શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

વક્રતુણ્ડો મહાકાયઃ કોટિસૂર્યસમપ્રભઃ । એકદંષ્ટ્રઃ કૃષ્ણપિઙ્ગો વિકટો ધૂમ્રવર્ણકઃ

એ વાંકડું સુંડ ધરાવે છે, વિશાળ શરીરવાળો છે, કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવે છે; એક દાંતવાળો છે, કાળી-પિંગળ આંખો ધરાવે છે, ભયાનક છે અને ધૂમ્રવર્ણનો છે.

ટઙ્કધારી જમ્બુકશ્ચ નાયકઃ શૂર્પકર્ણકઃ । સુવર્ણગર્ભઃ સુમુખઃ શ્રીકરઃ સર્વસિદ્ધિદઃ

એ કુહાડો ધારણ કરનાર છે, શિયાળ જેવો છે, નેતા છે, સુર્પ જેવા કાન ધરાવે છે; સોનાની જેમ ચમકતો છે, સુંદર ચહેરાવાળો છે, શ્રી આપનાર છે અને સર્વ સિદ્ધિ આપનાર છે.

સુવર્ણવર્ણો હેમાઙ્ગો મહાત્મા ચન્દનચ્છવિઃ । સ્વઙ્ગઃ સ્વક્ષઃ ૮૦૦ શતાનન્દો લોકવિલ્લોકવિગ્રહઃ

સુવર્ણ જેવો રંગ ધરાવનાર, સોનાની જેમ તેજસ્વી અંગોવાળો, મહાન આત્માવાળો, ચંદન જેવી કાંતિ ધરાવનાર, પોતાના અંગો અને આંખોથી યુક્ત, હંમેશા આનંદમાં રહેતો, સમગ્ર જગત અને તેની અનુભૂતિઓનું સ્વરૂપ છે.

ઇન્દ્રો જિષ્ણુર્ધૂમકેતુર્વહ્નિઃ પૂજ્યો દવાન્તકઃ । પૂર્ણાનન્દઃ પરાનન્દઃ પુરાણપુરુષોત્તમઃ

તે ઇન્દ્ર છે, વિજયી છે, ધૂમ્રધ્વજ છે, અગ્નિસ્વરૂપ છે, પૂજનીય છે, જંગલના અગ્નિનાશક છે; પૂર્ણ આનંદથી ભરપૂર, પરમ આનંદમય, અને પ્રાચીન પુરુષોત્તમ છે.

કુમ્ભભૃત્ કલશી કુબ્જો મીનમાંસસુતર્પિતઃ । રાશિતારાગ્રહમયસ્તિથિરૂપો જગદ્વિભુઃ

તે કુંભ ધારણ કરનાર છે, કળશ સાથે જોડાયેલો છે, થોડી વાંકણાવાળો છે, માછલી અને માંસના ભોજનથી તૃપ્ત છે; તારાઓ, ગ્રહો અને નક્ષત્રોથી બનેલો છે, સમયરૂપ ધારણ કરનાર છે અને સમગ્ર જગતનો સ્વામી છે.

પ્રતાપી પ્રતિપત્પ્રેયાન્ દ્વિતીયોઽદ્વૈતનિશ્ચિતઃ । ત્રિરૂપશ્ચ તૃતીયાગ્નિસ્ત્રયીરૂપસ્ત્રયીતનુઃ

તે પ્રભાવી છે, પ્રતિપદાના પ્રિય છે, બીજો છે અને અદ્વૈતમાં સ્થિર છે; ત્રણ સ્વરૂપ ધરાવે છે, ત્રીજો અગ્નિ છે, ત્રિરૂપ છે અને ત્રૈતનુ છે.

ચતુર્થીવલ્લભો દેવો પારગઃ પઞ્ચમીરવઃ । ષડ્રસાસ્વાદકોઽજાતઃ ષષ્ઠી ષષ્ટિકવત્સરઃ

ચોથના દિવસે જે પ્રિય છે, જે પાર ઉતારનાર છે, પંચમીના દિવસે જેનો સ્વર સંભળાય છે, જે છ સ્વાદનો આનંદ માણે છે, જે જન્મ્યો નથી, જે છઠ્ઠો છે અને જે સાઠ વર્ષનો સમય છે.

સપ્તાર્ણવગતિઃ સારઃ સપ્તમીશ્વર ઈહિતઃ । અષ્ટમીનન્દનોઽનાર્તો નવમીભક્તિભાવિતઃ

જે સાત નદીઓમાં વિહરે છે, જે સાર છે, સાતમીનો સ્વામી છે, જે ઇચ્છિત છે, અષ્ટમીના દિવસે આનંદ આપનાર છે, જે દુઃખથી મુક્ત છે અને નવમીના દિવસે ભક્તિથી પૂજાય છે.

દશદિક્પતિપૂજ્યશ્ચ દશમી દ્રુહિણો દ્રુતઃ । એકાદશાત્મા ગણપો દ્વાદશીયુગચર્ચિતઃ

જે દસ દિશાના દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે, દશમીએ જે છે, જે બ્રહ્મા છે, ઝડપી છે, અગિયારનો આત્મા છે, ગણોનો નેતા છે અને બાર જોડીમાં પૂજાય છે.

ત્રયોદશમનુસ્તુત્યશ્ચતુર્દશસુરપ્રિયઃ । ચતુર્દશેન્દ્રસંસ્તુત્યઃ પૂર્ણિમાનન્દવિગ્રહઃ

જે ત્રયોદશ અક્ષરોથી સ્તુતિ પામે છે, ચૌદ લોકના દેવતાઓને પ્રિય છે, ચૌદ ઇન્દ્રો દ્વારા સ્તુતિ પામે છે અને પૂર્ણિમાના દિવસે આનંદથી ભરેલી મૂર્તિ ધરાવે છે.

દર્શાદર્શો દર્શનશ્ચ વાનપ્રસ્થો મુનીશ્વરઃ । મૌની મધુરવાઙ્મૂલં મૂર્તિમાન્ મેઘવાહનઃ

દર્શ અને અમાવસ્યા, પૂર્ણિમા અને દર્શન, વનવાસી, મુનિઓના સ્વામી, મૌન રહેતા, મીઠા બોલનાર, બધાં શબ્દોનું મૂળ, સ્વરૂપ ધરાવનાર અને મેઘ પર સવાર એવા છે.

મહાગજો જિતક્રોધો જિતશત્રુર્જયાશ્રયઃ । રૌદ્રો રુદ્રપ્રિયો રુક્મો રુદ્રપુત્રોઽઘતાપનઃ

મહાન હાથી, ક્રોધને જીતનાર, દુશ્મનોને હરાવનાર, વિજયનો આધાર, ઉગ્ર સ્વરૂપ, રુદ્રને પ્રિય, સુવર્ણમય, રુદ્રના પુત્ર અને પાપનો નાશક છે.

ભવપ્રિયો ભવાનીષ્ટો ભારભૃદ્ભૂતભાવનઃ । ગાન્ધર્વકુશલોઽકુણ્ઠો વૈકુણ્ઠો વિષ્ણુસેવિતઃ

ભવને પ્રિય, ભવાનીના મનપસંદ, ભાર વહન કરનાર, સર્વ જીવોની રચના કરનાર, ગાંધર્વ કળામાં નિપુણ, અવરોધ વિનાના, વૈકુંઠ અને વિષ્ણુ દ્વારા સેવા પામનાર છે.

વૃત્રહા વિઘ્નહા સીરઃ સમસ્તદુરિતાપહઃ । મઞ્જુલો માર્જનો મત્તો દુર્ગાપુત્રો દુરાલસઃ

વૃત્રનો સંહાર કરનાર, વિઘ્નોનો નાશક, બળવાન, બધાં દુઃખો દૂર કરનાર, મોહક, શુદ્ધિ લાવનાર, ઉલ્લાસિત, દુર્ગાના પુત્ર અને ક્યારેય આળસ ન કરનાર છે.

અનન્તચિત્સુધાધારો વીરો વીર્યૈકસાધકઃ । ભાસ્વન્મુકુટમાણિક્યઃ કૂજત્કિઙ્કિણિજાલકઃ

અનંત ચેતનાનું અમૃત જેવું પ્રવાહ છે, તે પરાક્રમી છે અને એકલાએ શૂરવીરતા સિદ્ધ કરનાર છે. તેના તેજસ્વી મસ્તક પર રત્નો ઝગમગે છે અને આસપાસ નાના ઘંટડીઓની મીઠી ઝણકાર છે.

શુણ્ડાધારી તુણ્ડચલઃ કુણ્ડલી મુણ્ડમાલકઃ । પદ્માક્ષઃ પદ્મહસ્તશ્ચ ૯૦૦ પદ્મનાભસમર્ચિતઃ

તે સુંડ ધારણ કરનાર છે, તેની સુંડ હલનચલન કરતી રહે છે, તે વળાંક ધરાવનાર છે અને ખોપરાંની માળા પહેરેલી છે. તેની આંખો કમળ જેવી છે, હાથમાં કમળ છે અને પદ્મનાભ દ્વારા પૂજાય છે.

ઉદ્ગીથો નરદન્તાઢ્યમાલાભૂષણભૂષિતઃ । નારદો વારણો લોલશ્રવણઃ શૂર્પકશ્રવાઃ

તે સ્તુતિઓમાં ગવાય છે, માનવ દાંતની માળા અને અનેક આભૂષણોથી શોભાયમાન છે. તે નારદ છે, હાથી જેવો છે, તેની કાન હંમેશાં હલનચલન કરતી રહે છે અને વણાવવાની છણી જેવી વિશાળ છે.

બૃહદુલ્લાસનાસાઢ્યવ્યાપ્તત્રૈલોક્યમણ્ડલઃ । ઇલામણ્ડલસમ્ભ્રાન્તકૃતાનુગ્રહજીવકઃ

જે મહાન આનંદમાં બેઠેલા ભક્તો માટે પ્રાપ્ત થાય છે, તે ત્રણેય લોકને વ્યાપે છે. તે ધરતી પર ભટકાતા લોકોને કૃપા આપનાર અને જીવન આપનાર છે.

બૃહત્કર્ણાઞ્ચલોદ્ભૂતવાયુવીજિતદિક્તટઃ । બૃહદાસ્યરવાક્રાન્તભીમબ્રહ્માણ્ડભાણ્ડકઃ

જેના વિશાળ કાનના છેડા એવી પવન ઊભો કરે છે કે જે દિશાઓને પણ જીતે છે, અને જેના મોટાં મોઢાંમાંથી નીકળતો ગર્જન આખા ભયાનક બ્રહ્માંડને હચમચાવી દે છે.

બૃહત્પાદસમાક્રાન્તસપ્તપાતાલવેપિતઃ । બૃહદ્દન્તકૃતાત્યુગ્રરણાનન્દરસાલસઃ

જેના વિશાળ પગ સાતેય પાતાળોને પાર કરે છે અને તેમને કંપાવી નાખે છે, અને જે પોતાના મોટા દાંતથી ભયાનક યુદ્ધમાં આનંદથી મસ્ત રહે છે.

બૃહદ્ધસ્તધૃતાશેષાયુધનિર્જિતદાનવઃ । સ્ફુરત્સિન્દૂરવદનઃ સ્ફુરત્તેજોઽગ્નિલોચનઃ

જે પોતાના વિશાળ હાથમાં સર્વ શસ્ત્રો ધારણ કરીને દાનવોને હરાવી દે છે, જેના મુખ પર લાલ સિંદૂરની કાંતિ છે અને આંખોમાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વિતા છે.

ઉદ્દીપિતમણિસ્ફૂર્જન્નૂપુરધ્વનિનાદિતઃ । ચલત્તોયપ્રવાહાઢ્યનદીજલકણાકુલઃ

જેના પગમાં ઝગમગતા રત્નોથી ભરેલા નૂપુરની ઝણકાર સતત ગૂંજી રહી છે, અને જેની આસપાસ વહેતી નદીઓમાં સતત વહેતા પાણીના અસંખ્ય બિંદુઓથી ભરપૂર છે.

ભ્રમત્કુઞ્જરસઙ્ઘાતવન્દિતાઙ્ઘ્રિસરોરુહઃ । બ્રહ્માચ્યુતમહારુદ્રપુરઃસરસુરાર્ચિતઃ

જેના કમળ જેવા પગને ફરતા હાથીઓના ઝુંડ નમન કરે છે, અને જે બ્રહ્મા, અચ્યૂત અને મહારુદ્ર સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે.

અશેષશેષપ્રભૃતિવ્યાલજાલોપસેવિતઃ । ગૂર્જત્પઞ્ચાનનારાવપ્રાપ્તાકાશધરાતલઃ

જેને અનંત અને અન્ય બધા સાપો સેવા આપે છે, અને પાંચમુખી સિંહોની ગર્જના પર્વતોના શિખરો સુધી પહોંચે છે.

હાહાહૂહૂકૃતાત્યુગ્રસુરવિભ્રાન્તમાનસઃ । પઞ્ચાશદ્વર્ણબીજાઢ્યમન્ત્રમન્ત્રિતવિગ્રહઃ

જેના મનમાં દેવતાઓના ભયાનક 'હાહા' અને 'હૂહૂ' અવાજથી ગભરાટ થાય છે, અને જેના સ્વરૂપમાં પચાસ અક્ષરનાં બીજમંત્રોનો શક્તિભર્યો સંયોગ છે.

વેદાન્તશાસ્ત્રપીયૂષધારાપ્લાવિતભૂતલઃ । શઙ્ખધ્વનિસમાક્રાન્તપાતાલાદિનભસ્તલઃ

વેદાંતના શાસ્ત્રોના અમૃતસમાન પ્રવાહથી ધરતી ભીંજાય છે, અને શંખના નાદથી પાતાળથી લઈને આકાશ સુધીના બધા લોક ગુંજી ઉઠે છે.

ચિન્તામણિર્મહામલ્લો ભલ્લહસ્તો બલિઃ કલિઃ । કૃતત્રેતાયુગોલ્લાસભાસમાનજગત્ત્રયઃ

જેમ ચિંતામણિ મનની ઇચ્છા પૂરી કરે છે, તેમ મહાન મલ્લ, ભાલા ધરાવનાર, બલવાન અને વિજયી છે. કૃતયુગ અને ત્રેતાયુગની તેજસ્વિતા જેવી તેજથી, ત્રણેય લોકમાં પ્રકાશ ફેલાવે છે.

દ્વાપરઃ પરલોકૈકકર્મધ્વાન્તસુધાકરઃ । સુધાસિક્તવપુર્વ્યાપ્તબ્રહ્માણ્ડાદિકટાહકઃ

દ્વાપર યુગરૂપ છે, પરલોકના એકમાત્ર સ્વામી છે, કર્મના અંધકારને દૂર કરતો શીતળ ચાંદણો છે. અમૃતથી સ્નાન કરેલું તેમનું રૂપ આખા બ્રહ્માંડમાં વ્યાપેલું છે.

અકારાદિક્ષકારાન્તવર્ણપઙ્ક્તિસમુજ્જ્વલઃ । અકારાકારપ્રોદ્ગીતતારનાદનિનાદિતઃ

'અ'થી 'ક્ષ' સુધીના બધા અક્ષરોની શ્રેણીથી તેજસ્વી છે. 'અ' અને 'આ'થી ગવાયેલા સંગીતના સ્વરોમાં, ઉચ્ચતમ નાદથી ગુંજી ઉઠે છે.