श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

गाणपत्यप्रदो मायी वेदवेदान्तपारगः । कात्यायनीसुतो ब्रह्मपूजितो विघ्ननाशनः

गणपत्याचा वर देणारा, मायायुक्त, वेद आणि वेदांताचा जाणणारा, कात्यायनीचा पुत्र, ब्रह्मदेवाने पूजिलेला आणि विघ्नांचा नाश करणारा.

संसारभयविध्वंसी महोरस्को महीधरः । विघ्नान्तको महाग्रीवो भृशं मोदकमोदितः

संसाराच्या भीतीचा नाश करणारा, रुंद छातीचा, पृथ्वीला धारण करणारा, विघ्नांचा अंत करणारा, मोठ्या गळ्याचा आणि मोदकामुळे अत्यंत आनंदी होणारा.

वाराणसीप्रियो मानी गहन आखुवाहनः । गुहाश्रयो विष्णुपदीतनयः स्थानदो ध्रुवः

जो वाराणसीला आवडणारा आहे, मनाने मोठा आणि खोल आहे, उंदीरावर बसणारा आहे, गुहेत राहणारा आहे, विष्णुपदीच्या कन्येचा मुलगा आहे, स्थान देणारा आणि कायम राहणारा आहे.

परर्द्धिस्तुष्टो विमलो मौलिमान् वल्लभाप्रियः । चतुर्दशीप्रियो मान्यो व्यवसायो मदान्वितः

जो अत्यंत समृद्ध आहे, संतुष्ट आहे, निर्मळ आहे, मुकुटधारी आहे, वल्लभेला प्रिय आहे, चतुर्दशीला आवडणारा आहे, मान्य आहे, ठाम आहे आणि उत्साहाने भरलेला आहे.

अचिन्त्यः सिंहयुगलनिविष्टो बालरूपधृत् । धीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो महाबलसमन्वितः

जो समजण्यापलीकडे आहे, दोन सिंहांमध्ये बसलेला आहे, बालरूप धारण करणारा आहे, धीर आहे, शक्तिमानांमध्ये श्रेष्ठ आहे आणि मोठ्या बळाने युक्त आहे.

सर्वात्मा हितकृद्वैद्यो महाकुक्षिर्महामतिः । करणं मृत्युहारी च पापसङ्घनिवर्तकः

जो सर्वांचा आत्मा आहे, हित करणारा आहे, वैद्य आहे, मोठ्या पोटाचा आहे, मोठ्या बुध्दीचा आहे, साधन आहे, मृत्यू दूर करणारा आहे आणि पापांच्या समूहाचा नाश करणारा आहे.

उद्भिद्वज्री महादैत्यसूदनो दीनरक्षकः । भूतचारी प्रेतचारी बुद्धिरूपो मनोमयः

जो वज्र धारण करणारा आहे, जो मोठ्या राक्षसांचा संहार करणारा आहे, जो दुःखी लोकांचा रक्षण करणारा आहे; जो भुते आणि प्रेतांमध्ये संचार करणारा आहे, ज्याचे रूप बुद्धी आहे, जो मनाने बनलेला आहे.

अहङ्कारवपुः साङ्ख्यपुरुषस्त्रिगुणात्मकः । तन्मात्ररूपो भूतात्मा इन्द्रियात्मा वशीकरः

ज्याचे शरीर अहंकाराचे आहे, जो सांख्यशास्त्रातील पुरुष आहे, ज्याचे स्वरूप तीन गुणांनी बनलेले आहे; जो सूक्ष्म तत्त्वांचे रूप आहे, जो सर्व जीवांचा आत्मा आहे, जो इंद्रियांचा आधार आहे, आणि जो सर्वांना वश करणारा आहे.

मलत्रयबहिर्भूतो ह्यवस्थात्रयवर्जितः । नीरूपो बहुरूपश्च किन्नरो नागविक्रमः

जो तीन प्रकारच्या मलांपासून मुक्त आहे, जो तीन अवस्थांपासून परे आहे; ज्याला रूप नाही पण अनेक रूपे आहेत, जो किंनर आहे, आणि ज्याच्याकडे नागासारखी ताकद आहे.

एकदन्तो महावेगः सेनानी त्रिदशाधिपः । विश्वकर्ता विश्वबीजं ७०० श्रीः सम्पदह्रीर्धृतिर्मतिः

जो एकदंत आहे, जो अतिशय वेगवान आहे, जो सेनापती आहे, जो देवांचा अधिपती आहे; जो विश्वाचा कर्ता आहे, जो विश्वाचे बीज आहे, जो सातशे आहे, जो श्रीमंती आहे, जो संपत्ती दूर करणारा आहे, जो स्थिरता आणि बुद्धी देणारा आहे.

सर्वशोषकरो वायुः सूक्ष्मरूपः सुनिश्चलः । संहर्ता सृष्टिकर्ता च स्थितिकर्ता लयाश्रितः

तो सर्व काही वाळवणारा, वाऱ्यासारखा, सूक्ष्म स्वरूपाचा आणि पूर्णपणे स्थिर आहे. तोच संहार करणारा, सृष्टी घडवणारा, स्थिती राखणारा आणि संहारातही टिकून राहणारा आहे.

सामान्यरूपः सामास्योऽथर्वशीर्षा यजुर्भुजः । ऋगीक्षणः काव्यकर्ता शिक्षाकारी निरुक्तवित्

त्याचे रूप सर्वत्र आहे, त्याचे मुख सर्व दिशांना आहे, अथर्वशीर्ष त्याचे मस्तक, यजुर्वेद त्याचे हात, ऋग्वेद त्याच्या डोळ्यांत आहे. तोच काव्य रचणारा, शिक्षण देणारा आणि शब्दांचा अर्थ जाणणारा आहे.

शेषरूपधरो मुख्यः शब्दब्रह्मस्वरूपभाक् । विचारवाञ्शङ्खधारी सत्यव्रतपरायणः

तो शेषाचे रूप धारण करणारा, सर्वांत श्रेष्ठ, शब्दब्रह्माचे मूर्तिमंत रूप, विवेकाने युक्त, शंख धारण करणारा आणि सत्यव्रताला समर्पित आहे.

महातपा घोरतपाः सर्वदो भीमविक्रमः । सर्वसम्पत्करो व्यापी मेघगम्भीरनादभृत्

तो महान तपस्वी, भीषण तप करणारा, सर्व काही देणारा, भयंकर पराक्रमी, सर्व संपत्ती देणारा, सर्वत्र व्यापणारा आणि मेघासारख्या गंभीर आवाजाचा आहे.

समृद्धो भूतिदो भोगी वेशी शङ्करवत्सलः । शम्भुभक्तिरतो मोक्षदाता भवदवानलः

तो समृद्ध आहे, सर्व सृष्टीला देणारा, सुखाचा उपभोग घेणारा, सुंदर वस्त्रांनी सजलेला, शंकरावर प्रेम करणारा, शंभूच्या भक्तीत रमणारा, मुक्ती देणारा आणि संसाररूपी वनाला जाळणारा अग्नी आहे.

सत्यस्तपा ध्येयमूर्तिः कर्ममूर्तिर्महांस्तथा । समष्टिव्यष्टिरूपश्च पञ्चकोशपराङ्मुखः

तो सत्यस्वरूप आहे, तपस्वी आहे, ध्यान करण्यास योग्य असा मूर्तिरूप आहे, कर्माचा मूर्तिमंत अवतार आहे, अत्यंत महान आहे; तो सर्वांचा आणि प्रत्येकाचा रूप आहे, आणि पाच आवरणांपासून दूर आहे.

तेजोनिधिर्जगन्मूर्तिश्चराचरवपुर्धरः । प्राणदो ज्ञानमूर्तिश्च नादमूर्तियुतोऽक्षरः

तो तेजाचा खजिना आहे, जगाचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे, जड आणि जंगम रूपे धारण करणारा आहे, प्राण देणारा आहे, ज्ञानाचा मूर्तिमंत अवतार आहे, नादरूपाशी एकरूप झालेला आहे आणि अविनाशी आहे.

भूताद्यस्तैजसो भावो निष्कलश्चैव निर्मलः । कूटस्थश्चेतनो रुद्रः क्षेत्रवित् पुरुषो बुधः

तो पंचमहाभूतांचा आद्य आहे, तेजस्वी स्वभावाचा आहे, अविभाज्य आहे, निर्मळ आहे, अचल स्वरूपात स्थित आहे, चेतन आहे, रुद्र आहे, क्षेत्राचा जाणणारा आहे, पुरुष आहे आणि ज्ञानी आहे.

अनाधारोऽप्यनाकारो धाता च विश्वतोमुखः । अप्रतर्क्यवपुः स्कन्दानुजो भानुर्महाप्रभः

जरी त्याला आधार नाही, तरी तो सर्वांचा आधार आहे. त्याला रूप नाही, तरी तो सृष्टीकर्ता आहे आणि सर्वदिशांनी पाहतो. त्याचं रूप बुद्धीला न समजणारं आहे. तो स्कंदाचा लहान भाऊ आहे, सूर्यासारखा तेजस्वी आणि प्रचंड प्रकाशमान आहे.

यज्ञहर्ता यज्ञकर्ता यज्ञानां फलदायकः । यज्ञगोप्ता यज्ञमयो दक्षयज्ञविनाशकृत्

तो यज्ञाचा स्वीकार करणारा, यज्ञ करणारा, यज्ञाचे फळ देणारा आहे. तो यज्ञाचे रक्षण करणारा, स्वतः यज्ञमय आहे आणि दक्षाच्या यज्ञाचा नाश करणारा आहे.

वक्रतुण्डो महाकायः कोटिसूर्यसमप्रभः । एकदंष्ट्रः कृष्णपिङ्गो विकटो धूम्रवर्णकः

त्याचा सोंड वाकडा आहे, शरीर मोठं आहे, कोट्यवधी सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे. त्याला एकच दात आहे, डोळे काळसर-पिंगट आहेत, तो भयंकर आहे आणि त्याचा रंग धुरासारखा आहे.

टङ्कधारी जम्बुकश्च नायकः शूर्पकर्णकः । सुवर्णगर्भः सुमुखः श्रीकरः सर्वसिद्धिदः

तो कुऱ्हाड घेणारा आहे, कोल्ह्यासारखा आहे, तो पुढारी आहे, त्याची कानं सुपासारखी मोठी आहेत. त्याचं गर्भ सोन्यासारखं आहे, त्याचा चेहरा सुंदर आहे, तो श्री देणारा आणि सर्व सिद्धी देणारा आहे.

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो महात्मा चन्दनच्छविः । स्वङ्गः स्वक्षः ८०० शतानन्दो लोकविल्लोकविग्रहः

त्यांचा रंग सोन्यासारखा तेजस्वी आहे, त्यांचे अंगही सोन्यासारखे आहे, ते महान आत्म्याचे आहेत, चंदनासारखा त्यांचा कांती आहे. त्यांचे स्वतःचे अंग, स्वतःचे डोळे, नेहमी आनंदी, सर्व लोक आणि त्यांच्या अनुभूतींचा मूर्तिमंत स्वरूप आहेत.

इन्द्रो जिष्णुर्धूमकेतुर्वह्निः पूज्यो दवान्तकः । पूर्णानन्दः परानन्दः पुराणपुरुषोत्तमः

ते इंद्र आहेत, नेहमी विजयी राहतात, धूरध्वज आहेत, अग्नीस्वरूप आहेत, पूजेला योग्य आहेत, जंगलातील आग संपवणारे आहेत. ते पूर्ण आनंदाचे आणि परमानंदाचे मूर्तिमंत रूप आहेत, आणि तेच प्राचीन श्रेष्ठ पुरुष आहेत.

कुम्भभृत् कलशी कुब्जो मीनमांससुतर्पितः । राशिताराग्रहमयस्तिथिरूपो जगद्विभुः

ते कलश धारण करणारे आहेत, घड्याळाशी संबंधित आहेत, किंचित कुबड असलेले आहेत, माशाचे आणि मांसाचे नैवेद्य दिल्यावर तृप्त होतात. ते नक्षत्र, तारे आणि ग्रहांनी बनलेले आहेत, काळाचे रूप घेतात आणि जगाचे स्वामी आहेत.

प्रतापी प्रतिपत्प्रेयान् द्वितीयोऽद्वैतनिश्चितः । त्रिरूपश्च तृतीयाग्निस्त्रयीरूपस्त्रयीतनुः

ते तेजस्वी आहेत, प्रतिपदेला प्रिय आहेत, दुसरे म्हणून ओळखले जातात आणि अद्वैतात पूर्णपणे स्थिर आहेत. त्यांचे तीन रूपे आहेत, ते तिसरे अग्नी आहेत, त्रैगुण्याचे आणि त्रैविध्याचे स्वरूप आहेत.

चतुर्थीवल्लभो देवो पारगः पञ्चमीरवः । षड्रसास्वादकोऽजातः षष्ठी षष्टिकवत्सरः

चतुर्थीला प्रिय असणारा देव, सर्वांना पार नेणारा, पंचमीला त्याचा आवाज ऐकू येणारा, सहा रसांचा आस्वाद घेणारा, जन्म न घेतलेला, सहावा, आणि साठ वर्षांचा काळ असणारा.

सप्तार्णवगतिः सारः सप्तमीश्वर ईहितः । अष्टमीनन्दनोऽनार्तो नवमीभक्तिभावितः

सात प्रवाहांतून मार्गक्रमण करणारा, सार असणारा, सप्तमीचा स्वामी, सर्वांना हवासा वाटणारा, अष्टमीला आनंद देणारा, दुःखरहित, आणि नवमीला भक्तिभावाने पूजला जाणारा.

दशदिक्पतिपूज्यश्च दशमी द्रुहिणो द्रुतः । एकादशात्मा गणपो द्वादशीयुगचर्चितः

दहा दिशांचे अधिपती ज्या देवाची पूजा करतात, दहावा, ब्रह्मा, जलदगती असणारा, अकरा आत्म्यांचा आधार, गणांचा प्रमुख, आणि बाराच्या युगलांत पूजला जाणारा.