શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

ઋવર્ણાઙ્કિતૠકારપદ્મદ્વયસમુજ્જ્વલઃ । લૃકારયુતલૄકારશઙ્ખપૂર્ણદિગન્તરઃ

શ્રીગણેશજી 'ઋ' અક્ષરથી શોભતા છે, 'ૠ' જેવા બે કમળ જેવા અક્ષરોની કાંતિથી તેજસ્વી છે; 'લૃ' અક્ષર સાથે જોડાયેલા છે અને 'લૄ' જેવી શંખની ધ્વનિથી ચારેય દિશાઓને ગુંજાવી દે છે.

એકારૈકારગિરિજાસ્તનપાનવિચક્ષણઃ । ઓકારૌકારવિશ્વાદિકૃતસૃષ્ટિક્રમાલસઃ

શ્રીગણેશજી 'એ' અને 'ઐ' અક્ષરરૂપ ગિરિજાના સ્તનપાનમાં કુશળ છે; 'ઓ' અને 'ઔ' અક્ષરથી શરૂ થતી સૃષ્ટિની ક્રમબદ્ધ રચનામાં તેઓ નિરલસ છે.

અંઅઃવર્ણાવલીવ્યાપ્તપાદાદિશીર્ષમણ્ડલઃ । કર્ણતાલકૃતાત્યુચ્ચૈર્વાયુવીજિતનિર્જરઃ

શ્રીગણેશજીના પગથી માથા સુધી 'અં' થી 'અઃ' સુધીના અક્ષરો વ્યાપેલા છે; તેમના કાન અને તાળુમાં અત્યંત શક્તિશાળી વાયુની ગુંજ છે, જેના કારણે તેઓ દેવતાઓને પણ પાર પાડી જાય છે.

ખગેશધ્વજરત્નાઙ્કકિરીટારુણપાદકઃ । ગર્વિતાશેષગન્ધર્વગીતતત્પરશ્રોત્રકઃ

શ્રીગણેશજીના પગ લાલચટ્ટા છે, મસ્તક પર રત્નજડિત મુગટ અને ખગરાજનો ધ્વજ છે; તેમના કાન હંમેશા ગર્વીલા તમામ ગંધર્વોના ગીતોમાં તલ્લીન રહે છે.

ઘનવાહનવાગીશપુરઃસરસુરાર્ચિતઃ । ઙવર્ણામૃતધારાઢ્યશોભમાનૈકદન્તકઃ

ઘનઘોર વાદળ પર સવાર, વાણીના શહેરમાં દેવો અને ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત, એકદંત ભગવાન 'ઙ' અક્ષરનાં અમૃત જેવી ધારા થી તેજસ્વી છે.

ચન્દ્રકુઙ્કુમજમ્બાલલિપ્તસુન્દરવિગ્રહઃ । છત્રચામરરત્નાઢ્યમુકુટાલઙ્કૃતાનનઃ

ચાંદણ, કુંકુમ અને જાંબળા ફળના લાલ રંગથી શોભાયમાન સુંદર શરીર ધરાવે છે; તેમના મુખ પર રત્નમુકુટ શોભે છે અને છત્ર તથા ચામરથી તેમની સેવા થાય છે.

જટાબદ્ધમહાનર્ઘમણિપઙ્ક્તિવિરાજિતઃ । ઝાઙ્કારિમધુપવ્રાતગાનનાદનિનાદિતઃ

જટામાં અમૂલ્ય રત્નોની પંક્તિઓ ઝગમગે છે; આસપાસ મધમાખીઓના ગુંજન અને મીઠા ગીતોથી વાતાવરણ ગુંજતું રહે છે.

ઞવર્ણકૃતસંહારદૈત્યાસૃક્પૂર્ણમુદ્ગરઃ । ટઙ્કારુકફલાસ્વાદવેપિતાશેષમૂર્ધજઃ

'ઞ' અક્ષરની શક્તિથી દૈત્યનો સંહાર કરીને રક્તથી ભીંજાયેલ ગદા પકડી છે; 'ટં' અક્ષરના ફળનો સ્વાદ લેતાં જ તેમના બધા વાળ રોમાંચિત થઈ ઊભા રહી જાય છે.

ઠકારાઢ્યડકારાઙ્કઢકારાનન્દતોષિતઃ । ણવર્ણામૃતપીયૂષધારાધરસુધાધરઃ

ઠ અને ઢ જેવા અક્ષરોને જે પ્રસન્ન કરે છે, અને નવ પવિત્ર અક્ષરોમાંથી વહેતા અમૃત જેવા રસને પાન કરાવનાર છે, એવો અમૃતનો આધાર છે.

તામ્રસિન્દૂરપુઞ્જાઢ્યલલાટફલકચ્છવિઃ । થકારધનપઙ્ક્ત્યાઢ્યસન્તોષિતદ્વિજવ્રજઃ

તામ્ર રંગના સિંદૂરની ઝાંખી જેનાં કપાળ પર ઝગમગે છે, અને 'થ' અક્ષરનાં ધનથી દ્વિજોની સભાને આનંદિત કરે છે.

દયામયહૃદમ્ભોજધૃતત્રૈલોક્યમણ્ડલઃ । ધનદાદિમહાયક્ષસંસેવિતપદામ્બુજઃ

દયાળુ હૃદયના કમળમાં ત્રણેય લોકને ધારણ કરનાર છે, અને કુબેર જેવા મહાન યક્ષો જેનાં પાવન ચરણોની સેવા કરે છે.

નમિતાશેષદેવૌઘકિરીટમણિરઞ્જિતઃ । પરવર્ગાપવર્ગાદિમાર્ગચ્છેદનદક્ષકઃ

જેની આગળ વંદન કરનારા બધા દેવોના મુગટના મણિથી શોભાયમાન છે, અને જે ઉચ્ચ તથા નીચ માર્ગોને કાપવામાં કુશળ છે.

ફણિચક્રસમાક્રાન્તગલમણ્ડલમણ્ડિતઃ । બદ્ધભ્રૂયુગભીમોગ્રસન્તર્જિતસુરાસુરઃ

સર્પોના ફણ જેવા હારથી ગળામાં શોભતો છે; ભયાનક ભૃકુટિ ભાંયવીને દેવો અને દાનવોને ડરાવનાર છે.

ભવાનીહૃદયાનન્દવર્ધનૈકનિશાકરઃ । મદિરાકલશસ્ફીતકરાલૈકકરામ્બુજઃ

ભવાનીના હૃદયમાં આનંદ વધારતો એકમાત્ર ચાંદો છે; એક હાથમાં મદિરાથી ભરેલા કલશ જેવું ફૂલેલું કમળધરી છે.

યજ્ઞાન્તરાયસઙ્ઘાતઘાતસજ્જીકૃતાયુધઃ । રત્નાકરસુતાકાન્તકાન્તિકીર્તિવિવર્ધનઃ

યજ્ઞમાં અવરોધ ઊભા કરનારા દુશ્મનોને નાશ કરવા હથિયારથી સજ્જ છે; સમુદ્રકન્યાના પ્રિયજનની કાંતિ અને કીર્તિ વધારનાર છે.

લમ્બોદરમહાભીમવપુર્દીનીકૃતાસુરઃ । વરુણાદિદિગીશાનરચિતાર્ચનચર્ચિતઃ

મોટા પેટ અને ભયાનક દેહ ધરાવનાર, દાનવોને નમાવનાર છે; વરુણ અને દિશાના અન્ય દેવતાઓ દ્વારા પૂજવામાં આવે છે.

શઙ્કરૈકપ્રિયપ્રેમનયનાનન્દવર્ધનઃ । ષોડશસ્વરિતાલાપગીતગાનવિચક્ષણઃ

જેની પ્રેમભરી નજર માત્ર શંકરજીને આનંદ આપે છે, અને જે સોળ સ્વર તથા તાલમાં ગવાતા મીઠા ગીતો ગાવામાં પારંગત છે.

સમસ્તદુર્ગતિસરિન્નાથોત્તારણકોડુપઃ । હરાદિબ્રહ્મવૈકુણ્ઠબ્રહ્મગીતાદિપાઠકઃ

જે સર્વ દુર્ભાગ્યની નદીમાંથી બધાને પાર ઉતારનાર મજબૂત નૌકા છે, અને જે હરાદિ બ્રહ્મા તથા વૈકુંઠના ભજનોનું પઠન કરે છે.

ક્ષમાપૂરિતહૃત્પદ્મસંરક્ષિતચરાચરઃ । તારાઙ્કમન્ત્રવર્ણૈકવિગ્રહોજ્જ્વલવિગ્રહઃ

જેનું હૃદય-કમળ ક્ષમાથી ભરેલું છે, જે જડ-ચેતન સર્વનું રક્ષણ કરે છે, અને જેનું તેજસ્વી રૂપ માત્ર તારામંત્રના અક્ષરોમાંથી બનેલું છે.

અકારાદિક્ષકારાન્તવિદ્યાભૂષિતવિગ્રહઃ । ૐ શ્રીં વિનાયકો ૐ હ્રીં વિઘ્નાધ્યક્ષો ગણાધિપઃ

જેનું રૂપ અ થી ક્ષ સુધીની વિદ્યા દ્વારા શોભાયમાન છે; ઓં શ્રીં વિનાયક, ઓં હ્રીં વિઘ્નોના અધ્યક્ષ અને ગણોના સ્વામી છે.

હેરમ્બો મોદકાહારો વક્ત્રતુણ્ડો વિધિસ્મૃતઃ । વેદાન્તગીતો વિદ્યાર્થી શુદ્ધમન્ત્રઃ ષડક્ષરઃ

હેરંબ, જેને મોઢક બહુ ગમે છે, જેનું સૂંડ વાંકું છે, જે શાસ્ત્રોમાં વિધિસ્મૃતિ તરીકે ઓળખાય છે, જે વેદાંતમાં વખાણવામાં આવે છે, જ્ઞાનની શોધમાં રહે છે, શુદ્ધ મંત્રરૂપ છે અને છ અક્ષરવાળો છે.

ગણેશો વરદો દેવો દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રિતઃ । સપ્તકોટિમહામન્ત્રમન્ત્રિતાશેષવિગ્રહઃ

ગણેશ, જે વરદાન આપનાર દેવ છે, જે બાર અક્ષરનાં મંત્રથી યુક્ત છે, અને જેના આખા સ્વરૂપમાં સાત કરોડ મહામંત્રોનો વાસ છે.

ગાઙ્ગેયો ગણસેવ્યશ્ચ ૐ શ્રીં દ્વૈમાતુરઃ શિવઃ । ૐ હ્રીં શ્રીં ક્લીં ગ્લૌં ગં દેવો મહાગણપતિઃ પ્રભુઃ ૧૦૦૦

ગાંગેય, જેને બધા ગણો પૂજે છે, ઓમ, શ્રીં, દ્વૈમાતુર, શિવ, ઓમ, હ્રીં, શ્રીં, ક્લીં, ગ્લૌં, ગં—એવો દેવ, મહાગણપતિ અને સર્વના પ્રભુ છે.

સહસ્રનામમાહાત્મ્યમ્ \- ઇદં નામ્નાં સહસ્રં તે મહાગણપતેઃ સ્મૃતમ્ । ગુહ્યં ગોપ્યતમં ગુપ્તં સર્વતન્ત્રેષુ ગોપિતમ્

આ મહાગણપતિના હજાર નામોનું મહાત્મ્ય એવું છે કે, આ નામો બહુ ગુપ્ત, અત્યંત રહસ્યમય અને બધા તંત્રોમાં છુપાવેલા છે.

સર્વમન્ત્રનિધિં દિવ્યં સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્ । ગ્રહતારામયં રાશિવર્ણપઙ્ક્તિસમન્વિતમ્

બધા મંત્રોનું દિવ્ય ખજાનો, બધા વિઘ્નોનો નાશક, ગ્રહો અને તારાઓના પ્રભાવથી ભરપૂર, રાશિચક્ર અને તેના રંગોથી શોભિત.

સર્વવિદ્યામયં બ્રહ્મસાધનં સાધકપ્રિયમ્ । ગણેશસ્ય ચ સર્વસ્વં રહસ્યં ત્રિદિવૌકસામ્

બધી જ્ઞાનોથી ભરેલું, બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરવાનું સાધન, સાધકોને પ્રિય, ગણેશનું સર્વસ્વ અને સ્વર્ગવાસીઓનું ગુપ્ત રહસ્ય.

યથેષ્ટફલદં લોકે મનોરથપ્રપૂરણમ્ । અષ્ટસિદ્ધિમયં સાધ્યં સાધકાનાં જયપ્રદમ્

જે દુનિયામાં ઇચ્છિત ફળ આપે છે, મનની મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરે છે, અષ્ટ સિદ્ધિઓથી યુક્ત છે, સાધકો માટે પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવું છે અને વિજય આપે છે.

વિનાર્ચનં વિના હોમં વિના ન્યાસં વિના જપમ્ । અણિમાદ્યષ્ટસિદ્ધીનાં સાધનં સ્મૃતિમાત્રતઃ

ન પૂજા, ન હોળી, ન નિયાસ, ન જપ—માત્ર સ્મરણથી જ અણિમા વગેરે અષ્ટ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

ચતુર્થ્યામર્ધરાત્રે તુ પઠેન્મન્ત્રી ચતુષ્પથે । લિખેદ્ભૂર્જે રવૌ દેવિ પુણ્યં નામ્નાં સહસ્રકમ્

ચોથના દિવસે, અર્ધરાત્રે, સાધકે ચોરાસ્તા પર બેસીને પાઠ કરવો. હે દેવી, સૂર્યપ્રકાશમાં ભૂર્જપત્ર પર આ પવિત્ર હજાર નામો લખવા.