શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

શોષણઃ ક્લેશહા ક્રૂરઃ કઠોરઃ કઠિનાકૃતિઃ । કૂવરો ધીમયો ધ્યાતા ધ્યેયો ધીમાન્ દયાનિધિઃ

જે દુઃખોને સૂકવી દે છે, દુઃખ દૂર કરનાર છે, ભયાનક છે, કઠોર છે, કઠણ સ્વરૂપ ધરાવે છે; કૂણું છે, બુદ્ધિશાળી છે, ધ્યાનમાં રાખવામાં આવે છે, ધ્યાનનો વિષય છે, વિવેકી છે અને દયા-ધન છે.

દવિષ્ઠો દમનો દ્યુસ્થો દાતા ત્રાતા સિતઃ સમઃ । નિર્ગતો નૈગમી ગમ્યો નિર્જેયો જટિલોઽજરઃ

સૌથી દૂર રહેનારો, વિજયી, આકાશમાં વસે છે, દાન આપનાર, રક્ષક, શુદ્ધ, સર્વેમાં સમાન છે; સર્વથી પર છે, વેદમાં નિપુણ છે, પ્રાપ્ત કરી શકાય એવો છે, અજેય છે, જટાવાળો છે અને ક્યારેય વૃદ્ધ થતો નથી.

જનજીવો જિતારાતિર્જગદ્વ્યાપી જગન્મયઃ । ચામીકરનિભોઽનાદ્યો નલિનાયતલોચનઃ

જે સર્વ જીવમાં જીવનરૂપ છે, દુશ્મનોને જીતનાર છે, સમગ્ર જગતમાં વ્યાપેલો છે, સમગ્ર જગતનો સાર છે; સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, અનાદિ છે અને કમળની પાંખડી જેવા નેત્રો ધરાવે છે.

રોચનો મોચનો મન્ત્રી મન્ત્રકોટિસમાશ્રિતઃ । પઞ્ચભૂતાત્મકઃ પઞ્ચસાયકઃ પઞ્ચવક્ત્રકઃ

પ્રભા પામેલો છે, મુક્તિ આપનાર છે, સારો સલાહકાર છે, અસંખ્ય મંત્રોમાં આશ્રય છે; પાંચ તત્વોનું સ્વરૂપ ધરાવે છે, પાંચ બાણો ધરાવે છે અને પાંચ મુખ ધરાવે છે.

પઞ્ચમઃ પશ્ચિમઃ પૂર્વઃ ૪૦૦ પૂર્ણઃ કીર્ણાલકઃ કુણિઃ । કઠોરહૃદયો ગ્રીવાલઙ્કૃતો લલિતાશયઃ

પાંચમો, છેલ્લો અને પહેલો, સર્વે રીતે પૂર્ણ, સુંદર વાળથી શોભતો, વાળ વળાંકડિયા, કઠોર હૃદય ધરાવનાર, ગળામાં આભૂષણ પહેરેલો અને મનથી સૌમ્ય છે.

લોલચિત્તો બૃહન્નાસો માસપક્ષર્તુરૂપવાન્ । ધ્રુવો દ્રુતગતિર્ધર્મ્યો ધર્મી નાકિપ્રિયોઽનલઃ

જેનુ મન ચંચળ છે, નાક પહોળી છે, માસ, પક્ષ અને ઋતુના સ્વરૂપે છે, હંમેશા અડગ રહે છે, ઝડપથી ચાલે છે, ધર્મમાં સ્થિર છે, સદ્ગુણો ધરાવે છે, દેવતાઓના પ્રિય છે અને અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવે છે.

અગસ્ત્યો ગ્રસ્તભુવનો ભુવનૈકમલાપહઃ । સાગરઃ સ્વર્ગતિઃ સ્વક્ષઃ સાનન્દઃ સાધુપૂજિતઃ

અગસ્ત્ય સ્વરૂપે, સમગ્ર જગતને પચાવી લીધેલો, જગતની એકમાત્ર અશુદ્ધિ દૂર કરનાર, સાગર સમાન, સ્વર્ગ આપનાર, સુંદર આંખો ધરાવનાર, આનંદથી ભરપૂર અને સજ્જનો દ્વારા પૂજિત છે.

સતીપતિઃ સમરસઃ સનકઃ સરલઃ સુરઃ । સુરાપ્રિયો વસુપતિર્વાસવો વસુપૂજિતઃ

સતીના પતિ, સર્વેમાં સમાન ભાવ ધરાવનાર, સનક જેવા, સરળ સ્વભાવના, દેવતા, દેવતાઓના પ્રિય, ધનની રક્ષા કરનાર, ઇન્દ્ર અને ધનવાન લોકો દ્વારા પૂજિત છે.

વિત્તદો વિત્તનાથશ્ચ ધનિનાં ધનદાયકઃ । રાજી રાજીવનયનઃ સ્મૃતિદઃ કૃત્તિકામ્બરઃ

ધન આપનાર, ધનના સ્વામી, ધનવાનોને પણ ધન આપનાર, રાજા, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, સ્મૃતિ આપનાર અને કૃત્તિકા તારાઓના વસ્ત્ર ધારણ કરનાર.

આશ્વિનોઽશ્વમુખઃ શુભ્રો ભરણો ભરણીપ્રિયઃ । કૃત્તિકાસનગઃ કોલો રોહી રોહણપાદુકઃ

આશ્વિનીકુમારોમાંના, ઘોડા જેવું મુખ ધરાવનાર, શુદ્ધ, ભરણી નક્ષત્રના, ભરણી નક્ષત્રને પ્રિય, કૃત્તિકા પર બેસનાર, કોલા, રોહિ, રોહણના પાદુકા ધારણ કરનાર.

ઋભુવેષ્ટોઽરિમર્દી ચ રોહિણીમોહનોઽમૃતમ્ । મૃગરાજો મૃગશિરા માધવો મધુરધ્વનિઃ

ઋભુઓ દ્વારા પૂજિત, દુશ્મનોને નાશ કરનાર, રોહિણીને મોહિત કરનાર, અમૃત સ્વરૂપ, હરણનો રાજા, હરણ જેવું માથું ધરાવનાર, વસંત ઋતુના, મીઠી અવાજ ધરાવનાર.

આર્દ્રાનનો મહાબુદ્ધિર્મહોરગવિભૂષણઃ । ભ્રૂક્ષેપદત્તવિભવો ભ્રૂકરાલઃ પુનર્મયઃ

આર્દ્ર ચહેરાવાળા, મહાન બુદ્ધિવાળા, મહા સાપોથી શોભાયમાન, ભ્રૂના ઇશારાથી સંપત્તિ આપનાર, તીવ્ર ભ્રૂવાળા અને સતત સર્જનશીલ.

પુનર્દેવઃ પુનર્જેતા પુનર્જીવઃ પુનર્વસુઃ । તિત્તિરિસ્તિમિકેતુશ્ચ તિમિચારકઘાતનઃ

પુન: દેવ, પુન: વિજેતા, પુન: જીવંત, પુન: ધનવાન; જે તિતિરી પક્ષી રૂપે, અંધકારના ધ્વજરૂપે અને અંધકારમાં ફરનાર દુષ્ટોનો વિનાશક છે.

તિષ્યસ્તુલાધરો જમ્ભ્યો વિશ્લેષોઽશ્લેષ એણરાટ્ । માનદો માધવો માઘો વાચાલો મઘવોપમઃ

તે તિષ્ય છે, તુલા ધારણ કરનાર છે, અહંકારને દબાવનાર છે, વિયોગ અને અસંગતાથી પર છે, હરણનો રાજા છે; માન આપનાર, માધવ સાથે સંબંધિત, માઘ માસમાં રહેનાર, વાક્ચાતુર્યથી ભરપૂર અને મેઘવાન જેવો છે.

મેધ્યો મઘાપ્રિયો મેઘો મહામુણ્ડો મહાભુજઃ । પૂર્વફાલ્ગુનિકઃ સ્ફીતઃ ફલ્ગુરુત્તરફાલ્ગુનઃ

તે પવિત્ર છે, મઘા નક્ષત્રને પ્રિય છે, મેઘ જેવો છે, વિશાળ મસ્તકવાળો છે, બલવાન ભુજાવાળો છે; પૂર્વફાલ્ગુની સાથે જોડાયેલો, સમૃદ્ધ, સુકુમાર અને ઉત્તરફાલ્ગુની સાથે સંબંધિત છે.

ફેનિલો બ્રહ્મદો બ્રહ્મા સપ્તતન્તુસમાશ્રયઃ । ઘોણાહસ્તશ્ચતુર્હસ્તો હસ્તિવક્ત્રો હલાયુધઃ

તે ફેન જેવો છે, બ્રહ્મ જ્ઞાન આપનાર છે, બ્રહ્મા સ્વરૂપ છે, સાત તંતુઓનો આશ્રય છે; જેના હાથ સુંડ જેવા છે, ચાર હાથ ધરાવે છે, હાથી જેવું મુખ ધરાવે છે અને હળને શસ્ત્ર રૂપે ધારણ કરે છે.

ચિત્રામ્બરો ૫૦૦ ઽર્ચિતપદઃ સ્વાદિતઃ સ્વાતિવિગ્રહઃ । વિશાખઃ શિખિસેવ્યશ્ચ શિખિધ્વજસહોદરઃ

અદભુત વસ્ત્રો ધારણ કરનાર, જેણે પોતાના ચરણોમાં પૂજા પામી છે, પોતે આનંદમાં રહે છે, અત્યંત વિશાળ સ્વરૂપ ધરાવે છે; તે વિશાખા છે, મોરની સેવા પામે છે અને મોરધ્વજના ભાઈ છે.

અણુરેણુઃ કલાસ્ફારોઽનૂરૂ રેણુસુતો નરઃ । અનુરાધાપ્રિયો રાધ્યઃ શ્રીમાઞ્છુક્લઃ શુચિસ્મિતઃ

અતિ સૂક્ષ્મ, અણુ જેટલા નાનાં, અનેક શક્તિઓથી ભરપૂર, ધૂળનો પુત્ર, માનવી સ્વરૂપ ધરાવનાર; અનુરાધાને પ્રિય, પૂજનીય, સમૃદ્ધ, શ્વેત અને પવિત્ર સ્મિત ધરાવનાર છે.

જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠાર્ચિતપદો મૂલં ત્રિજગતો ગુરુઃ । શુચિઃ પૂર્વસ્તથાષાઢશ્ચોત્તરાષાઢ ઈશ્વરઃ

જ્યેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ લોકોના ચરણોમાં પૂજ્ય, ત્રણેય લોકના મૂળ, ગુરુ; પવિત્ર, પૂર્વાષાઢા અને ઉત્તરાષાઢા સાથે જોડાયેલા, અને સર્વના ઈશ્વર છે.

શ્રવ્યોઽભિજિદનન્તાત્મા શ્રવો વેપિતદાનવઃ । શ્રાવણઃ શ્રવણઃ શ્રોતા ધની ધન્યો ધનિષ્ઠકઃ

શ્રવણયોગ્ય, વિજયી, અનંત સ્વરૂપ ધરાવનાર, પ્રસિદ્ધ, દૈત્યોને કંપાવનાર; શ્રાવણ સાથે સંબંધિત, કાન, શ્રોતા, ધનવાન, ધન્ય અને ધનિષ્ઠા સાથે જોડાયેલા છે.

શાતાતપઃ શાતકુમ્ભઃ શતઞ્જ્યોતિઃ શતમ્ભિષક્ । પૂર્વાભાદ્રપદો ભદ્રશ્ચોત્તરાભાદ્રપાદિતઃ

જેમ તપમાન દૂર કરે છે, તેમ જ સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, અનેક કિરણો ધરાવે છે, અનેક દર્દોનું ઉપચાર કરે છે; પૂર્વાભાદ્રપદનું મુખ્ય દેવતા છે, શુભ છે અને ઉત્તરાભાદ્રપદનો સ્વામી છે.

રેણુકાતનયો રામો રેવતીરમણો રમી । અશ્વિયુક્ કાર્તિકેયેષ્ટો માર્ગશીર્ષો મૃગોત્તમઃ

રેણુકાના પુત્ર છે, રામ છે, રેવતીના પ્રિય છે, આનંદદાયક છે; ઘોડાઓ સાથે જોડાયેલા છે, કાર્તિકેયે પૂજેલા છે, માર્ગશીર્ષના અધિપતિ છે અને હરણોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

પુષ્યશૌર્યઃ ફાલ્ગુનાત્મા વસન્તશ્ચિત્રકો મધુઃ । રાજ્યદોઽભિજિદાત્મીયસ્તારેશસ્તારકદ્યુતિઃ

પુષ્યના વિર છે, ફાલ્ગુનના આત્મા છે, વસંત છે, ચિત્રા સાથે શોભતા છે, મધુર છે; રાજ આપનાર છે, અભિજિતના સ્વરૂપ છે, તારાઓના સ્વામી છે અને તારાઓ જેવું તેજ ધરાવે છે.

પ્રતીતઃ પ્રોજ્ઝિતઃ પ્રીતઃ પરમઃ પારમો હિતઃ । પરહા પઞ્ચભૂઃ પઞ્ચવાયુઃ પૂજ્યઃ પરં મહઃ

પ્રખ્યાત છે, શુદ્ધ થયેલા છે, સૌના પ્રિય છે, સર્વોચ્ચ છે, ઉત્તમ છે, હિતકારી છે; બીજાનું નાશ કરનાર છે, પાંચ તત્વોથી બનેલા છે, પાંચ પ્રકારની શ્વાસ છે, પૂજનીય છે અને સર્વોત્તમ મહિમા ધરાવે છે.

પુરાણાગમવિદ્ યોગ્યો મહિષો રાસભોઽગ્રગઃ । ગ્રાહો મેષો વૃષો મન્દો મન્મથો મિથુનાર્ચિતઃ

જે પ્રાચીન શાસ્ત્રો અને આગમો જાણવામાં યોગ્ય છે, મહિષ, ગધેડો, સર્વપ્રથમ આગેવાન, ઘોડિયાળ, દેડકો, વાછરડો, ધીરો, કામદેવ અને દંપતિઓ દ્વારા પૂજિત એવા છે.

કલ્કભૃત્ કટકો દીનો મર્કટઃ કર્કટો ઘૃણી । કુક્કુટો વનજો હંસઃ પરહંસઃ શૃગાલકઃ

કલાકી ધારણ કરનાર, કડું ધરાવનાર, દુઃખી, વાંદરો, કાંકડો, દયાળુ, કૂકડો, જંગલમાં જન્મેલો, હંસ, પરમહંસ અને શિયાળ જેવા છે.

સિંહઃ સિંહાસનો મૂષો મોહ્યો મૂષકવાહનઃ ૬૦૦ । પુત્રદો નરકત્રાતા કન્યાપ્રીતઃ કુલોદ્વહઃ

સિંહ, સિંહાસન પર બેસનાર, ઉંદર, મોહક, ઉંદર પર સવાર, પુત્ર આપનાર, નરકમાંથી બચાવનાર, કન્યાઓને પ્રિય અને કુળને ઉન્નત કરનાર છે.

અતુલ્યરૂપો બલદસ્તુલાભૃત્ તુલ્યસાક્ષિકઃ । અલિચાપધરો ધન્વી કચ્છપો મકરો મણિઃ

અતુલ્ય રૂપ ધરાવનાર, બળ આપનાર, તુલા ધારણ કરનાર, સમાન સાક્ષી, વિણ વાંકડાવાળી ધનુષ ધરાવનાર, ધનુર્ધર, કાચબો, મકર અને મણિ જેવા છે.

સ્થિરઃ પ્રભુર્મહાકર્મી મહાભોગી મહાયશાઃ । વસુમૂર્તિધરો વ્યગ્રોઽસુરહારી યમાન્તકઃ

સ્થિર, સર્વશક્તિમાન, મહાન કાર્યો કરનાર, મહાન આનંદો માણનાર, વિશાળ યશવંત; ધનરૂપ ધારણ કરનાર, ઝડપી, અસુરોનો વિનાશક, યમને હરાવનાર.