શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

વેદાદ્યો વેદકર્તા ચ વેદવેદ્યઃ સનાતનઃ । વિદ્યાપ્રદો વેદસારો વૈદિકો વેદપારગઃ

જે વેદોનો મૂળ છે, વેદોનો સર્જનહાર છે, વેદોમાંથી ઓળખાય છે, સદાય રહે છે; જે જ્ઞાન આપે છે, વેદોનું સાર છે, વેદશાસ્ત્રમાં પારંગત છે અને વેદોનું તત્વ જાણે છે.

વેદધ્વનિરતો વીરો વરો વેદાગમાર્થવિત્ । તત્ત્વજ્ઞઃ સવર્ગઃ સાધુઃ સદયઃ સદ્ ૨૦૦ અસન્મયઃ

જે વેદના સ્વરમાં આનંદ માણે છે, વીર છે, શ્રેષ્ઠ છે, વેદ અને આગમનો અર્થ જાણે છે; તત્વજ્ઞ છે, સ્વર્ગવાળો છે, સારા ગુણો ધરાવે છે, દયાળુ છે અને સત્ય-અસત્યથી બનેલો છે.

નિરામયો નિરાકારો નિર્ભયો નિત્યરૂપભૃત્ । । નિર્વૈરો વૈરિવિધ્વંસી મત્તવારણસન્નિભઃ

જેને કોઈ રોગ નથી, સ્વરૂપરહિત છે, નિર્ભય છે, સદાયના સ્વરૂપને ધારણ કરે છે; જેને કોઈ દુશ્મન નથી, દુશ્મનોનો નાશ કરે છે અને મસ્ત હાથી જેવો દેખાય છે.

શિવઙ્કરઃ શિવસુતઃ શિવઃ સુખવિવર્ધનઃ । શ્વૈત્યઃ શ્વેતઃ શતમુખો મુગ્ધો મોદકભોજનઃ

શુભતા આપનાર, શિવપુત્ર, કલ્યાણકારી, સુખમાં વધારો કરનાર; શુદ્ધ, સફેદ, સો મુખ ધરાવનાર, નિર્દોષ અને મોઢકાનો રસિક છે.

દેવદેવો દિનકરો ધૃતિમાન્ દ્યુતિમાન્ ધવઃ । શુદ્ધાત્મા શુદ્ધમતિમાઞ્છુદ્ધદીપ્તિઃ શુચિવ્રતઃ

દેવોમાં દેવ, પ્રકાશ આપનાર, ધીરજવાળો, તેજસ્વી અને સ્વામી; શુદ્ધ આત્માવાળો, નિર્મળ મનવાળો, શુદ્ધ પ્રકાશ ધરાવનાર અને પવિત્રતાને માનનાર.

શરણ્યઃ શૌનકઃ શૂરઃ શરદમ્ભોજધારકઃ । દારકઃ શિખિવાહેષ્ટઃ શીતઃ શઙ્કરવલ્લભઃ

સૌના આશ્રય, ઋષિઓ દ્વારા માન્ય, પરાક્રમી, શરદઋતુના કમળ ધારણ કરનાર; બાળસ્વરૂપ, મોરસવારના પ્રિય, શીતળ અને મહાદેવના લાડકવાયા.

શઙ્કરો નિર્ભવો નિત્યો લયકૃલ્લાસ્યતત્પરઃ । નિર્ભયો લૂતો લીલારસોલ્લાસી વિલાસી વિભ્રમો ભ્રમઃ

મંગળદાયક, જન્મરહિત, સદા રહેતા, સંહારક, નૃત્યપ્રેમી; નિર્ભય, રમણિય, રમતમાં આનંદ માણનાર, લાવણ્યસભર, મોહનું મૂળ અને મોહ સ્વરૂપ.

ભ્રમણઃ શશભૃત્ સૂર્યઃ શનિર્ધરણિનન્દનઃ । બુદ્ધો વિબુધસેવ્યશ્ચ બુધરાજો બલન્ધરઃ

વિહરનાર, ચંદ્રધારી, સૂર્યરૂપ, શનિ, ધરતીના આનંદ; જાગૃત, વિદ્વાનો દ્વારા પૂજ્ય, પૃથ્વીનો રાજા અને શક્તિ ધારક.

જીવો જીવપ્રદો જૈત્રઃ સ્તુત્યો નુત્યો નતિપ્રિયઃ । જનકો જિનમાર્ગજ્ઞો જૈનમાર્ગનિવર્તકઃ

એ આત્મા છે, જીવ આપનાર છે, વિજયી છે, વખાણ કરવા યોગ્ય છે, સ્તુતિ કરવા યોગ્ય છે, નમન કરનારાઓને પ્રિય છે; સર્જનહાર છે, જિનમાર્ગનો જાણકાર છે અને જૈનમાર્ગથી દૂર રહે છે.

ગૌરીસુતો ગુરુરવો ગૌરાઙ્ગો ગજપૂજિતઃ । પરં પદં પરં ધામ પરમાત્મા કવિઃ કુજઃ

એ ગૌરીપુત્ર છે, ગુરુ જેવી વાણી ધરાવે છે, ગોરા અંગો ધરાવે છે, હાથીઓ દ્વારા પૂજાય છે; પરમ અવસ્થાવાળો છે, શ્રેષ્ઠ ધામ છે, પરમાત્મા છે, કવિ છે અને મંગળ ગ્રહના સંયોગથી જન્મેલો છે.

રાહુર્દૈત્યશિરશ્છેદી કેતુઃ કનકકુણ્ડલઃ । ગ્રહેન્દ્રો ગ્રાહિતો ગ્રાહ્યોઽગ્રણીર્ઘુર્ઘુરનાદિતઃ

એ રાહુ છે, દૈત્યના મસ્તકને છેદનારો છે, કેતુ છે, સોનાના કુંડળ ધારણ કરનાર છે; ગ્રહોનો રાજા છે, પકડનાર છે, પકડાવા યોગ્ય છે, સર્વપ્રથમ છે અને ઘુંઘરાટ જેવી ધ્વનિનો સર્જક છે.

પર્જન્યઃ પીવરો પોત્રી પીનવક્ષાઃ પરાર્જિતઃ । વનેચરો વનપતિર્વનવાસઃ સ્મરોપમઃ

એ મેઘ જેવો છે, ગઠીલા શરીરવાળો છે, રક્ષક છે, પહોળા છાતી ધરાવે છે, સર્વોત્તમ વિજય પ્રાપ્ત કરનાર છે; વનમાં રહે છે, વનનો સ્વામી છે, વનમાં વસે છે અને કામદેવ જેવો છે.

પુણ્યં પૂતઃ પવિત્રં ચ પરાત્મા પૂર્ણવિગ્રહઃ । પૂર્ણેન્દુશકલાકારો મન્યુઃ પૂર્ણમનોરથઃ

પુણ્યરૂપ, શુદ્ધ અને પવિત્ર છે; પરમાત્મા છે, પૂર્ણ સ્વરૂપ ધરાવે છે; તેનો આકાર પૂર્ણ ચાંદની જેવો છે; તે ક્રોધરૂપ છે અને સર્વ મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરનાર છે.

યુગાત્મા યોગભૃત્ યજ્વા ૩૦૦ યાજ્ઞિકો યજ્ઞવત્સલઃ । યોગભૃદ્ યશસ્વી યજમાનેષ્ટો વ્રજભૃદ્ વજ્રપઞ્જરઃ

યુગોના આત્મા છે, યોગને ધારણ કરનાર છે, યજ્ઞ કરનાર છે, યજ્ઞને જાણનાર છે અને યજ્ઞપ્રેમી છે; યોગને પોષે છે, પ્રસિદ્ધ છે, યજમાનને પ્રિય છે, ગોકુલનો આધાર છે અને તેનો દેહ વજ્રપાંજર જેવો છે.

મણિભદ્રો મણિમયો માન્યો મીનધ્વજાશ્રિતઃ । મીનધ્વજો મનોહારી યોગિનાં યોગવર્ધનઃ

મણિભદ્ર છે, મણિથી બનેલા છે, માન્ય છે, મીનધ્વજના આશ્રય છે; મીનધ્વજ છે, મનમોહક છે અને યોગીઓના યોગમાં વૃદ્ધિ કરનાર છે.

દ્રષ્ટા સ્રષ્ટા તપસ્વી ચ વિગ્રહી તાપસપ્રિયઃ । તપોમયસ્તપોમૂર્તિસ્તપનશ્ચ તપોધનઃ

દ્રષ્ટા છે, સર્જનહાર છે, તપસ્વી છે, ધરાવનાર છે અને તપસ્વીઓને પ્રિય છે; તપથી બનેલા છે, તપનું સ્વરૂપ છે, તાપ છે અને તપમાં ધનવાન છે.

રુચકો મોચકો રુષ્ટસ્તુષ્ટસ્તોમરધારકઃ । દણ્ડી ચણ્ડાંશુરવ્યક્તઃ કમણ્ડલુધરોઽનઘઃ

તેઓ તેજસ્વી છે, મુક્તિ આપનાર છે, ક્યારેક રોષી તો ક્યારેક પ્રસન્ન રહે છે, ભાલા ધારણ કરનાર છે, દંડ પકડનાર છે, ભયંકર કિરણો ધરાવે છે, અવ્યક્ત છે, કમંડલુ ધારણ કરે છે અને નિર્દોષ છે.

કામી કર્મરતઃ કાલઃ કોલઃ ક્રન્દિતદિક્તટઃ । ભ્રામકો જાતિપૂજ્યશ્ચ જાડ્યહા જડસૂદનઃ

તેઓ ઇચ્છાવાન છે, કર્મમાં રત છે, સમય સ્વરૂપ છે, વરાહ રૂપે છે, જેમનું ગર્જન ચારેય દિશામાં સંભળાય છે, ભટકનાર છે, પોતાના વંશ દ્વારા પૂજાય છે, જડતા દૂર કરે છે અને નિષ્ક્રિયતાનો નાશ કરે છે.

જાલન્ધરો જગદ્વાસી હાસકૃધવનો હવિઃ । હવિષ્માન્ હવ્યવાહાક્ષો હાટકો હાટકાઙ્ગદઃ

તેઓ જાલંધર છે, સમગ્ર જગતમાં વસે છે, હાસ્ય ઉત્પન્ન કરે છે, વનમાં રહે છે, હોમ માટેનું હવન છે, હવનથી યુક્ત છે, અગ્નિ જેમની આંખ છે, સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને સોનાની કડીઓથી શોભે છે.

સુમેરુર્હિમવાન્ હોતા હરપુત્રો હલઙ્કષઃ । હાલાપ્રિયો હૃદાશાન્તઃ કાન્તાહૃદયપોષણઃ

તેઓ સુમેરુ છે, હિમાલય છે, યજ્ઞકર્તા છે, હરપુત્ર છે, હળ ધારણ કરે છે, હળને પ્રિય છે, હૃદયથી શાંત છે અને પોતાની પ્રિયાના હૃદયને પોષે છે.

શોષણઃ ક્લેશહા ક્રૂરઃ કઠોરઃ કઠિનાકૃતિઃ । કૂવરો ધીમયો ધ્યાતા ધ્યેયો ધીમાન્ દયાનિધિઃ

જે દુઃખોને સૂકવી દે છે, દુઃખ દૂર કરનાર છે, ભયાનક છે, કઠોર છે, કઠણ સ્વરૂપ ધરાવે છે; કૂણું છે, બુદ્ધિશાળી છે, ધ્યાનમાં રાખવામાં આવે છે, ધ્યાનનો વિષય છે, વિવેકી છે અને દયા-ધન છે.

દવિષ્ઠો દમનો દ્યુસ્થો દાતા ત્રાતા સિતઃ સમઃ । નિર્ગતો નૈગમી ગમ્યો નિર્જેયો જટિલોઽજરઃ

સૌથી દૂર રહેનારો, વિજયી, આકાશમાં વસે છે, દાન આપનાર, રક્ષક, શુદ્ધ, સર્વેમાં સમાન છે; સર્વથી પર છે, વેદમાં નિપુણ છે, પ્રાપ્ત કરી શકાય એવો છે, અજેય છે, જટાવાળો છે અને ક્યારેય વૃદ્ધ થતો નથી.

જનજીવો જિતારાતિર્જગદ્વ્યાપી જગન્મયઃ । ચામીકરનિભોઽનાદ્યો નલિનાયતલોચનઃ

જે સર્વ જીવમાં જીવનરૂપ છે, દુશ્મનોને જીતનાર છે, સમગ્ર જગતમાં વ્યાપેલો છે, સમગ્ર જગતનો સાર છે; સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, અનાદિ છે અને કમળની પાંખડી જેવા નેત્રો ધરાવે છે.

રોચનો મોચનો મન્ત્રી મન્ત્રકોટિસમાશ્રિતઃ । પઞ્ચભૂતાત્મકઃ પઞ્ચસાયકઃ પઞ્ચવક્ત્રકઃ

પ્રભા પામેલો છે, મુક્તિ આપનાર છે, સારો સલાહકાર છે, અસંખ્ય મંત્રોમાં આશ્રય છે; પાંચ તત્વોનું સ્વરૂપ ધરાવે છે, પાંચ બાણો ધરાવે છે અને પાંચ મુખ ધરાવે છે.

પઞ્ચમઃ પશ્ચિમઃ પૂર્વઃ ૪૦૦ પૂર્ણઃ કીર્ણાલકઃ કુણિઃ । કઠોરહૃદયો ગ્રીવાલઙ્કૃતો લલિતાશયઃ

પાંચમો, છેલ્લો અને પહેલો, સર્વે રીતે પૂર્ણ, સુંદર વાળથી શોભતો, વાળ વળાંકડિયા, કઠોર હૃદય ધરાવનાર, ગળામાં આભૂષણ પહેરેલો અને મનથી સૌમ્ય છે.

લોલચિત્તો બૃહન્નાસો માસપક્ષર્તુરૂપવાન્ । ધ્રુવો દ્રુતગતિર્ધર્મ્યો ધર્મી નાકિપ્રિયોઽનલઃ

જેનુ મન ચંચળ છે, નાક પહોળી છે, માસ, પક્ષ અને ઋતુના સ્વરૂપે છે, હંમેશા અડગ રહે છે, ઝડપથી ચાલે છે, ધર્મમાં સ્થિર છે, સદ્ગુણો ધરાવે છે, દેવતાઓના પ્રિય છે અને અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવે છે.

અગસ્ત્યો ગ્રસ્તભુવનો ભુવનૈકમલાપહઃ । સાગરઃ સ્વર્ગતિઃ સ્વક્ષઃ સાનન્દઃ સાધુપૂજિતઃ

અગસ્ત્ય સ્વરૂપે, સમગ્ર જગતને પચાવી લીધેલો, જગતની એકમાત્ર અશુદ્ધિ દૂર કરનાર, સાગર સમાન, સ્વર્ગ આપનાર, સુંદર આંખો ધરાવનાર, આનંદથી ભરપૂર અને સજ્જનો દ્વારા પૂજિત છે.

સતીપતિઃ સમરસઃ સનકઃ સરલઃ સુરઃ । સુરાપ્રિયો વસુપતિર્વાસવો વસુપૂજિતઃ

સતીના પતિ, સર્વેમાં સમાન ભાવ ધરાવનાર, સનક જેવા, સરળ સ્વભાવના, દેવતા, દેવતાઓના પ્રિય, ધનની રક્ષા કરનાર, ઇન્દ્ર અને ધનવાન લોકો દ્વારા પૂજિત છે.

વિત્તદો વિત્તનાથશ્ચ ધનિનાં ધનદાયકઃ । રાજી રાજીવનયનઃ સ્મૃતિદઃ કૃત્તિકામ્બરઃ

ધન આપનાર, ધનના સ્વામી, ધનવાનોને પણ ધન આપનાર, રાજા, કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, સ્મૃતિ આપનાર અને કૃત્તિકા તારાઓના વસ્ત્ર ધારણ કરનાર.