શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

સર્વશોષકરો વાયુઃ સૂક્ષ્મરૂપઃ સુનિશ્ચલઃ । સંહર્તા સૃષ્ટિકર્તા ચ સ્થિતિકર્તા લયાશ્રિતઃ

જે બધું સુકવી નાખે છે, એવો પવન સ્વરૂપ છે, અત્યંત સૂક્ષ્મ અને અડગ છે; એ જ સર્વનો સંહારક, સર્જનહાર, પાલનહાર અને વિલયમાં સ્થિત રહે છે.

સામાન્યરૂપઃ સામાસ્યોઽથર્વશીર્ષા યજુર્ભુજઃ । ઋગીક્ષણઃ કાવ્યકર્તા શિક્ષાકારી નિરુક્તવિત્

એનું સ્વરૂપ સર્વવ્યાપક છે, એના અનેક મુખો છે, અથેર્વશીર્ષ એનું માથું છે, યજુર એના હાથ છે, ઋગ્વેદ એની આંખો છે; એ કાવ્ય રચનારો, શિક્ષા આપનારો અને શબ્દનો અર્થ જાણનારો છે.

શેષરૂપધરો મુખ્યઃ શબ્દબ્રહ્મસ્વરૂપભાક્ । વિચારવાઞ્શઙ્ખધારી સત્યવ્રતપરાયણઃ

એ શેષરૂપ ધારણ કરે છે, સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે, શબ્દબ્રહ્મનું સ્વરૂપ ધરાવે છે; વિવેકયુક્ત છે, શંખ ધારણ કરનાર છે અને સત્યવ્રતને સર્વોપરી માનનાર છે.

મહાતપા ઘોરતપાઃ સર્વદો ભીમવિક્રમઃ । સર્વસમ્પત્કરો વ્યાપી મેઘગમ્ભીરનાદભૃત્

એ મહાન તપસ્વી છે, ભયાનક તપ કરનાર છે, સર્વને આપનાર છે, ભયંકર પરાક્રમી છે; સર્વ સંપત્તિ આપનાર છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે અને મેઘ જેવો ગંભીર નાદ ધરાવે છે.

સમૃદ્ધો ભૂતિદો ભોગી વેશી શઙ્કરવત્સલઃ । શમ્ભુભક્તિરતો મોક્ષદાતા ભવદવાનલઃ

સંપન્ન, સર્વ જીવોને સુખ આપનાર, ભોગવિદ, શોભાયમાન, શંકરપ્રેમી, શંભુની ભક્તિમાં તત્પર, મુક્તિદાતા અને સંસારરૂપ અગ્નિ છે.

સત્યસ્તપા ધ્યેયમૂર્તિઃ કર્મમૂર્તિર્મહાંસ્તથા । સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપશ્ચ પઞ્ચકોશપરાઙ્મુખઃ

સત્યસ્વરૂપ, તપસ્વી, ધ્યાન માટે યોગ્ય રૂપ, કર્મમય, મહાન, સર્વનું અને વ્યક્તિગત રૂપ ધરાવનાર અને પાંચ કોશોથી પર રહેનારો છે.

તેજોનિધિર્જગન્મૂર્તિશ્ચરાચરવપુર્ધરઃ । પ્રાણદો જ્ઞાનમૂર્તિશ્ચ નાદમૂર્તિયુતોઽક્ષરઃ

પ્રભાનો ખજાનો, જગતરૂપ, ચર અને અચલ શરીર ધારણ કરનાર, પ્રાણદાતા, જ્ઞાનમય, નાદરૂપ સાથે જોડાયેલો અને અવિનાશી છે.

ભૂતાદ્યસ્તૈજસો ભાવો નિષ્કલશ્ચૈવ નિર્મલઃ । કૂટસ્થશ્ચેતનો રુદ્રઃ ક્ષેત્રવિત્ પુરુષો બુધઃ

ભૂતોના મૂળ, તેજસ્વી સ્વભાવ ધરાવનાર, નિર્ભાગ, નિર્મળ, અડગ, ચેતન, રુદ્ર, ક્ષેત્રજ્ઞ, પુરુષ અને વિદ્વાન છે.

અનાધારોઽપ્યનાકારો ધાતા ચ વિશ્વતોમુખઃ । અપ્રતર્ક્યવપુઃ સ્કન્દાનુજો ભાનુર્મહાપ્રભઃ

જ્યારે કોઈ આધાર નથી, ત્યારે પણ એ બધાનું આધાર છે; સ્વરૂપ વગર હોવા છતાં, એ સર્જનહાર છે અને સર્વત્ર દૃષ્ટિ ધરાવે છે; એનું રૂપ સમજથી પર છે; એ સ્કંદનો નાના ભાઈ છે, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને મહાન પ્રકાશવાળો છે.

યજ્ઞહર્તા યજ્ઞકર્તા યજ્ઞાનાં ફલદાયકઃ । યજ્ઞગોપ્તા યજ્ઞમયો દક્ષયજ્ઞવિનાશકૃત્

એ યજ્ઞ સ્વીકારનાર છે, યજ્ઞ કરનાર છે, યજ્ઞના ફળ આપનાર છે; યજ્ઞનું રક્ષણ કરનાર છે, યજ્ઞરૂપ છે અને દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશક છે.

વક્રતુણ્ડો મહાકાયઃ કોટિસૂર્યસમપ્રભઃ । એકદંષ્ટ્રઃ કૃષ્ણપિઙ્ગો વિકટો ધૂમ્રવર્ણકઃ

એ વાંકડું સુંડ ધરાવે છે, વિશાળ શરીરવાળો છે, કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવે છે; એક દાંતવાળો છે, કાળી-પિંગળ આંખો ધરાવે છે, ભયાનક છે અને ધૂમ્રવર્ણનો છે.

ટઙ્કધારી જમ્બુકશ્ચ નાયકઃ શૂર્પકર્ણકઃ । સુવર્ણગર્ભઃ સુમુખઃ શ્રીકરઃ સર્વસિદ્ધિદઃ

એ કુહાડો ધારણ કરનાર છે, શિયાળ જેવો છે, નેતા છે, સુર્પ જેવા કાન ધરાવે છે; સોનાની જેમ ચમકતો છે, સુંદર ચહેરાવાળો છે, શ્રી આપનાર છે અને સર્વ સિદ્ધિ આપનાર છે.

સુવર્ણવર્ણો હેમાઙ્ગો મહાત્મા ચન્દનચ્છવિઃ । સ્વઙ્ગઃ સ્વક્ષઃ ૮૦૦ શતાનન્દો લોકવિલ્લોકવિગ્રહઃ

સુવર્ણ જેવો રંગ ધરાવનાર, સોનાની જેમ તેજસ્વી અંગોવાળો, મહાન આત્માવાળો, ચંદન જેવી કાંતિ ધરાવનાર, પોતાના અંગો અને આંખોથી યુક્ત, હંમેશા આનંદમાં રહેતો, સમગ્ર જગત અને તેની અનુભૂતિઓનું સ્વરૂપ છે.

ઇન્દ્રો જિષ્ણુર્ધૂમકેતુર્વહ્નિઃ પૂજ્યો દવાન્તકઃ । પૂર્ણાનન્દઃ પરાનન્દઃ પુરાણપુરુષોત્તમઃ

તે ઇન્દ્ર છે, વિજયી છે, ધૂમ્રધ્વજ છે, અગ્નિસ્વરૂપ છે, પૂજનીય છે, જંગલના અગ્નિનાશક છે; પૂર્ણ આનંદથી ભરપૂર, પરમ આનંદમય, અને પ્રાચીન પુરુષોત્તમ છે.

કુમ્ભભૃત્ કલશી કુબ્જો મીનમાંસસુતર્પિતઃ । રાશિતારાગ્રહમયસ્તિથિરૂપો જગદ્વિભુઃ

તે કુંભ ધારણ કરનાર છે, કળશ સાથે જોડાયેલો છે, થોડી વાંકણાવાળો છે, માછલી અને માંસના ભોજનથી તૃપ્ત છે; તારાઓ, ગ્રહો અને નક્ષત્રોથી બનેલો છે, સમયરૂપ ધારણ કરનાર છે અને સમગ્ર જગતનો સ્વામી છે.

પ્રતાપી પ્રતિપત્પ્રેયાન્ દ્વિતીયોઽદ્વૈતનિશ્ચિતઃ । ત્રિરૂપશ્ચ તૃતીયાગ્નિસ્ત્રયીરૂપસ્ત્રયીતનુઃ

તે પ્રભાવી છે, પ્રતિપદાના પ્રિય છે, બીજો છે અને અદ્વૈતમાં સ્થિર છે; ત્રણ સ્વરૂપ ધરાવે છે, ત્રીજો અગ્નિ છે, ત્રિરૂપ છે અને ત્રૈતનુ છે.

ચતુર્થીવલ્લભો દેવો પારગઃ પઞ્ચમીરવઃ । ષડ્રસાસ્વાદકોઽજાતઃ ષષ્ઠી ષષ્ટિકવત્સરઃ

ચોથના દિવસે જે પ્રિય છે, જે પાર ઉતારનાર છે, પંચમીના દિવસે જેનો સ્વર સંભળાય છે, જે છ સ્વાદનો આનંદ માણે છે, જે જન્મ્યો નથી, જે છઠ્ઠો છે અને જે સાઠ વર્ષનો સમય છે.

સપ્તાર્ણવગતિઃ સારઃ સપ્તમીશ્વર ઈહિતઃ । અષ્ટમીનન્દનોઽનાર્તો નવમીભક્તિભાવિતઃ

જે સાત નદીઓમાં વિહરે છે, જે સાર છે, સાતમીનો સ્વામી છે, જે ઇચ્છિત છે, અષ્ટમીના દિવસે આનંદ આપનાર છે, જે દુઃખથી મુક્ત છે અને નવમીના દિવસે ભક્તિથી પૂજાય છે.

દશદિક્પતિપૂજ્યશ્ચ દશમી દ્રુહિણો દ્રુતઃ । એકાદશાત્મા ગણપો દ્વાદશીયુગચર્ચિતઃ

જે દસ દિશાના દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે, દશમીએ જે છે, જે બ્રહ્મા છે, ઝડપી છે, અગિયારનો આત્મા છે, ગણોનો નેતા છે અને બાર જોડીમાં પૂજાય છે.

ત્રયોદશમનુસ્તુત્યશ્ચતુર્દશસુરપ્રિયઃ । ચતુર્દશેન્દ્રસંસ્તુત્યઃ પૂર્ણિમાનન્દવિગ્રહઃ

જે ત્રયોદશ અક્ષરોથી સ્તુતિ પામે છે, ચૌદ લોકના દેવતાઓને પ્રિય છે, ચૌદ ઇન્દ્રો દ્વારા સ્તુતિ પામે છે અને પૂર્ણિમાના દિવસે આનંદથી ભરેલી મૂર્તિ ધરાવે છે.

દર્શાદર્શો દર્શનશ્ચ વાનપ્રસ્થો મુનીશ્વરઃ । મૌની મધુરવાઙ્મૂલં મૂર્તિમાન્ મેઘવાહનઃ

દર્શ અને અમાવસ્યા, પૂર્ણિમા અને દર્શન, વનવાસી, મુનિઓના સ્વામી, મૌન રહેતા, મીઠા બોલનાર, બધાં શબ્દોનું મૂળ, સ્વરૂપ ધરાવનાર અને મેઘ પર સવાર એવા છે.

મહાગજો જિતક્રોધો જિતશત્રુર્જયાશ્રયઃ । રૌદ્રો રુદ્રપ્રિયો રુક્મો રુદ્રપુત્રોઽઘતાપનઃ

મહાન હાથી, ક્રોધને જીતનાર, દુશ્મનોને હરાવનાર, વિજયનો આધાર, ઉગ્ર સ્વરૂપ, રુદ્રને પ્રિય, સુવર્ણમય, રુદ્રના પુત્ર અને પાપનો નાશક છે.

ભવપ્રિયો ભવાનીષ્ટો ભારભૃદ્ભૂતભાવનઃ । ગાન્ધર્વકુશલોઽકુણ્ઠો વૈકુણ્ઠો વિષ્ણુસેવિતઃ

ભવને પ્રિય, ભવાનીના મનપસંદ, ભાર વહન કરનાર, સર્વ જીવોની રચના કરનાર, ગાંધર્વ કળામાં નિપુણ, અવરોધ વિનાના, વૈકુંઠ અને વિષ્ણુ દ્વારા સેવા પામનાર છે.

વૃત્રહા વિઘ્નહા સીરઃ સમસ્તદુરિતાપહઃ । મઞ્જુલો માર્જનો મત્તો દુર્ગાપુત્રો દુરાલસઃ

વૃત્રનો સંહાર કરનાર, વિઘ્નોનો નાશક, બળવાન, બધાં દુઃખો દૂર કરનાર, મોહક, શુદ્ધિ લાવનાર, ઉલ્લાસિત, દુર્ગાના પુત્ર અને ક્યારેય આળસ ન કરનાર છે.

અનન્તચિત્સુધાધારો વીરો વીર્યૈકસાધકઃ । ભાસ્વન્મુકુટમાણિક્યઃ કૂજત્કિઙ્કિણિજાલકઃ

અનંત ચેતનાનું અમૃત જેવું પ્રવાહ છે, તે પરાક્રમી છે અને એકલાએ શૂરવીરતા સિદ્ધ કરનાર છે. તેના તેજસ્વી મસ્તક પર રત્નો ઝગમગે છે અને આસપાસ નાના ઘંટડીઓની મીઠી ઝણકાર છે.

શુણ્ડાધારી તુણ્ડચલઃ કુણ્ડલી મુણ્ડમાલકઃ । પદ્માક્ષઃ પદ્મહસ્તશ્ચ ૯૦૦ પદ્મનાભસમર્ચિતઃ

તે સુંડ ધારણ કરનાર છે, તેની સુંડ હલનચલન કરતી રહે છે, તે વળાંક ધરાવનાર છે અને ખોપરાંની માળા પહેરેલી છે. તેની આંખો કમળ જેવી છે, હાથમાં કમળ છે અને પદ્મનાભ દ્વારા પૂજાય છે.

ઉદ્ગીથો નરદન્તાઢ્યમાલાભૂષણભૂષિતઃ । નારદો વારણો લોલશ્રવણઃ શૂર્પકશ્રવાઃ

તે સ્તુતિઓમાં ગવાય છે, માનવ દાંતની માળા અને અનેક આભૂષણોથી શોભાયમાન છે. તે નારદ છે, હાથી જેવો છે, તેની કાન હંમેશાં હલનચલન કરતી રહે છે અને વણાવવાની છણી જેવી વિશાળ છે.

બૃહદુલ્લાસનાસાઢ્યવ્યાપ્તત્રૈલોક્યમણ્ડલઃ । ઇલામણ્ડલસમ્ભ્રાન્તકૃતાનુગ્રહજીવકઃ

જે મહાન આનંદમાં બેઠેલા ભક્તો માટે પ્રાપ્ત થાય છે, તે ત્રણેય લોકને વ્યાપે છે. તે ધરતી પર ભટકાતા લોકોને કૃપા આપનાર અને જીવન આપનાર છે.

બૃહત્કર્ણાઞ્ચલોદ્ભૂતવાયુવીજિતદિક્તટઃ । બૃહદાસ્યરવાક્રાન્તભીમબ્રહ્માણ્ડભાણ્ડકઃ

જેના વિશાળ કાનના છેડા એવી પવન ઊભો કરે છે કે જે દિશાઓને પણ જીતે છે, અને જેના મોટાં મોઢાંમાંથી નીકળતો ગર્જન આખા ભયાનક બ્રહ્માંડને હચમચાવી દે છે.