શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

રાહુર્દૈત્યશિરશ્છેદી કેતુઃ કનકકુણ્ડલઃ । ગ્રહેન્દ્રો ગ્રાહિતો ગ્રાહ્યોઽગ્રણીર્ઘુર્ઘુરનાદિતઃ

એ રાહુ છે, દૈત્યના મસ્તકને છેદનારો છે, કેતુ છે, સોનાના કુંડળ ધારણ કરનાર છે; ગ્રહોનો રાજા છે, પકડનાર છે, પકડાવા યોગ્ય છે, સર્વપ્રથમ છે અને ઘુંઘરાટ જેવી ધ્વનિનો સર્જક છે.

પર્જન્યઃ પીવરો પોત્રી પીનવક્ષાઃ પરાર્જિતઃ । વનેચરો વનપતિર્વનવાસઃ સ્મરોપમઃ

એ મેઘ જેવો છે, ગઠીલા શરીરવાળો છે, રક્ષક છે, પહોળા છાતી ધરાવે છે, સર્વોત્તમ વિજય પ્રાપ્ત કરનાર છે; વનમાં રહે છે, વનનો સ્વામી છે, વનમાં વસે છે અને કામદેવ જેવો છે.

પુણ્યં પૂતઃ પવિત્રં ચ પરાત્મા પૂર્ણવિગ્રહઃ । પૂર્ણેન્દુશકલાકારો મન્યુઃ પૂર્ણમનોરથઃ

પુણ્યરૂપ, શુદ્ધ અને પવિત્ર છે; પરમાત્મા છે, પૂર્ણ સ્વરૂપ ધરાવે છે; તેનો આકાર પૂર્ણ ચાંદની જેવો છે; તે ક્રોધરૂપ છે અને સર્વ મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરનાર છે.

યુગાત્મા યોગભૃત્ યજ્વા ૩૦૦ યાજ્ઞિકો યજ્ઞવત્સલઃ । યોગભૃદ્ યશસ્વી યજમાનેષ્ટો વ્રજભૃદ્ વજ્રપઞ્જરઃ

યુગોના આત્મા છે, યોગને ધારણ કરનાર છે, યજ્ઞ કરનાર છે, યજ્ઞને જાણનાર છે અને યજ્ઞપ્રેમી છે; યોગને પોષે છે, પ્રસિદ્ધ છે, યજમાનને પ્રિય છે, ગોકુલનો આધાર છે અને તેનો દેહ વજ્રપાંજર જેવો છે.

મણિભદ્રો મણિમયો માન્યો મીનધ્વજાશ્રિતઃ । મીનધ્વજો મનોહારી યોગિનાં યોગવર્ધનઃ

મણિભદ્ર છે, મણિથી બનેલા છે, માન્ય છે, મીનધ્વજના આશ્રય છે; મીનધ્વજ છે, મનમોહક છે અને યોગીઓના યોગમાં વૃદ્ધિ કરનાર છે.

દ્રષ્ટા સ્રષ્ટા તપસ્વી ચ વિગ્રહી તાપસપ્રિયઃ । તપોમયસ્તપોમૂર્તિસ્તપનશ્ચ તપોધનઃ

દ્રષ્ટા છે, સર્જનહાર છે, તપસ્વી છે, ધરાવનાર છે અને તપસ્વીઓને પ્રિય છે; તપથી બનેલા છે, તપનું સ્વરૂપ છે, તાપ છે અને તપમાં ધનવાન છે.

રુચકો મોચકો રુષ્ટસ્તુષ્ટસ્તોમરધારકઃ । દણ્ડી ચણ્ડાંશુરવ્યક્તઃ કમણ્ડલુધરોઽનઘઃ

તેઓ તેજસ્વી છે, મુક્તિ આપનાર છે, ક્યારેક રોષી તો ક્યારેક પ્રસન્ન રહે છે, ભાલા ધારણ કરનાર છે, દંડ પકડનાર છે, ભયંકર કિરણો ધરાવે છે, અવ્યક્ત છે, કમંડલુ ધારણ કરે છે અને નિર્દોષ છે.

કામી કર્મરતઃ કાલઃ કોલઃ ક્રન્દિતદિક્તટઃ । ભ્રામકો જાતિપૂજ્યશ્ચ જાડ્યહા જડસૂદનઃ

તેઓ ઇચ્છાવાન છે, કર્મમાં રત છે, સમય સ્વરૂપ છે, વરાહ રૂપે છે, જેમનું ગર્જન ચારેય દિશામાં સંભળાય છે, ભટકનાર છે, પોતાના વંશ દ્વારા પૂજાય છે, જડતા દૂર કરે છે અને નિષ્ક્રિયતાનો નાશ કરે છે.

જાલન્ધરો જગદ્વાસી હાસકૃધવનો હવિઃ । હવિષ્માન્ હવ્યવાહાક્ષો હાટકો હાટકાઙ્ગદઃ

તેઓ જાલંધર છે, સમગ્ર જગતમાં વસે છે, હાસ્ય ઉત્પન્ન કરે છે, વનમાં રહે છે, હોમ માટેનું હવન છે, હવનથી યુક્ત છે, અગ્નિ જેમની આંખ છે, સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને સોનાની કડીઓથી શોભે છે.

સુમેરુર્હિમવાન્ હોતા હરપુત્રો હલઙ્કષઃ । હાલાપ્રિયો હૃદાશાન્તઃ કાન્તાહૃદયપોષણઃ

તેઓ સુમેરુ છે, હિમાલય છે, યજ્ઞકર્તા છે, હરપુત્ર છે, હળ ધારણ કરે છે, હળને પ્રિય છે, હૃદયથી શાંત છે અને પોતાની પ્રિયાના હૃદયને પોષે છે.

શોષણઃ ક્લેશહા ક્રૂરઃ કઠોરઃ કઠિનાકૃતિઃ । કૂવરો ધીમયો ધ્યાતા ધ્યેયો ધીમાન્ દયાનિધિઃ

જે દુઃખોને સૂકવી દે છે, દુઃખ દૂર કરનાર છે, ભયાનક છે, કઠોર છે, કઠણ સ્વરૂપ ધરાવે છે; કૂણું છે, બુદ્ધિશાળી છે, ધ્યાનમાં રાખવામાં આવે છે, ધ્યાનનો વિષય છે, વિવેકી છે અને દયા-ધન છે.

દવિષ્ઠો દમનો દ્યુસ્થો દાતા ત્રાતા સિતઃ સમઃ । નિર્ગતો નૈગમી ગમ્યો નિર્જેયો જટિલોઽજરઃ

સૌથી દૂર રહેનારો, વિજયી, આકાશમાં વસે છે, દાન આપનાર, રક્ષક, શુદ્ધ, સર્વેમાં સમાન છે; સર્વથી પર છે, વેદમાં નિપુણ છે, પ્રાપ્ત કરી શકાય એવો છે, અજેય છે, જટાવાળો છે અને ક્યારેય વૃદ્ધ થતો નથી.

જનજીવો જિતારાતિર્જગદ્વ્યાપી જગન્મયઃ । ચામીકરનિભોઽનાદ્યો નલિનાયતલોચનઃ

જે સર્વ જીવમાં જીવનરૂપ છે, દુશ્મનોને જીતનાર છે, સમગ્ર જગતમાં વ્યાપેલો છે, સમગ્ર જગતનો સાર છે; સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, અનાદિ છે અને કમળની પાંખડી જેવા નેત્રો ધરાવે છે.

રોચનો મોચનો મન્ત્રી મન્ત્રકોટિસમાશ્રિતઃ । પઞ્ચભૂતાત્મકઃ પઞ્ચસાયકઃ પઞ્ચવક્ત્રકઃ

પ્રભા પામેલો છે, મુક્તિ આપનાર છે, સારો સલાહકાર છે, અસંખ્ય મંત્રોમાં આશ્રય છે; પાંચ તત્વોનું સ્વરૂપ ધરાવે છે, પાંચ બાણો ધરાવે છે અને પાંચ મુખ ધરાવે છે.

પઞ્ચમઃ પશ્ચિમઃ પૂર્વઃ ૪૦૦ પૂર્ણઃ કીર્ણાલકઃ કુણિઃ । કઠોરહૃદયો ગ્રીવાલઙ્કૃતો લલિતાશયઃ

પાંચમો, છેલ્લો અને પહેલો, સર્વે રીતે પૂર્ણ, સુંદર વાળથી શોભતો, વાળ વળાંકડિયા, કઠોર હૃદય ધરાવનાર, ગળામાં આભૂષણ પહેરેલો અને મનથી સૌમ્ય છે.

લોલચિત્તો બૃહન્નાસો માસપક્ષર્તુરૂપવાન્ । ધ્રુવો દ્રુતગતિર્ધર્મ્યો ધર્મી નાકિપ્રિયોઽનલઃ

જેનુ મન ચંચળ છે, નાક પહોળી છે, માસ, પક્ષ અને ઋતુના સ્વરૂપે છે, હંમેશા અડગ રહે છે, ઝડપથી ચાલે છે, ધર્મમાં સ્થિર છે, સદ્ગુણો ધરાવે છે, દેવતાઓના પ્રિય છે અને અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવે છે.

અગસ્ત્યો ગ્રસ્તભુવનો ભુવનૈકમલાપહઃ । સાગરઃ સ્વર્ગતિઃ સ્વક્ષઃ સાનન્દઃ સાધુપૂજિતઃ

અગસ્ત્ય સ્વરૂપે, સમગ્ર જગતને પચાવી લીધેલો, જગતની એકમાત્ર અશુદ્ધિ દૂર કરનાર, સાગર સમાન, સ્વર્ગ આપનાર, સુંદર આંખો ધરાવનાર, આનંદથી ભરપૂર અને સજ્જનો દ્વારા પૂજિત છે.

સતીપતિઃ સમરસઃ સનકઃ સરલઃ સુરઃ । સુરાપ્રિયો વસુપતિર્વાસવો વસુપૂજિતઃ

સતીના પતિ, સર્વેમાં સમાન ભાવ ધરાવનાર, સનક જેવા, સરળ સ્વભાવના, દેવતા, દેવતાઓના પ્રિય, ધનની રક્ષા કરનાર, ઇન્દ્ર અને ધનવાન લોકો દ્વારા પૂજિત છે.

વિત્તદો વિત્તનાથશ્ચ ધનિનાં ધનદાયકઃ । રાજી રાજીવનયનઃ સ્મૃતિદઃ કૃત્તિકામ્બરઃ

ધન આપનાર, ધનના સ્વામી, ધનવાનોને પણ ધન આપનાર, રાજા, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, સ્મૃતિ આપનાર અને કૃત્તિકા તારાઓના વસ્ત્ર ધારણ કરનાર.

આશ્વિનોઽશ્વમુખઃ શુભ્રો ભરણો ભરણીપ્રિયઃ । કૃત્તિકાસનગઃ કોલો રોહી રોહણપાદુકઃ

આશ્વિનીકુમારોમાંના, ઘોડા જેવું મુખ ધરાવનાર, શુદ્ધ, ભરણી નક્ષત્રના, ભરણી નક્ષત્રને પ્રિય, કૃત્તિકા પર બેસનાર, કોલા, રોહિ, રોહણના પાદુકા ધારણ કરનાર.

ઋભુવેષ્ટોઽરિમર્દી ચ રોહિણીમોહનોઽમૃતમ્ । મૃગરાજો મૃગશિરા માધવો મધુરધ્વનિઃ

ઋભુઓ દ્વારા પૂજિત, દુશ્મનોને નાશ કરનાર, રોહિણીને મોહિત કરનાર, અમૃત સ્વરૂપ, હરણનો રાજા, હરણ જેવું માથું ધરાવનાર, વસંત ઋતુના, મીઠી અવાજ ધરાવનાર.

આર્દ્રાનનો મહાબુદ્ધિર્મહોરગવિભૂષણઃ । ભ્રૂક્ષેપદત્તવિભવો ભ્રૂકરાલઃ પુનર્મયઃ

આર્દ્ર ચહેરાવાળા, મહાન બુદ્ધિવાળા, મહા સાપોથી શોભાયમાન, ભ્રૂના ઇશારાથી સંપત્તિ આપનાર, તીવ્ર ભ્રૂવાળા અને સતત સર્જનશીલ.

પુનર્દેવઃ પુનર્જેતા પુનર્જીવઃ પુનર્વસુઃ । તિત્તિરિસ્તિમિકેતુશ્ચ તિમિચારકઘાતનઃ

પુન: દેવ, પુન: વિજેતા, પુન: જીવંત, પુન: ધનવાન; જે તિતિરી પક્ષી રૂપે, અંધકારના ધ્વજરૂપે અને અંધકારમાં ફરનાર દુષ્ટોનો વિનાશક છે.

તિષ્યસ્તુલાધરો જમ્ભ્યો વિશ્લેષોઽશ્લેષ એણરાટ્ । માનદો માધવો માઘો વાચાલો મઘવોપમઃ

તે તિષ્ય છે, તુલા ધારણ કરનાર છે, અહંકારને દબાવનાર છે, વિયોગ અને અસંગતાથી પર છે, હરણનો રાજા છે; માન આપનાર, માધવ સાથે સંબંધિત, માઘ માસમાં રહેનાર, વાક્ચાતુર્યથી ભરપૂર અને મેઘવાન જેવો છે.

મેધ્યો મઘાપ્રિયો મેઘો મહામુણ્ડો મહાભુજઃ । પૂર્વફાલ્ગુનિકઃ સ્ફીતઃ ફલ્ગુરુત્તરફાલ્ગુનઃ

તે પવિત્ર છે, મઘા નક્ષત્રને પ્રિય છે, મેઘ જેવો છે, વિશાળ મસ્તકવાળો છે, બલવાન ભુજાવાળો છે; પૂર્વફાલ્ગુની સાથે જોડાયેલો, સમૃદ્ધ, સુકુમાર અને ઉત્તરફાલ્ગુની સાથે સંબંધિત છે.

ફેનિલો બ્રહ્મદો બ્રહ્મા સપ્તતન્તુસમાશ્રયઃ । ઘોણાહસ્તશ્ચતુર્હસ્તો હસ્તિવક્ત્રો હલાયુધઃ

તે ફેન જેવો છે, બ્રહ્મ જ્ઞાન આપનાર છે, બ્રહ્મા સ્વરૂપ છે, સાત તંતુઓનો આશ્રય છે; જેના હાથ સુંડ જેવા છે, ચાર હાથ ધરાવે છે, હાથી જેવું મુખ ધરાવે છે અને હળને શસ્ત્ર રૂપે ધારણ કરે છે.

ચિત્રામ્બરો ૫૦૦ ઽર્ચિતપદઃ સ્વાદિતઃ સ્વાતિવિગ્રહઃ । વિશાખઃ શિખિસેવ્યશ્ચ શિખિધ્વજસહોદરઃ

અદભુત વસ્ત્રો ધારણ કરનાર, જેણે પોતાના ચરણોમાં પૂજા પામી છે, પોતે આનંદમાં રહે છે, અત્યંત વિશાળ સ્વરૂપ ધરાવે છે; તે વિશાખા છે, મોરની સેવા પામે છે અને મોરધ્વજના ભાઈ છે.

અણુરેણુઃ કલાસ્ફારોઽનૂરૂ રેણુસુતો નરઃ । અનુરાધાપ્રિયો રાધ્યઃ શ્રીમાઞ્છુક્લઃ શુચિસ્મિતઃ

અતિ સૂક્ષ્મ, અણુ જેટલા નાનાં, અનેક શક્તિઓથી ભરપૂર, ધૂળનો પુત્ર, માનવી સ્વરૂપ ધરાવનાર; અનુરાધાને પ્રિય, પૂજનીય, સમૃદ્ધ, શ્વેત અને પવિત્ર સ્મિત ધરાવનાર છે.

જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠાર્ચિતપદો મૂલં ત્રિજગતો ગુરુઃ । શુચિઃ પૂર્વસ્તથાષાઢશ્ચોત્તરાષાઢ ઈશ્વરઃ

જ્યેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ લોકોના ચરણોમાં પૂજ્ય, ત્રણેય લોકના મૂળ, ગુરુ; પવિત્ર, પૂર્વાષાઢા અને ઉત્તરાષાઢા સાથે જોડાયેલા, અને સર્વના ઈશ્વર છે.