श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

वेदाद्यो वेदकर्ता च वेदवेद्यः सनातनः । विद्याप्रदो वेदसारो वैदिको वेदपारगः

जो वेदांचा उगम आहे, वेदांचा कर्ता आहे, वेदांमधून ओळखता येणारा आहे, सनातन आहे, ज्ञान देणारा आहे, वेदांचा सार आहे, वेदधर्मी आहे आणि वेदांचा पार जाणारा आहे.

वेदध्वनिरतो वीरो वरो वेदागमार्थवित् । तत्त्वज्ञः सवर्गः साधुः सदयः सद् २०० असन्मयः

जो वेदांचा नाद ऐकण्यात आनंद मानतो, शूर आहे, श्रेष्ठ आहे, वेद आणि आगम यांचा अर्थ जाणणारा आहे, तत्त्वज्ञ आहे, स्वर्गाचा स्वामी आहे, सज्जन आहे, दयाळू आहे आणि सत्-असत् या दोन्हींचा स्वरूप आहे.

निरामयो निराकारो निर्भयो नित्यरूपभृत् । । निर्वैरो वैरिविध्वंसी मत्तवारणसन्निभः

जो रोगरहित आहे, निराकार आहे, निर्भय आहे, नित्यरूप धारण करणारा आहे, शत्रुत्व नसलेला आहे, शत्रूंचा नाश करणारा आहे आणि मदमस्त हत्तीप्रमाणे भासणारा आहे.

शिवङ्करः शिवसुतः शिवः सुखविवर्धनः । श्वैत्यः श्वेतः शतमुखो मुग्धो मोदकभोजनः

जो मंगल देणारा आहे, शंकराचा पुत्र आहे, शुभ आहे, आनंद वाढवणारा आहे, पवित्र आहे, शुभ्र आहे, शंभर मुखांचा आहे, मोहक आहे आणि मोदक खाणारा आहे.

देवदेवो दिनकरो धृतिमान् द्युतिमान् धवः । शुद्धात्मा शुद्धमतिमाञ्छुद्धदीप्तिः शुचिव्रतः

देवतांचा देव, प्रकाशाचा स्रोत, धीर, तेजस्वी, सर्वांचा स्वामी; ज्याचा आत्मा शुद्ध आहे, मन शुद्ध आहे, तेज शुद्ध आहे, आणि जो नेहमीच पवित्रतेला वाहिलेला आहे.

शरण्यः शौनकः शूरः शरदम्भोजधारकः । दारकः शिखिवाहेष्टः शीतः शङ्करवल्लभः

सर्वांचा आधार, ऋषींच्या पूजेचा, पराक्रमी, शरद ऋतूतील कमळे धारण करणारा; बालस्वभावाचा, मोरवाहिनीचा प्रिय, शीतल, आणि शंकराचा लाडका.

शङ्करो निर्भवो नित्यो लयकृल्लास्यतत्परः । निर्भयो लूतो लीलारसोल्लासी विलासी विभ्रमो भ्रमः

मंगलमूर्ती, जन्मरहित, शाश्वत, सृष्टीचा संहार करणारा, नृत्यात रमणारा; निर्भय, खेळकर, लीलेच्या आनंदात न्हालेला, मनमोहक, मोहाचा मूळ आणि मोहस्वरूप.

भ्रमणः शशभृत् सूर्यः शनिर्धरणिनन्दनः । बुद्धो विबुधसेव्यश्च बुधराजो बलन्धरः

संसारात भ्रमण करणारा, चंद्रधारी, सूर्य, शनि, पृथ्वीचा आनंद; जागृत, ज्ञानींच्या सेवेला पात्र, पृथ्वीचा राजा आणि बळाचा आधार.

जीवो जीवप्रदो जैत्रः स्तुत्यो नुत्यो नतिप्रियः । जनको जिनमार्गज्ञो जैनमार्गनिवर्तकः

तोच जीव आहे, तोच सर्वांना प्राण देणारा आहे, नेहमी विजयी राहणारा आहे, स्तुतीस पात्र आहे, सर्वांनी गौरवावा असा आहे, वंदन करणाऱ्यांना प्रिय आहे, सर्वांचा जनक आहे, जिनांचा मार्ग जाणणारा आहे आणि जैन मार्ग सोडणारा आहे.

गौरीसुतो गुरुरवो गौराङ्गो गजपूजितः । परं पदं परं धाम परमात्मा कविः कुजः

तो गौरीचा पुत्र आहे, गुरूसारखा गंभीर आवाज असलेला आहे, गोऱ्या अंगाचा आहे, हत्तींच्या पूजेला पात्र आहे, तोच सर्वोच्च स्थान, श्रेष्ठ धाम, परब्रह्म, कवी आणि मंगळ ग्रहाच्या प्रभावाखाली जन्मलेला आहे.

राहुर्दैत्यशिरश्छेदी केतुः कनककुण्डलः । ग्रहेन्द्रो ग्राहितो ग्राह्योऽग्रणीर्घुर्घुरनादितः

तो राहू आहे, दैत्यांचे शिर कापणारा आहे, केतू आहे, सोन्याच्या कुंडलांनी शोभलेला आहे, ग्रहांचा स्वामी आहे, पकडणारा आहे, पकडला जाणारा आहे, सर्वांत पुढे असणारा आहे आणि गडगडणाऱ्या आवाजांचा जनक आहे.

पर्जन्यः पीवरो पोत्री पीनवक्षाः परार्जितः । वनेचरो वनपतिर्वनवासः स्मरोपमः

तो पावसाच्या ढगासारखा आहे, स्थूल आहे, रक्षण करणारा आहे, भरदार छातीचा आहे, सर्वांत मोठा विजय मिळवणारा आहे, तो वनात राहणारा आहे, वनाचा स्वामी आहे, वनवासात रमणारा आहे आणि कामदेवासारखा मनमोहक आहे.

पुण्यं पूतः पवित्रं च परात्मा पूर्णविग्रहः । पूर्णेन्दुशकलाकारो मन्युः पूर्णमनोरथः

तो पुण्याचा मूळ आहे, शुद्ध आहे, पवित्र आहे, तो श्रेष्ठ आत्मा आहे, त्याचे रूप पूर्ण आहे. त्याचा चेहरा पूर्ण चंद्राच्या कलेसारखा तेजस्वी आहे. तो रागाचा स्वरूप आहे आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे.

युगात्मा योगभृत् यज्वा ३०० याज्ञिको यज्ञवत्सलः । योगभृद् यशस्वी यजमानेष्टो व्रजभृद् वज्रपञ्जरः

तो युगांचा आत्मा आहे, योग धारण करणारा आहे, यज्ञ करणारा आहे, यज्ञ जाणणारा आहे आणि यज्ञावर प्रेम करणारा आहे. तो योग वाढवतो, प्रसिद्ध आहे, यजमानांना प्रिय आहे, गायींचा पालनकर्ता आहे आणि त्याचे शरीर वज्रासारखे मजबूत आहे.

मणिभद्रो मणिमयो मान्यो मीनध्वजाश्रितः । मीनध्वजो मनोहारी योगिनां योगवर्धनः

तो मणिभद्र आहे, मण्यांनी बनलेला आहे, सन्माननीय आहे, मीनध्वजाच्या आश्रयाला आहे. तो मीनध्वज आहे, मन मोहून टाकणारा आहे आणि योगींना योग वाढवून देणारा आहे.

द्रष्टा स्रष्टा तपस्वी च विग्रही तापसप्रियः । तपोमयस्तपोमूर्तिस्तपनश्च तपोधनः

तो सर्व पाहणारा आहे, सर्व सृष्टी करणारा आहे, तपस्वी आहे, सर्व गोष्टींचा स्वामी आहे आणि तपस्वींना प्रिय आहे. तो तपाचा स्वरूप आहे, तपाचा मूर्तिमंत आहे, सूर्य आहे आणि तपाने समृद्ध आहे.

रुचको मोचको रुष्टस्तुष्टस्तोमरधारकः । दण्डी चण्डांशुरव्यक्तः कमण्डलुधरोऽनघः

तो तेजस्वी आहे, मुक्त करणारा आहे, कधी रागावणारा तर कधी प्रसन्न होणारा आहे, भाला आणि काठी घेणारा आहे, प्रखर तेज असलेला, सर्वत्र पसरलेला, कमंडलू धारण करणारा आणि निष्पाप आहे.

कामी कर्मरतः कालः कोलः क्रन्दितदिक्तटः । भ्रामको जातिपूज्यश्च जाड्यहा जडसूदनः

तो इच्छाशक्तीने भरलेला आहे, नेहमी कर्मात मग्न असतो, काळाचा स्वरूप आहे, वराह आहे, ज्याचा गर्जना सर्व दिशांना ऐकू येते, भ्रमण करणारा आहे, आपल्या वंशजांकडून पूजला जातो, जडत्व दूर करणारा आणि आळशीपणाचा नाश करणारा आहे.

जालन्धरो जगद्वासी हासकृधवनो हविः । हविष्मान् हव्यवाहाक्षो हाटको हाटकाङ्गदः

तो जलंधर आहे, जगात वास करणारा आहे, हास्य निर्माण करणारा आहे, अरण्यात राहणारा आहे, हवनाचा स्वरूप आहे, नेहमी हवनात सहभागी असणारा आहे, अग्नी ज्याच्या डोळ्यात आहे, सुवर्णासारखा तेजस्वी आहे आणि सोन्याच्या कड्या घातलेल्या आहेत.

सुमेरुर्हिमवान् होता हरपुत्रो हलङ्कषः । हालाप्रियो हृदाशान्तः कान्ताहृदयपोषणः

तो सुमेरू आहे, हिमालय आहे, यज्ञ करणारा आहे, हराचा पुत्र आहे, नांगर घेणारा आहे, नांगराला प्रिय आहे, अंतःकरण शांत असलेला आहे आणि आपल्या प्रियतमेच्या हृदयाचे पोषण करणारा आहे.

शोषणः क्लेशहा क्रूरः कठोरः कठिनाकृतिः । कूवरो धीमयो ध्याता ध्येयो धीमान् दयानिधिः

जो दुःख वाळवतो, क्लेश दूर करतो, कठोर, रौद्र, कडक रूपाचा आहे; कुबड असलेला, बुद्धिमान, ध्यान करणारा, ध्यानाचा विषय, शहाणा आणि दयाळूपणाचा खजिना आहे.

दविष्ठो दमनो द्युस्थो दाता त्राता सितः समः । निर्गतो नैगमी गम्यो निर्जेयो जटिलोऽजरः

जो फार दूर आहे, दुष्टांचा दमन करणारा, आकाशात वास करणारा, दाता, रक्षण करणारा, पवित्र, सर्वांना सारखा पाहणारा आहे; जो सर्वांच्या पलीकडे आहे, वेदांमध्ये पारंगत आहे, साध्य होणारा, जिंकता न येणारा, जटा असलेला आणि कधीही वृद्ध न होणारा आहे.

जनजीवो जितारातिर्जगद्व्यापी जगन्मयः । चामीकरनिभोऽनाद्यो नलिनायतलोचनः

जो सर्व जीवांना प्राण देतो, शत्रूंवर विजय मिळवतो, संपूर्ण जगात व्यापलेला आहे, जगाचा सार आहे; सोन्यासारखा तेजस्वी, अनादि आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा आहे.

रोचनो मोचनो मन्त्री मन्त्रकोटिसमाश्रितः । पञ्चभूतात्मकः पञ्चसायकः पञ्चवक्त्रकः

जो तेजस्वी आहे, मुक्त करणारा आहे, सल्ला देणारा आहे, असंख्य मंत्रांचा आधार आहे; ज्याच्यात पाच महाभूतांचे स्वरूप आहे, पाच बाण धारण करणारा आणि पाच तोंडांचा आहे.

पञ्चमः पश्चिमः पूर्वः ४०० पूर्णः कीर्णालकः कुणिः । कठोरहृदयो ग्रीवालङ्कृतो ललिताशयः

तो पाचवा आहे, शेवटचा आहे, पहिलाही आहे; तो पूर्ण आहे, त्याचे केस सुंदर माळांनी सजलेले आहेत, कुरळे केस आहेत; त्याचे हृदय कठोर आहे, गळ्यात अलंकार घातले आहेत, आणि त्याचा मनोभाव देखणा आहे.

लोलचित्तो बृहन्नासो मासपक्षर्तुरूपवान् । ध्रुवो द्रुतगतिर्धर्म्यो धर्मी नाकिप्रियोऽनलः

त्याचे मन चंचल आहे, नाक मोठे आहे, तो महिना, पंधरवडा आणि ऋतू यांचे रूप धारण करतो; तो कायमस्वरूपी आहे, जलद चालणारा आहे, धर्मशील आहे, सदाचारी आहे, देवांना प्रिय आहे आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहे.

अगस्त्यो ग्रस्तभुवनो भुवनैकमलापहः । सागरः स्वर्गतिः स्वक्षः सानन्दः साधुपूजितः

तो अगस्त्य आहे, ज्याने सगळ्या जगाला गिळले आहे, जगातील एकमेव दोष दूर करणारा आहे; तो सागर आहे, स्वर्ग देणारा आहे, त्याच्या डोळ्यांत सौंदर्य आहे, तो आनंदी आहे आणि सज्जन लोक त्याची पूजा करतात.

सतीपतिः समरसः सनकः सरलः सुरः । सुराप्रियो वसुपतिर्वासवो वसुपूजितः

तो सतीचा पती आहे, सर्वांना सारखा वागवणारा आहे, सनक आहे, सरळ आहे, देव आहे; देवांना प्रिय आहे, धनाचा स्वामी आहे, इंद्र आहे आणि श्रीमंत लोक त्याची पूजा करतात.

वित्तदो वित्तनाथश्च धनिनां धनदायकः । राजी राजीवनयनः स्मृतिदः कृत्तिकाम्बरः

धन देणारा, धनाचा स्वामी, श्रीमंतांना संपत्ती देणारा, राजा, कमळासारखी डोळे असलेला, स्मरणशक्ती देणारा, कृतिका तारकांमध्ये वस्त्र परिधान केलेला.