શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

શાતાતપઃ શાતકુમ્ભઃ શતઞ્જ્યોતિઃ શતમ્ભિષક્ । પૂર્વાભાદ્રપદો ભદ્રશ્ચોત્તરાભાદ્રપાદિતઃ

જેમ તપમાન દૂર કરે છે, તેમ જ સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, અનેક કિરણો ધરાવે છે, અનેક દર્દોનું ઉપચાર કરે છે; પૂર્વાભાદ્રપદનું મુખ્ય દેવતા છે, શુભ છે અને ઉત્તરાભાદ્રપદનો સ્વામી છે.

રેણુકાતનયો રામો રેવતીરમણો રમી । અશ્વિયુક્ કાર્તિકેયેષ્ટો માર્ગશીર્ષો મૃગોત્તમઃ

રેણુકાના પુત્ર છે, રામ છે, રેવતીના પ્રિય છે, આનંદદાયક છે; ઘોડાઓ સાથે જોડાયેલા છે, કાર્તિકેયે પૂજેલા છે, માર્ગશીર્ષના અધિપતિ છે અને હરણોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

પુષ્યશૌર્યઃ ફાલ્ગુનાત્મા વસન્તશ્ચિત્રકો મધુઃ । રાજ્યદોઽભિજિદાત્મીયસ્તારેશસ્તારકદ્યુતિઃ

પુષ્યના વિર છે, ફાલ્ગુનના આત્મા છે, વસંત છે, ચિત્રા સાથે શોભતા છે, મધુર છે; રાજ આપનાર છે, અભિજિતના સ્વરૂપ છે, તારાઓના સ્વામી છે અને તારાઓ જેવું તેજ ધરાવે છે.

પ્રતીતઃ પ્રોજ્ઝિતઃ પ્રીતઃ પરમઃ પારમો હિતઃ । પરહા પઞ્ચભૂઃ પઞ્ચવાયુઃ પૂજ્યઃ પરં મહઃ

પ્રખ્યાત છે, શુદ્ધ થયેલા છે, સૌના પ્રિય છે, સર્વોચ્ચ છે, ઉત્તમ છે, હિતકારી છે; બીજાનું નાશ કરનાર છે, પાંચ તત્વોથી બનેલા છે, પાંચ પ્રકારની શ્વાસ છે, પૂજનીય છે અને સર્વોત્તમ મહિમા ધરાવે છે.

પુરાણાગમવિદ્ યોગ્યો મહિષો રાસભોઽગ્રગઃ । ગ્રાહો મેષો વૃષો મન્દો મન્મથો મિથુનાર્ચિતઃ

જે પ્રાચીન શાસ્ત્રો અને આગમો જાણવામાં યોગ્ય છે, મહિષ, ગધેડો, સર્વપ્રથમ આગેવાન, ઘોડિયાળ, દેડકો, વાછરડો, ધીરો, કામદેવ અને દંપતિઓ દ્વારા પૂજિત એવા છે.

કલ્કભૃત્ કટકો દીનો મર્કટઃ કર્કટો ઘૃણી । કુક્કુટો વનજો હંસઃ પરહંસઃ શૃગાલકઃ

કલાકી ધારણ કરનાર, કડું ધરાવનાર, દુઃખી, વાંદરો, કાંકડો, દયાળુ, કૂકડો, જંગલમાં જન્મેલો, હંસ, પરમહંસ અને શિયાળ જેવા છે.

સિંહઃ સિંહાસનો મૂષો મોહ્યો મૂષકવાહનઃ ૬૦૦ । પુત્રદો નરકત્રાતા કન્યાપ્રીતઃ કુલોદ્વહઃ

સિંહ, સિંહાસન પર બેસનાર, ઉંદર, મોહક, ઉંદર પર સવાર, પુત્ર આપનાર, નરકમાંથી બચાવનાર, કન્યાઓને પ્રિય અને કુળને ઉન્નત કરનાર છે.

અતુલ્યરૂપો બલદસ્તુલાભૃત્ તુલ્યસાક્ષિકઃ । અલિચાપધરો ધન્વી કચ્છપો મકરો મણિઃ

અતુલ્ય રૂપ ધરાવનાર, બળ આપનાર, તુલા ધારણ કરનાર, સમાન સાક્ષી, વિણ વાંકડાવાળી ધનુષ ધરાવનાર, ધનુર્ધર, કાચબો, મકર અને મણિ જેવા છે.

સ્થિરઃ પ્રભુર્મહાકર્મી મહાભોગી મહાયશાઃ । વસુમૂર્તિધરો વ્યગ્રોઽસુરહારી યમાન્તકઃ

સ્થિર, સર્વશક્તિમાન, મહાન કાર્યો કરનાર, મહાન આનંદો માણનાર, વિશાળ યશવંત; ધનરૂપ ધારણ કરનાર, ઝડપી, અસુરોનો વિનાશક, યમને હરાવનાર.

દેવાગ્રણીર્ગણાધ્યક્ષો હ્યમ્બુજાલો મહામતિઃ । અઙ્ગદી કુણ્ડલી ભક્તિપ્રિયો ભક્તવિવર્ધનઃ

દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, ગણોના નેતા, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, ઊંચી બુદ્ધિવાળો; કાંડા અને કાનમાં આભૂષણ પહેરનાર, ભક્તિપ્રેમી, ભક્તિ વધારનાર.

ગાણપત્યપ્રદો માયી વેદવેદાન્તપારગઃ । કાત્યાયનીસુતો બ્રહ્મપૂજિતો વિઘ્નનાશનઃ

ગણપતિપદ આપનાર, માયાવાન, વેદ અને ઉપનિષદ જાણનાર; કાત્યાયનીપુત્ર, બ્રહ્મા દ્વારા પૂજિત, વિઘ્નોનો નાશક.

સંસારભયવિધ્વંસી મહોરસ્કો મહીધરઃ । વિઘ્નાન્તકો મહાગ્રીવો ભૃશં મોદકમોદિતઃ

સંસારના ભયનો નાશક, વિશાળ છાતીવાળો, ધરતીને ધારણ કરનાર; વિઘ્નોનો અંત કરનાર, મોટું ગળાવાળો, મોઢકથી ખૂબ આનંદિત.

વારાણસીપ્રિયો માની ગહન આખુવાહનઃ । ગુહાશ્રયો વિષ્ણુપદીતનયઃ સ્થાનદો ધ્રુવઃ

જેને વારાણસી પ્રિય છે, જે માનવંત છે, ઊંડા સ્વભાવનો છે, ઉંદર પર સવાર છે, ગુફામાં રહે છે, વિષ્ણુપદની પુત્રીનો પુત્ર છે, સ્થાન આપનાર છે અને અડગ છે.

પરર્દ્ધિસ્તુષ્ટો વિમલો મૌલિમાન્ વલ્લભાપ્રિયઃ । ચતુર્દશીપ્રિયો માન્યો વ્યવસાયો મદાન્વિતઃ

જે અત્યંત સમૃદ્ધ છે, સંતોષી છે, નિર્મળ છે, શિરોમણિ છે, વલ્લભાને પ્રિય છે, ચતુર્દશીનો પ્રેમી છે, માન્ય છે, દૃઢનિશ્ચયી છે અને ઉત્સાહથી ભરપૂર છે.

અચિન્ત્યઃ સિંહયુગલનિવિષ્ટો બાલરૂપધૃત્ । ધીરઃ શક્તિમતાં શ્રેષ્ઠો મહાબલસમન્વિતઃ

જે અકલ્પનીય છે, સિંહના જોડી સાથે બેઠો છે, બાળરૂપ ધારણ કરે છે, ધીર છે, શક્તિશાળીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને મહાન બળથી યુક્ત છે.

સર્વાત્મા હિતકૃદ્વૈદ્યો મહાકુક્ષિર્મહામતિઃ । કરણં મૃત્યુહારી ચ પાપસઙ્ઘનિવર્તકઃ

જે સર્વના આત્મા છે, હિતકર્તા છે, વૈદ્ય છે, વિશાળ પેટ ધરાવે છે, મહાન બુદ્ધિશાળી છે, સાધન છે, મૃત્યુને દૂર કરનાર છે અને પાપોના સમૂહને નાશ કરનાર છે.

ઉદ્ભિદ્વજ્રી મહાદૈત્યસૂદનો દીનરક્ષકઃ । ભૂતચારી પ્રેતચારી બુદ્ધિરૂપો મનોમયઃ

જેણે વીજળી જેવું શસ્ત્ર ધારણ કર્યું છે, જે મહાદૈત્યનો વિનાશક છે, દુઃખી લોકોનો રક્ષક છે; જે ભૂતપ્રેતોમાં વિહાર કરે છે, જેનું સ્વરૂપ બુદ્ધિ છે અને જે મનથી બનેલો છે.

અહઙ્કારવપુઃ સાઙ્ખ્યપુરુષસ્ત્રિગુણાત્મકઃ । તન્માત્રરૂપો ભૂતાત્મા ઇન્દ્રિયાત્મા વશીકરઃ

જેનું શરીર અહંકારથી બનેલું છે, જે સાંખ્ય શાસ્ત્રના પુરુષ છે, જે ત્રણ ગુણોથી યુક્ત છે; જેનું સ્વરૂપ તન્માત્ર છે, જે સર્વ જીવોમાં વસે છે, જે ઇન્દ્રિયોના સ્વરૂપ છે અને જે બધાને વશમાં રાખે છે.

મલત્રયબહિર્ભૂતો હ્યવસ્થાત્રયવર્જિતઃ । નીરૂપો બહુરૂપશ્ચ કિન્નરો નાગવિક્રમઃ

જે ત્રણ પ્રકારની અશુદ્ધિઓથી પર છે, જે ત્રણ અવસ્થાઓથી મુક્ત છે; જે સ્વરૂપરહિત પણ અનેક સ્વરૂપ ધરાવે છે, જે કિનર છે અને જે પાસે સાપ જેવી શક્તિ છે.

એકદન્તો મહાવેગઃ સેનાની ત્રિદશાધિપઃ । વિશ્વકર્તા વિશ્વબીજં ૭૦૦ શ્રીઃ સમ્પદહ્રીર્ધૃતિર્મતિઃ

જે એકદંત છે, જે અત્યંત ઝડપી છે, જે સેના નો મુખ્ય છે, જે દેવતાઓના અધિપતિ છે; જે સર્વજગતનો સર્જક છે, જે વિશ્વનું બીજ છે, સાતસો, શ્રી, સંપત્તિનો હરનાર, ધીરજ અને બુદ્ધિ છે.

સર્વશોષકરો વાયુઃ સૂક્ષ્મરૂપઃ સુનિશ્ચલઃ । સંહર્તા સૃષ્ટિકર્તા ચ સ્થિતિકર્તા લયાશ્રિતઃ

જે બધું સુકવી નાખે છે, એવો પવન સ્વરૂપ છે, અત્યંત સૂક્ષ્મ અને અડગ છે; એ જ સર્વનો સંહારક, સર્જનહાર, પાલનહાર અને વિલયમાં સ્થિત રહે છે.

સામાન્યરૂપઃ સામાસ્યોઽથર્વશીર્ષા યજુર્ભુજઃ । ઋગીક્ષણઃ કાવ્યકર્તા શિક્ષાકારી નિરુક્તવિત્

એનું સ્વરૂપ સર્વવ્યાપક છે, એના અનેક મુખો છે, અથેર્વશીર્ષ એનું માથું છે, યજુર એના હાથ છે, ઋગ્વેદ એની આંખો છે; એ કાવ્ય રચનારો, શિક્ષા આપનારો અને શબ્દનો અર્થ જાણનારો છે.

શેષરૂપધરો મુખ્યઃ શબ્દબ્રહ્મસ્વરૂપભાક્ । વિચારવાઞ્શઙ્ખધારી સત્યવ્રતપરાયણઃ

એ શેષરૂપ ધારણ કરે છે, સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે, શબ્દબ્રહ્મનું સ્વરૂપ ધરાવે છે; વિવેકયુક્ત છે, શંખ ધારણ કરનાર છે અને સત્યવ્રતને સર્વોપરી માનનાર છે.

મહાતપા ઘોરતપાઃ સર્વદો ભીમવિક્રમઃ । સર્વસમ્પત્કરો વ્યાપી મેઘગમ્ભીરનાદભૃત્

એ મહાન તપસ્વી છે, ભયાનક તપ કરનાર છે, સર્વને આપનાર છે, ભયંકર પરાક્રમી છે; સર્વ સંપત્તિ આપનાર છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે અને મેઘ જેવો ગંભીર નાદ ધરાવે છે.

સમૃદ્ધો ભૂતિદો ભોગી વેશી શઙ્કરવત્સલઃ । શમ્ભુભક્તિરતો મોક્ષદાતા ભવદવાનલઃ

સંપન્ન, સર્વ જીવોને સુખ આપનાર, ભોગવિદ, શોભાયમાન, શંકરપ્રેમી, શંભુની ભક્તિમાં તત્પર, મુક્તિદાતા અને સંસારરૂપ અગ્નિ છે.

સત્યસ્તપા ધ્યેયમૂર્તિઃ કર્મમૂર્તિર્મહાંસ્તથા । સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપશ્ચ પઞ્ચકોશપરાઙ્મુખઃ

સત્યસ્વરૂપ, તપસ્વી, ધ્યાન માટે યોગ્ય રૂપ, કર્મમય, મહાન, સર્વનું અને વ્યક્તિગત રૂપ ધરાવનાર અને પાંચ કોશોથી પર રહેનારો છે.

તેજોનિધિર્જગન્મૂર્તિશ્ચરાચરવપુર્ધરઃ । પ્રાણદો જ્ઞાનમૂર્તિશ્ચ નાદમૂર્તિયુતોઽક્ષરઃ

પ્રભાનો ખજાનો, જગતરૂપ, ચર અને અચલ શરીર ધારણ કરનાર, પ્રાણદાતા, જ્ઞાનમય, નાદરૂપ સાથે જોડાયેલો અને અવિનાશી છે.

ભૂતાદ્યસ્તૈજસો ભાવો નિષ્કલશ્ચૈવ નિર્મલઃ । કૂટસ્થશ્ચેતનો રુદ્રઃ ક્ષેત્રવિત્ પુરુષો બુધઃ

ભૂતોના મૂળ, તેજસ્વી સ્વભાવ ધરાવનાર, નિર્ભાગ, નિર્મળ, અડગ, ચેતન, રુદ્ર, ક્ષેત્રજ્ઞ, પુરુષ અને વિદ્વાન છે.

અનાધારોઽપ્યનાકારો ધાતા ચ વિશ્વતોમુખઃ । અપ્રતર્ક્યવપુઃ સ્કન્દાનુજો ભાનુર્મહાપ્રભઃ

જ્યારે કોઈ આધાર નથી, ત્યારે પણ એ બધાનું આધાર છે; સ્વરૂપ વગર હોવા છતાં, એ સર્જનહાર છે અને સર્વત્ર દૃષ્ટિ ધરાવે છે; એનું રૂપ સમજથી પર છે; એ સ્કંદનો નાના ભાઈ છે, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને મહાન પ્રકાશવાળો છે.