श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

राहुर्दैत्यशिरश्छेदी केतुः कनककुण्डलः । ग्रहेन्द्रो ग्राहितो ग्राह्योऽग्रणीर्घुर्घुरनादितः

तो राहू आहे, दैत्यांचे शिर कापणारा आहे, केतू आहे, सोन्याच्या कुंडलांनी शोभलेला आहे, ग्रहांचा स्वामी आहे, पकडणारा आहे, पकडला जाणारा आहे, सर्वांत पुढे असणारा आहे आणि गडगडणाऱ्या आवाजांचा जनक आहे.

पर्जन्यः पीवरो पोत्री पीनवक्षाः परार्जितः । वनेचरो वनपतिर्वनवासः स्मरोपमः

तो पावसाच्या ढगासारखा आहे, स्थूल आहे, रक्षण करणारा आहे, भरदार छातीचा आहे, सर्वांत मोठा विजय मिळवणारा आहे, तो वनात राहणारा आहे, वनाचा स्वामी आहे, वनवासात रमणारा आहे आणि कामदेवासारखा मनमोहक आहे.

पुण्यं पूतः पवित्रं च परात्मा पूर्णविग्रहः । पूर्णेन्दुशकलाकारो मन्युः पूर्णमनोरथः

तो पुण्याचा मूळ आहे, शुद्ध आहे, पवित्र आहे, तो श्रेष्ठ आत्मा आहे, त्याचे रूप पूर्ण आहे. त्याचा चेहरा पूर्ण चंद्राच्या कलेसारखा तेजस्वी आहे. तो रागाचा स्वरूप आहे आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे.

युगात्मा योगभृत् यज्वा ३०० याज्ञिको यज्ञवत्सलः । योगभृद् यशस्वी यजमानेष्टो व्रजभृद् वज्रपञ्जरः

तो युगांचा आत्मा आहे, योग धारण करणारा आहे, यज्ञ करणारा आहे, यज्ञ जाणणारा आहे आणि यज्ञावर प्रेम करणारा आहे. तो योग वाढवतो, प्रसिद्ध आहे, यजमानांना प्रिय आहे, गायींचा पालनकर्ता आहे आणि त्याचे शरीर वज्रासारखे मजबूत आहे.

मणिभद्रो मणिमयो मान्यो मीनध्वजाश्रितः । मीनध्वजो मनोहारी योगिनां योगवर्धनः

तो मणिभद्र आहे, मण्यांनी बनलेला आहे, सन्माननीय आहे, मीनध्वजाच्या आश्रयाला आहे. तो मीनध्वज आहे, मन मोहून टाकणारा आहे आणि योगींना योग वाढवून देणारा आहे.

द्रष्टा स्रष्टा तपस्वी च विग्रही तापसप्रियः । तपोमयस्तपोमूर्तिस्तपनश्च तपोधनः

तो सर्व पाहणारा आहे, सर्व सृष्टी करणारा आहे, तपस्वी आहे, सर्व गोष्टींचा स्वामी आहे आणि तपस्वींना प्रिय आहे. तो तपाचा स्वरूप आहे, तपाचा मूर्तिमंत आहे, सूर्य आहे आणि तपाने समृद्ध आहे.

रुचको मोचको रुष्टस्तुष्टस्तोमरधारकः । दण्डी चण्डांशुरव्यक्तः कमण्डलुधरोऽनघः

तो तेजस्वी आहे, मुक्त करणारा आहे, कधी रागावणारा तर कधी प्रसन्न होणारा आहे, भाला आणि काठी घेणारा आहे, प्रखर तेज असलेला, सर्वत्र पसरलेला, कमंडलू धारण करणारा आणि निष्पाप आहे.

कामी कर्मरतः कालः कोलः क्रन्दितदिक्तटः । भ्रामको जातिपूज्यश्च जाड्यहा जडसूदनः

तो इच्छाशक्तीने भरलेला आहे, नेहमी कर्मात मग्न असतो, काळाचा स्वरूप आहे, वराह आहे, ज्याचा गर्जना सर्व दिशांना ऐकू येते, भ्रमण करणारा आहे, आपल्या वंशजांकडून पूजला जातो, जडत्व दूर करणारा आणि आळशीपणाचा नाश करणारा आहे.

जालन्धरो जगद्वासी हासकृधवनो हविः । हविष्मान् हव्यवाहाक्षो हाटको हाटकाङ्गदः

तो जलंधर आहे, जगात वास करणारा आहे, हास्य निर्माण करणारा आहे, अरण्यात राहणारा आहे, हवनाचा स्वरूप आहे, नेहमी हवनात सहभागी असणारा आहे, अग्नी ज्याच्या डोळ्यात आहे, सुवर्णासारखा तेजस्वी आहे आणि सोन्याच्या कड्या घातलेल्या आहेत.

सुमेरुर्हिमवान् होता हरपुत्रो हलङ्कषः । हालाप्रियो हृदाशान्तः कान्ताहृदयपोषणः

तो सुमेरू आहे, हिमालय आहे, यज्ञ करणारा आहे, हराचा पुत्र आहे, नांगर घेणारा आहे, नांगराला प्रिय आहे, अंतःकरण शांत असलेला आहे आणि आपल्या प्रियतमेच्या हृदयाचे पोषण करणारा आहे.

शोषणः क्लेशहा क्रूरः कठोरः कठिनाकृतिः । कूवरो धीमयो ध्याता ध्येयो धीमान् दयानिधिः

जो दुःख वाळवतो, क्लेश दूर करतो, कठोर, रौद्र, कडक रूपाचा आहे; कुबड असलेला, बुद्धिमान, ध्यान करणारा, ध्यानाचा विषय, शहाणा आणि दयाळूपणाचा खजिना आहे.

दविष्ठो दमनो द्युस्थो दाता त्राता सितः समः । निर्गतो नैगमी गम्यो निर्जेयो जटिलोऽजरः

जो फार दूर आहे, दुष्टांचा दमन करणारा, आकाशात वास करणारा, दाता, रक्षण करणारा, पवित्र, सर्वांना सारखा पाहणारा आहे; जो सर्वांच्या पलीकडे आहे, वेदांमध्ये पारंगत आहे, साध्य होणारा, जिंकता न येणारा, जटा असलेला आणि कधीही वृद्ध न होणारा आहे.

जनजीवो जितारातिर्जगद्व्यापी जगन्मयः । चामीकरनिभोऽनाद्यो नलिनायतलोचनः

जो सर्व जीवांना प्राण देतो, शत्रूंवर विजय मिळवतो, संपूर्ण जगात व्यापलेला आहे, जगाचा सार आहे; सोन्यासारखा तेजस्वी, अनादि आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.

रोचनो मोचनो मन्त्री मन्त्रकोटिसमाश्रितः । पञ्चभूतात्मकः पञ्चसायकः पञ्चवक्त्रकः

जो तेजस्वी आहे, मुक्त करणारा आहे, सल्ला देणारा आहे, असंख्य मंत्रांचा आधार आहे; ज्याच्यात पाच महाभूतांचे स्वरूप आहे, पाच बाण धारण करणारा आणि पाच तोंडांचा आहे.

पञ्चमः पश्चिमः पूर्वः ४०० पूर्णः कीर्णालकः कुणिः । कठोरहृदयो ग्रीवालङ्कृतो ललिताशयः

तो पाचवा आहे, शेवटचा आहे, पहिलाही आहे; तो पूर्ण आहे, त्याचे केस सुंदर माळांनी सजलेले आहेत, कुरळे केस आहेत; त्याचे हृदय कठोर आहे, गळ्यात अलंकार घातले आहेत, आणि त्याचा मनोभाव देखणा आहे.

लोलचित्तो बृहन्नासो मासपक्षर्तुरूपवान् । ध्रुवो द्रुतगतिर्धर्म्यो धर्मी नाकिप्रियोऽनलः

त्याचे मन चंचल आहे, नाक मोठे आहे, तो महिना, पंधरवडा आणि ऋतू यांचे रूप धारण करतो; तो कायमस्वरूपी आहे, जलद चालणारा आहे, धर्मशील आहे, सदाचारी आहे, देवांना प्रिय आहे आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे.

अगस्त्यो ग्रस्तभुवनो भुवनैकमलापहः । सागरः स्वर्गतिः स्वक्षः सानन्दः साधुपूजितः

तो अगस्त्य आहे, ज्याने सगळ्या जगाला गिळले आहे, जगातील एकमेव दोष दूर करणारा आहे; तो सागर आहे, स्वर्ग देणारा आहे, त्याच्या डोळ्यांत सौंदर्य आहे, तो आनंदी आहे आणि सज्जन लोक त्याची पूजा करतात.

सतीपतिः समरसः सनकः सरलः सुरः । सुराप्रियो वसुपतिर्वासवो वसुपूजितः

तो सतीचा पती आहे, सर्वांना सारखा वागवणारा आहे, सनक आहे, सरळ आहे, देव आहे; देवांना प्रिय आहे, धनाचा स्वामी आहे, इंद्र आहे आणि श्रीमंत लोक त्याची पूजा करतात.

वित्तदो वित्तनाथश्च धनिनां धनदायकः । राजी राजीवनयनः स्मृतिदः कृत्तिकाम्बरः

धन देणारा, धनाचा स्वामी, श्रीमंतांना संपत्ती देणारा, राजा, कमळासारखी डोळे असलेला, स्मरणशक्ती देणारा, कृतिका तारकांमध्ये वस्त्र परिधान केलेला.

आश्विनोऽश्वमुखः शुभ्रो भरणो भरणीप्रियः । कृत्तिकासनगः कोलो रोही रोहणपादुकः

अश्विनींचा, घोड्यासारखा चेहरा असलेला, पवित्र, भरणी नक्षत्राचा, भरणीला प्रिय असलेला, कृतिकांमध्ये आसनस्थ, कोल नावाचा, रोही, रोहणाच्या पादुकांमध्ये असलेला.

ऋभुवेष्टोऽरिमर्दी च रोहिणीमोहनोऽमृतम् । मृगराजो मृगशिरा माधवो मधुरध्वनिः

ऋभूंच्या पूजेला पात्र, शत्रूंचा नाश करणारा, रोहिणीला मोहवणारा, अमर, हरिणांचा राजा, हरिणासारखा डोके असलेला, वसंत ऋतूचा, मधुर आवाज असलेला.

आर्द्राननो महाबुद्धिर्महोरगविभूषणः । भ्रूक्षेपदत्तविभवो भ्रूकरालः पुनर्मयः

ओलसर चेहरा असलेला, मोठ्या बुद्धीचा, मोठ्या नागांनी सुशोभित, भुवया हलवल्यावर संपत्ती देणारा, रागीट भुवया असलेला, नेहमीच निर्माण करणारा.

पुनर्देवः पुनर्जेता पुनर्जीवः पुनर्वसुः । तित्तिरिस्तिमिकेतुश्च तिमिचारकघातनः

जो पुन्हा देव होतो, पुन्हा विजेता होतो, पुन्हा जिवंत होतो, पुन्हा धन मिळवतो; जो तित्तिरी पक्षासारखा आहे, अंधाराचा ध्वज आहे आणि अंधारात वावरणाऱ्यांचा नाश करणारा आहे.

तिष्यस्तुलाधरो जम्भ्यो विश्लेषोऽश्लेष एणराट् । मानदो माधवो माघो वाचालो मघवोपमः

जो तिष्य आहे, तुला घेऊन जाणारा आहे, गर्वावर विजय मिळवणारा आहे, वेगळेपणा आणि आसक्ती न ठेवणारा आहे, काळवीटांचा स्वामी आहे; जो मान देणारा आहे, माधवाशी संबंधित आहे, माघ महिन्यातील आहे, बोलण्यात कुशल आहे आणि इंद्रासारखा आहे.

मेध्यो मघाप्रियो मेघो महामुण्डो महाभुजः । पूर्वफाल्गुनिकः स्फीतः फल्गुरुत्तरफाल्गुनः

जो शुद्ध आहे, मघा नक्षत्राला प्रिय आहे, मेघासारखा आहे, मोठ्या डोक्याचा आहे, बलवान हातांचा आहे; जो पूर्वा फाल्गुनीशी जोडलेला आहे, समृद्ध आहे, सडपातळ आहे आणि उत्तर फाल्गुनीशी संबंधित आहे.

फेनिलो ब्रह्मदो ब्रह्मा सप्ततन्तुसमाश्रयः । घोणाहस्तश्चतुर्हस्तो हस्तिवक्त्रो हलायुधः

जो फेसाळलेला आहे, ब्रह्मज्ञान देणारा आहे, ब्रह्मा स्वतः आहे, सात सूत्रांचा आधार आहे; ज्याचा हात सोंडेप्रमाणे आहे, चार हात आहेत, हत्तीच्या मुखाचा आहे आणि नांगर शस्त्र म्हणून धारण करणारा आहे.

चित्राम्बरो ५०० ऽर्चितपदः स्वादितः स्वातिविग्रहः । विशाखः शिखिसेव्यश्च शिखिध्वजसहोदरः

तो रंगीबेरंगी वस्त्रांनी सजलेला आहे, त्याच्या पायांची भक्ती केली जाते, तो स्वतःमध्ये तृप्त आहे, त्याचे रूप अत्यंत विशाल आहे. तो विशाखा आहे, त्याची सेवा मोर करतो आणि ज्याच्या ध्वजावर मोर आहे त्या कार्तिकेयाचा तो भाऊ आहे.

अणुरेणुः कलास्फारोऽनूरू रेणुसुतो नरः । अनुराधाप्रियो राध्यः श्रीमाञ्छुक्लः शुचिस्मितः

तो अगदी लहान कणासारखा सूक्ष्म आहे, त्याच्यात असंख्य शक्ती आहेत, तो अगदी लहान आहे, धुळीचा पुत्र आहे, तो पुरुष आहे. तो अनुराधेला प्रिय आहे, पूजेला योग्य आहे, श्रीमंत आहे, उजळ आहे आणि त्याचे हास्य निर्मळ आहे.

ज्येष्ठः श्रेष्ठार्चितपदो मूलं त्रिजगतो गुरुः । शुचिः पूर्वस्तथाषाढश्चोत्तराषाढ ईश्वरः

तो ज्येष्ठ आहे, श्रेष्ठ लोक त्याच्या पायांची पूजा करतात, तो तीनही जगाचा आधार आहे, तो गुरु आहे. तो पवित्र आहे, पूर्वाषाढा आणि उत्तराषाढा यांच्याशी संबंधित आहे आणि तोच सर्वांचा स्वामी आहे.