

त्रयोदश अक्षरांनी स्तुती केला जाणारा, चौदा लोकांचे देव ज्याला प्रिय आहेत, चौदा इंद्रांनी गौरवलेला, आणि पौर्णिमेला आनंदमय स्वरूप असणारा.

दर्शादर्शो दर्शनश्च वानप्रस्थो मुनीश्वरः । मौनी मधुरवाङ्मूलं मूर्तिमान् मेघवाहनः

तो अमावास्या आणि पौर्णिमा आहे, तो दर्शन आणि द्रष्टा आहे, वनात राहणारा, ऋषींचा स्वामी, मौन धारण करणारा, त्याची वाणी मधुर आहे, सर्व शब्दांचा मूळ आहे, साकार आहे आणि त्याचे वाहन मेघ आहे.

महागजो जितक्रोधो जितशत्रुर्जयाश्रयः । रौद्रो रुद्रप्रियो रुक्मो रुद्रपुत्रोऽघतापनः

तो महान हत्ती आहे, क्रोधावर विजय मिळवणारा, शत्रूंना जिंकणारा, विजयाचा आधार, रौद्र, रुद्राला प्रिय, सुवर्णासारखा तेजस्वी, रुद्राचा पुत्र आणि पापांचा नाश करणारा आहे.

भवप्रियो भवानीष्टो भारभृद्भूतभावनः । गान्धर्वकुशलोऽकुण्ठो वैकुण्ठो विष्णुसेवितः

तो भवाला प्रिय आहे, भवानीचा आवडता आहे, भार वाहणारा, सर्व जीवांची निर्मिती करणारा, गंधर्वकलेत निपुण, कोणतीही अडथळा न येणारा, वैकुंठ, आणि विष्णूने सेवा केलेला आहे.

वृत्रहा विघ्नहा सीरः समस्तदुरितापहः । मञ्जुलो मार्जनो मत्तो दुर्गापुत्रो दुरालसः

तो वृत्राचा संहार करणारा, विघ्नांचा नाश करणारा, बलवान, सर्व दुःखांचा नाश करणारा, मनमोहक, शुद्ध करणारा, मदमस्त, दुर्गेचा पुत्र आणि कधीही आळशी नसणारा आहे.

अनन्तचित्सुधाधारो वीरो वीर्यैकसाधकः । भास्वन्मुकुटमाणिक्यः कूजत्किङ्किणिजालकः

अनंत चैतन्याचा अमृतसरीखा प्रवाह ज्याच्यात आहे, तो खरा वीर आहे, पराक्रम साध्य करणारा एकमेव तोच आहे. त्याच्या तेजस्वी मुकुटात सुंदर रत्नं चमकत आहेत आणि त्याच्या भोवती किंकिण्यांचा मंजुळ गजर सतत घुमतो.

शुण्डाधारी तुण्डचलः कुण्डली मुण्डमालकः । पद्माक्षः पद्महस्तश्च ९०० पद्मनाभसमर्चितः

त्याच्या सोंडेवर तो शोभतो, त्याचा तोंड हलताना दिसतो, तो वेटोळे घालून बसलेला आहे, मानेला कवटींची माळ घातली आहे. त्याच्या डोळ्यांना कमळासारखी शोभा आहे, हातात कमळ आहे आणि पद्मनाभ त्याची भक्तीभावाने पूजा करतो.

उद्गीथो नरदन्ताढ्यमालाभूषणभूषितः । नारदो वारणो लोलश्रवणः शूर्पकश्रवाः

त्याची स्तुती गाण्यात होते, माणसांच्या दातांची माळ त्याने घातली आहे, विविध अलंकारांनी तो सजलेला आहे. तो नारद आहे, हत्तीप्रमाणे विशाल आहे, त्याची कानं नेहमी हलती राहतात आणि सुपासारखी मोठी आहेत.

बृहदुल्लासनासाढ्यव्याप्तत्रैलोक्यमण्डलः । इलामण्डलसम्भ्रान्तकृतानुग्रहजीवकः

जो मोठ्या आनंदात आसनस्थ असलेल्या भक्तांना प्राप्त होतो, तो संपूर्ण त्रैलोक्य व्यापून आहे. पृथ्वीच्या क्षेत्रात गोंधळलेल्या जीवांवर कृपा करून त्यांना जीवन देणारा तोच आहे.

बृहत्कर्णाञ्चलोद्भूतवायुवीजितदिक्तटः । बृहदास्यरवाक्रान्तभीमब्रह्माण्डभाण्डकः

ज्याच्या मोठ्या कानांच्या टोकांमधून उठणाऱ्या वाऱ्यांनी सर्व दिशांना जिंकले आहे, आणि ज्याच्या मोठ्या तोंडातून उमटणारा गजर या विश्वाच्या भयंकर कवचालाही हादरवतो.