श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

शोषणः क्लेशहा क्रूरः कठोरः कठिनाकृतिः । कूवरो धीमयो ध्याता ध्येयो धीमान् दयानिधिः

जो दुःख वाळवतो, क्लेश दूर करतो, कठोर, रौद्र, कडक रूपाचा आहे; कुबड असलेला, बुद्धिमान, ध्यान करणारा, ध्यानाचा विषय, शहाणा आणि दयाळूपणाचा खजिना आहे.

दविष्ठो दमनो द्युस्थो दाता त्राता सितः समः । निर्गतो नैगमी गम्यो निर्जेयो जटिलोऽजरः

जो फार दूर आहे, दुष्टांचा दमन करणारा, आकाशात वास करणारा, दाता, रक्षण करणारा, पवित्र, सर्वांना सारखा पाहणारा आहे; जो सर्वांच्या पलीकडे आहे, वेदांमध्ये पारंगत आहे, साध्य होणारा, जिंकता न येणारा, जटा असलेला आणि कधीही वृद्ध न होणारा आहे.

जनजीवो जितारातिर्जगद्व्यापी जगन्मयः । चामीकरनिभोऽनाद्यो नलिनायतलोचनः

जो सर्व जीवांना प्राण देतो, शत्रूंवर विजय मिळवतो, संपूर्ण जगात व्यापलेला आहे, जगाचा सार आहे; सोन्यासारखा तेजस्वी, अनादि आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.

रोचनो मोचनो मन्त्री मन्त्रकोटिसमाश्रितः । पञ्चभूतात्मकः पञ्चसायकः पञ्चवक्त्रकः

जो तेजस्वी आहे, मुक्त करणारा आहे, सल्ला देणारा आहे, असंख्य मंत्रांचा आधार आहे; ज्याच्यात पाच महाभूतांचे स्वरूप आहे, पाच बाण धारण करणारा आणि पाच तोंडांचा आहे.

पञ्चमः पश्चिमः पूर्वः ४०० पूर्णः कीर्णालकः कुणिः । कठोरहृदयो ग्रीवालङ्कृतो ललिताशयः

तो पाचवा आहे, शेवटचा आहे, पहिलाही आहे; तो पूर्ण आहे, त्याचे केस सुंदर माळांनी सजलेले आहेत, कुरळे केस आहेत; त्याचे हृदय कठोर आहे, गळ्यात अलंकार घातले आहेत, आणि त्याचा मनोभाव देखणा आहे.

लोलचित्तो बृहन्नासो मासपक्षर्तुरूपवान् । ध्रुवो द्रुतगतिर्धर्म्यो धर्मी नाकिप्रियोऽनलः

त्याचे मन चंचल आहे, नाक मोठे आहे, तो महिना, पंधरवडा आणि ऋतू यांचे रूप धारण करतो; तो कायमस्वरूपी आहे, जलद चालणारा आहे, धर्मशील आहे, सदाचारी आहे, देवांना प्रिय आहे आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे.

अगस्त्यो ग्रस्तभुवनो भुवनैकमलापहः । सागरः स्वर्गतिः स्वक्षः सानन्दः साधुपूजितः

तो अगस्त्य आहे, ज्याने सगळ्या जगाला गिळले आहे, जगातील एकमेव दोष दूर करणारा आहे; तो सागर आहे, स्वर्ग देणारा आहे, त्याच्या डोळ्यांत सौंदर्य आहे, तो आनंदी आहे आणि सज्जन लोक त्याची पूजा करतात.

सतीपतिः समरसः सनकः सरलः सुरः । सुराप्रियो वसुपतिर्वासवो वसुपूजितः

तो सतीचा पती आहे, सर्वांना सारखा वागवणारा आहे, सनक आहे, सरळ आहे, देव आहे; देवांना प्रिय आहे, धनाचा स्वामी आहे, इंद्र आहे आणि श्रीमंत लोक त्याची पूजा करतात.

वित्तदो वित्तनाथश्च धनिनां धनदायकः । राजी राजीवनयनः स्मृतिदः कृत्तिकाम्बरः

धन देणारा, धनाचा स्वामी, श्रीमंतांना संपत्ती देणारा, राजा, कमळासारखी डोळे असलेला, स्मरणशक्ती देणारा, कृतिका तारकांमध्ये वस्त्र परिधान केलेला.

आश्विनोऽश्वमुखः शुभ्रो भरणो भरणीप्रियः । कृत्तिकासनगः कोलो रोही रोहणपादुकः

अश्विनींचा, घोड्यासारखा चेहरा असलेला, पवित्र, भरणी नक्षत्राचा, भरणीला प्रिय असलेला, कृतिकांमध्ये आसनस्थ, कोल नावाचा, रोही, रोहणाच्या पादुकांमध्ये असलेला.

ऋभुवेष्टोऽरिमर्दी च रोहिणीमोहनोऽमृतम् । मृगराजो मृगशिरा माधवो मधुरध्वनिः

ऋभूंच्या पूजेला पात्र, शत्रूंचा नाश करणारा, रोहिणीला मोहवणारा, अमर, हरिणांचा राजा, हरिणासारखा डोके असलेला, वसंत ऋतूचा, मधुर आवाज असलेला.

आर्द्राननो महाबुद्धिर्महोरगविभूषणः । भ्रूक्षेपदत्तविभवो भ्रूकरालः पुनर्मयः

ओलसर चेहरा असलेला, मोठ्या बुद्धीचा, मोठ्या नागांनी सुशोभित, भुवया हलवल्यावर संपत्ती देणारा, रागीट भुवया असलेला, नेहमीच निर्माण करणारा.

पुनर्देवः पुनर्जेता पुनर्जीवः पुनर्वसुः । तित्तिरिस्तिमिकेतुश्च तिमिचारकघातनः

जो पुन्हा देव होतो, पुन्हा विजेता होतो, पुन्हा जिवंत होतो, पुन्हा धन मिळवतो; जो तित्तिरी पक्षासारखा आहे, अंधाराचा ध्वज आहे आणि अंधारात वावरणाऱ्यांचा नाश करणारा आहे.

तिष्यस्तुलाधरो जम्भ्यो विश्लेषोऽश्लेष एणराट् । मानदो माधवो माघो वाचालो मघवोपमः

जो तिष्य आहे, तुला घेऊन जाणारा आहे, गर्वावर विजय मिळवणारा आहे, वेगळेपणा आणि आसक्ती न ठेवणारा आहे, काळवीटांचा स्वामी आहे; जो मान देणारा आहे, माधवाशी संबंधित आहे, माघ महिन्यातील आहे, बोलण्यात कुशल आहे आणि इंद्रासारखा आहे.

मेध्यो मघाप्रियो मेघो महामुण्डो महाभुजः । पूर्वफाल्गुनिकः स्फीतः फल्गुरुत्तरफाल्गुनः

जो शुद्ध आहे, मघा नक्षत्राला प्रिय आहे, मेघासारखा आहे, मोठ्या डोक्याचा आहे, बलवान हातांचा आहे; जो पूर्वा फाल्गुनीशी जोडलेला आहे, समृद्ध आहे, सडपातळ आहे आणि उत्तर फाल्गुनीशी संबंधित आहे.

फेनिलो ब्रह्मदो ब्रह्मा सप्ततन्तुसमाश्रयः । घोणाहस्तश्चतुर्हस्तो हस्तिवक्त्रो हलायुधः

जो फेसाळलेला आहे, ब्रह्मज्ञान देणारा आहे, ब्रह्मा स्वतः आहे, सात सूत्रांचा आधार आहे; ज्याचा हात सोंडेप्रमाणे आहे, चार हात आहेत, हत्तीच्या मुखाचा आहे आणि नांगर शस्त्र म्हणून धारण करणारा आहे.

चित्राम्बरो ५०० ऽर्चितपदः स्वादितः स्वातिविग्रहः । विशाखः शिखिसेव्यश्च शिखिध्वजसहोदरः

तो रंगीबेरंगी वस्त्रांनी सजलेला आहे, त्याच्या पायांची भक्ती केली जाते, तो स्वतःमध्ये तृप्त आहे, त्याचे रूप अत्यंत विशाल आहे. तो विशाखा आहे, त्याची सेवा मोर करतो आणि ज्याच्या ध्वजावर मोर आहे त्या कार्तिकेयाचा तो भाऊ आहे.

अणुरेणुः कलास्फारोऽनूरू रेणुसुतो नरः । अनुराधाप्रियो राध्यः श्रीमाञ्छुक्लः शुचिस्मितः

तो अगदी लहान कणासारखा सूक्ष्म आहे, त्याच्यात असंख्य शक्ती आहेत, तो अगदी लहान आहे, धुळीचा पुत्र आहे, तो पुरुष आहे. तो अनुराधेला प्रिय आहे, पूजेला योग्य आहे, श्रीमंत आहे, उजळ आहे आणि त्याचे हास्य निर्मळ आहे.

ज्येष्ठः श्रेष्ठार्चितपदो मूलं त्रिजगतो गुरुः । शुचिः पूर्वस्तथाषाढश्चोत्तराषाढ ईश्वरः

तो ज्येष्ठ आहे, श्रेष्ठ लोक त्याच्या पायांची पूजा करतात, तो तीनही जगाचा आधार आहे, तो गुरु आहे. तो पवित्र आहे, पूर्वाषाढा आणि उत्तराषाढा यांच्याशी संबंधित आहे आणि तोच सर्वांचा स्वामी आहे.

श्रव्योऽभिजिदनन्तात्मा श्रवो वेपितदानवः । श्रावणः श्रवणः श्रोता धनी धन्यो धनिष्ठकः

तो ऐकण्यास योग्य आहे, नेहमी जिंकणारा आहे, त्याचे स्वरूप अनंत आहे, त्याची कीर्ती सर्वत्र आहे, त्याने दैत्यांना घाबरवले आहे. तो श्रावणाशी संबंधित आहे, कान आहे, ऐकणारा आहे, तो धनवान आहे, भाग्यवान आहे आणि धनिष्ठेशी जोडलेला आहे.

शातातपः शातकुम्भः शतञ्ज्योतिः शतम्भिषक् । पूर्वाभाद्रपदो भद्रश्चोत्तराभाद्रपादितः

तो ताप दूर करणारा आहे, सोन्यासारखा तेजस्वी आहे, शंभर किरणांनी उजळणारा आहे, शंभरांना आरोग्य देणारा आहे. तो पूर्वाभाद्रपदाचा अधिपती आहे, शुभ आहे आणि उत्तराभाद्रपदाचा स्वामी आहे.

रेणुकातनयो रामो रेवतीरमणो रमी । अश्वियुक् कार्तिकेयेष्टो मार्गशीर्षो मृगोत्तमः

तो रेणुकेचा मुलगा आहे, राम आहे, रेवतीचा प्रियकर आहे, आनंद देणारा आहे. घोड्यांनी युक्त आहे, कार्तिकेयाने पूजिला गेलेला आहे, मार्गशीर्षाचा अधिपती आहे आणि हरिणांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

पुष्यशौर्यः फाल्गुनात्मा वसन्तश्चित्रको मधुः । राज्यदोऽभिजिदात्मीयस्तारेशस्तारकद्युतिः

तो पुष्याचा वीर आहे, फाल्गुनाचा आत्मा आहे, वसंत ऋतू आहे, चित्राने शोभलेला आहे, मधासारखा गोड आहे. तो राज्य देणारा आहे, अभिजितचा स्वरूप आहे, तारांचा स्वामी आहे आणि तारांप्रमाणे तेजस्वी आहे.

प्रतीतः प्रोज्झितः प्रीतः परमः पारमो हितः । परहा पञ्चभूः पञ्चवायुः पूज्यः परं महः

तो प्रसिद्ध आहे, शुद्ध आहे, सर्वांना प्रिय आहे, सर्वश्रेष्ठ आहे, अत्युच्च आहे, हित करणारा आहे. तो दुसऱ्यांचा नाश करणारा आहे, पाच महाभूतांचा बनलेला आहे, पाच प्रकारच्या वायूंचा आहे, पूजनीय आहे आणि परम तेज आहे.

पुराणागमविद् योग्यो महिषो रासभोऽग्रगः । ग्राहो मेषो वृषो मन्दो मन्मथो मिथुनार्चितः

तो प्राचीन ग्रंथ आणि आगम जाणणारा आहे, महिषासारखा, गाढवासारखा, पुढे जाणारा, ग्राहासारखा, मेंढ्यासारखा, वृषभासारखा, शांत, कामदेवासारखा, आणि जोडप्यांनी पूजिला जाणारा आहे.

कल्कभृत् कटको दीनो मर्कटः कर्कटो घृणी । कुक्कुटो वनजो हंसः परहंसः शृगालकः

तो कल्कि धारण करणारा, कडा घालणारा, दुःखी, माकडासारखा, कोळंब्यासारखा, दयाळू, कोंबड्यासारखा, जंगलात जन्मलेला, हंस, परमहंस, आणि कोल्ह्यासारखा आहे.

सिंहः सिंहासनो मूषो मोह्यो मूषकवाहनः ६०० । पुत्रदो नरकत्राता कन्याप्रीतः कुलोद्वहः

तो सिंह आहे, सिंहासनावर बसलेला आहे, उंदीर आहे, मोह करणारा आहे, उंदीरावर बसणारा आहे, पुत्र देणारा आहे, नरकातून वाचवणारा आहे, कन्यांना प्रिय आहे, आणि कुटुंबाचा मान वाढवणारा आहे.

अतुल्यरूपो बलदस्तुलाभृत् तुल्यसाक्षिकः । अलिचापधरो धन्वी कच्छपो मकरो मणिः

त्याची रूपे कुणाशीही तुलना करता येणार नाहीत, तो बळ देणारा आहे, तुळा धारण करणारा आहे, न्यायी साक्षीदार आहे, न ताणलेला धनुष्य घेणारा आहे, धनुर्धारी आहे, कासव आहे, मकर आहे, आणि तो रत्न आहे.

स्थिरः प्रभुर्महाकर्मी महाभोगी महायशाः । वसुमूर्तिधरो व्यग्रोऽसुरहारी यमान्तकः

स्थिर, सर्वश्रेष्ठ, मोठी कृत्ये करणारा, मोठ्या सुखांचा उपभोग घेणारा, मोठ्या कीर्तीचा, संपत्तीचे मूर्तिमंत रूप धारण करणारा, अतिशय चपळ, असुरांचा संहार करणारा आणि यमाचा पराभव करणारा.