श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

ऋवर्णाङ्कितॠकारपद्मद्वयसमुज्ज्वलः । लृकारयुतलॄकारशङ्खपूर्णदिगन्तरः

‘ऋ’ या अक्षराने शोभलेला, ‘ॠ’ या दोन कमळासारख्या अक्षरांनी उजळलेला, ‘ऌ’ या अक्षरासोबत एकरूप, आणि ‘ॡ’ या शंखासारख्या ध्वनीने सर्व दिशांना भरून टाकणारा तो आहे.

एकारैकारगिरिजास्तनपानविचक्षणः । ओकारौकारविश्वादिकृतसृष्टिक्रमालसः

‘ए’ आणि ‘ऐ’ या अक्षरांनी दर्शविलेल्या गिरिजेच्या स्तनातील दूध पिण्यात कुशल, आणि ‘ओ’ व ‘औ’ या विश्वमूल अक्षरांनी सुरू होणाऱ्या सृष्टीच्या क्रमात निवांत असणारा तो आहे.

अंअःवर्णावलीव्याप्तपादादिशीर्षमण्डलः । कर्णतालकृतात्युच्चैर्वायुवीजितनिर्जरः

‘अं’ पासून ‘अः’ पर्यंतच्या अक्षरांनी त्याचे पाय, डोके आणि सर्व अंग व्यापलेले आहेत; त्याच्या कानात आणि तालूमध्ये प्रचंड वाऱ्याचा गडद आवाज भरलेला असून, तो देवांनाही मागे टाकतो.

खगेशध्वजरत्नाङ्ककिरीटारुणपादकः । गर्विताशेषगन्धर्वगीततत्परश्रोत्रकः

पक्षीराजाच्या ध्वजाने, रत्नजडित मुकुटाने आणि अरुण पावलांनी शोभलेला, आणि गर्विष्ठ सर्व गंधर्व गात असलेल्या गीतांमध्येच त्याचे कान रमलेले आहेत.

घनवाहनवागीशपुरःसरसुरार्चितः । ङवर्णामृतधाराढ्यशोभमानैकदन्तकः

घनासारखा गडगडणारा, वाणीच्या नगरीत देव आणि ऋषी यांच्याकडून पूजिला जाणारा, 'ङ' या अक्षराच्या अमृतधारेने उजळलेला, तेजस्वी एकदंत असा तो गणेश आहे.

चन्द्रकुङ्कुमजम्बाललिप्तसुन्दरविग्रहः । छत्रचामररत्नाढ्यमुकुटालङ्कृताननः

चंदन, कुंकू आणि जांभळाच्या फळाचा रंग लावलेली सुंदर मूर्ती, रत्नजडित मुकुटाने आणि छत्र, चामर यांच्या शोभेने सजलेला त्याचा मुख आहे.

जटाबद्धमहानर्घमणिपङ्क्तिविराजितः । झाङ्कारिमधुपव्रातगाननादनिनादितः

त्याच्या जटांमध्ये अनमोल रत्नांच्या रांगा झळकत आहेत, आणि मधमाशांच्या गाण्याने, त्यांच्या गुंजारवाने तो सतत निनादित असतो.

ञवर्णकृतसंहारदैत्यासृक्पूर्णमुद्गरः । टङ्कारुकफलास्वादवेपिताशेषमूर्धजः

'ञ' या अक्षराच्या सामर्थ्याने दैत्यांचा संहार करून त्यांच्या रक्ताने माखलेला गदा त्याच्या हाती आहे; 'टं' या अक्षराच्या फळाचा स्वाद घेताच त्याचे सर्व केस रोमांचित होतात.

ठकाराढ्यडकाराङ्कढकारानन्दतोषितः । णवर्णामृतपीयूषधाराधरसुधाधरः

‘ठ’, ‘ढ’, ‘ड’, ‘ढ’ या अक्षरांनी आनंदी होणारा, आणि नव अक्षरांमधील अमृतासारख्या गोडतेचा स्रोत असणारा तो आहे.

ताम्रसिन्दूरपुञ्जाढ्यललाटफलकच्छविः । थकारधनपङ्क्त्याढ्यसन्तोषितद्विजव्रजः

त्याचे कपाळ तांबड्या कुंकवाच्या तेजाने उजळलेले आहे; ‘थ’ या अक्षराच्या संपत्तीमुळे तो ब्राह्मणांच्या समूहाला आनंद देतो.

दयामयहृदम्भोजधृतत्रैलोक्यमण्डलः । धनदादिमहायक्षसंसेवितपदाम्बुजः

त्याच्या दयाळू हृदयातील कमळात तो त्रैलोक्याला धरून ठेवतो; कुबेरासारख्या मोठ्या यक्षांनी त्याचे पाय कमळ नेहमी सेविले जातात.

नमिताशेषदेवौघकिरीटमणिरञ्जितः । परवर्गापवर्गादिमार्गच्छेदनदक्षकः

सर्व देवांनी वाकून घातलेल्या मुकुटातील रत्नांनी तो शोभून दिसतो; वर आणि अधः मार्ग छाटण्यात तो कुशल आहे.

फणिचक्रसमाक्रान्तगलमण्डलमण्डितः । बद्धभ्रूयुगभीमोग्रसन्तर्जितसुरासुरः

फणांचा मंडळ गळ्यात घातलेला, त्याने आपली भुवई जुळवून भीषणपणे देवांना आणि दानवांना घाबरवले आहे.

भवानीहृदयानन्दवर्धनैकनिशाकरः । मदिराकलशस्फीतकरालैककराम्बुजः

भवानीच्या हृदयातील आनंद वाढवणारा तो एकमेव चंद्र आहे; त्याचा एक हात मद्याने भरलेल्या कलशासारखा फुललेला आहे.

यज्ञान्तरायसङ्घातघातसज्जीकृतायुधः । रत्नाकरसुताकान्तकान्तिकीर्तिविवर्धनः

यज्ञातील अडथळ्यांचे समूह नष्ट करण्यासाठी तो नेहमीच सज्ज आहे; समुद्रकन्येचा प्रियकर असलेल्या त्याची तेज आणि कीर्ती वाढवतो.

लम्बोदरमहाभीमवपुर्दीनीकृतासुरः । वरुणादिदिगीशानरचितार्चनचर्चितः

मोठे आणि भयंकर शरीर, मोठे पोट असलेला तो दानवांना लहान करून टाकतो; वरुण आणि इतर दिशांचे अधिपती त्याची भक्तीपूर्वक पूजा करतात.

शङ्करैकप्रियप्रेमनयनानन्दवर्धनः । षोडशस्वरितालापगीतगानविचक्षणः

शंकरांच्या एकट्या आवडीच्या प्रेमळ नजरेने आनंद वाढवणारा, सोळा स्वर आणि तालांमध्ये गाणं गाण्यात कुशल असणारा.

समस्तदुर्गतिसरिन्नाथोत्तारणकोडुपः । हरादिब्रह्मवैकुण्ठब्रह्मगीतादिपाठकः

सर्व दुर्दैवाच्या प्रवाहातून सर्वांना तारून नेणारा बलाढ्य होडीसारखा, हरासह ब्रह्मा, वैकुंठ यांच्यापासून सुरू होणारी स्तोत्रं पठण करणारा.

क्षमापूरितहृत्पद्मसंरक्षितचराचरः । ताराङ्कमन्त्रवर्णैकविग्रहोज्ज्वलविग्रहः

क्षमेने भरलेल्या हृदयकमळाचा, सर्व चराचरांचे रक्षण करणारा, तारामंत्राच्या अक्षरांनीच बनलेला तेजस्वी रूप असणारा.

अकारादिक्षकारान्तविद्याभूषितविग्रहः । ॐ श्रीं विनायको ॐ ह्रीं विघ्नाध्यक्षो गणाधिपः

अकारापासून क्षकारापर्यंतच्या विद्या ज्यांनी अंगीकारल्या आहेत, ॐ श्रीं विनायक, ॐ ह्रीं विघ्नांचे अधिपती, गणांचे स्वामी.

हेरम्बो मोदकाहारो वक्त्रतुण्डो विधिस्मृतः । वेदान्तगीतो विद्यार्थी शुद्धमन्त्रः षडक्षरः

तो हरंब आहे, मोदकांचा आस्वाद घेणारा, वाकडा सोंड असलेला, वेदांमध्ये 'विधिस्मृत' म्हणून ओळखला जाणारा; वेदांतात ज्याचे गाणे होते, ज्ञानाची इच्छा असलेला, शुद्ध मंत्र असलेला आणि सहा अक्षरी म्हणून प्रसिद्ध आहे.

गणेशो वरदो देवो द्वादशाक्षरमन्त्रितः । सप्तकोटिमहामन्त्रमन्त्रिताशेषविग्रहः

तो गणेश आहे, वर देणारा देव, बारा अक्षरी मंत्राने पवित्र झालेला; ज्याच्या संपूर्ण देहात सत्तर कोटी महा मंत्रांचा प्रभाव आहे.

गाङ्गेयो गणसेव्यश्च ॐ श्रीं द्वैमातुरः शिवः । ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं ग्लौं गं देवो महागणपतिः प्रभुः १०००

तो गंगेचा पुत्र आहे, गणांच्या सेवेला पात्र आहे; 'ॐ', 'श्रीं', 'द्वैमातुर', 'शिव' हे त्याची नावे; 'ॐ', 'ह्रीं', 'श्रीं', 'क्लीं', 'ग्लौं', 'गं' हे मंत्र त्याच्यासाठी आहेत; तो देव, महागणपती आणि सर्वांचा प्रभू आहे.

सहस्रनाममाहात्म्यम् \- इदं नाम्नां सहस्रं ते महागणपतेः स्मृतम् । गुह्यं गोप्यतमं गुप्तं सर्वतन्त्रेषु गोपितम्

ही महागणपतीची हजार नावे, जी स्मरणात ठेवली जातात, अत्यंत गुप्त, सर्वांत लपवलेली आणि सर्व तंत्रांमध्ये जपून ठेवलेली आहेत.

सर्वमन्त्रनिधिं दिव्यं सर्वविघ्नविनाशनम् । ग्रहतारामयं राशिवर्णपङ्क्तिसमन्वितम्

सर्व मंत्रांचा दिव्य खजिना, सर्व अडथळे दूर करणारा, ग्रह-ताऱ्यांच्या प्रभावांनी युक्त, राशींच्या रंगांनी सजलेला असा हा परमेश्वर आहे.

सर्वविद्यामयं ब्रह्मसाधनं साधकप्रियम् । गणेशस्य च सर्वस्वं रहस्यं त्रिदिवौकसाम्

सर्व विद्यांनी भरलेला, ब्रह्म साक्षात्काराचा मार्ग, साधकांना प्रिय, गणेशाचं संपूर्ण सार, आणि स्वर्गवासीयांसाठी गुपित असं हे तत्त्व आहे.

यथेष्टफलदं लोके मनोरथप्रपूरणम् । अष्टसिद्धिमयं साध्यं साधकानां जयप्रदम्

या जगात इच्छित फळ देणारं, मनोकामना पूर्ण करणारं, अष्टसिद्धींनी युक्त, साध्य आणि साधकांना विजय देणारं असं हे तत्त्व आहे.

विनार्चनं विना होमं विना न्यासं विना जपम् । अणिमाद्यष्टसिद्धीनां साधनं स्मृतिमात्रतः

पूजा, होम, न्यास किंवा जप न करता, केवळ स्मरण केल्यानेच अणिमा इत्यादी अष्टसिद्धी साधता येतात.

चतुर्थ्यामर्धरात्रे तु पठेन्मन्त्री चतुष्पथे । लिखेद्भूर्जे रवौ देवि पुण्यं नाम्नां सहस्रकम्

चतुर्थीच्या रात्रीच्या मध्यभागी, एखाद्या चौकात बसून साधकाने हे नावसहस्र पठण करावे. मग, देवी, दिवसा सूर्यप्रकाशात भुर्जाच्या पानावर ही पवित्र नावे लिहावीत.