શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

બૃહદ્ધસ્તધૃતાશેષાયુધનિર્જિતદાનવઃ । સ્ફુરત્સિન્દૂરવદનઃ સ્ફુરત્તેજોઽગ્નિલોચનઃ

જે પોતાના વિશાળ હાથમાં સર્વ શસ્ત્રો ધારણ કરીને દાનવોને હરાવી દે છે, જેના મુખ પર લાલ સિંદૂરની કાંતિ છે અને આંખોમાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વિતા છે.

ઉદ્દીપિતમણિસ્ફૂર્જન્નૂપુરધ્વનિનાદિતઃ । ચલત્તોયપ્રવાહાઢ્યનદીજલકણાકુલઃ

જેના પગમાં ઝગમગતા રત્નોથી ભરેલા નૂપુરની ઝણકાર સતત ગૂંજી રહી છે, અને જેની આસપાસ વહેતી નદીઓમાં સતત વહેતા પાણીના અસંખ્ય બિંદુઓથી ભરપૂર છે.

ભ્રમત્કુઞ્જરસઙ્ઘાતવન્દિતાઙ્ઘ્રિસરોરુહઃ । બ્રહ્માચ્યુતમહારુદ્રપુરઃસરસુરાર્ચિતઃ

જેના કમળ જેવા પગને ફરતા હાથીઓના ઝુંડ નમન કરે છે, અને જે બ્રહ્મા, અચ્યૂત અને મહારુદ્ર સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે.

અશેષશેષપ્રભૃતિવ્યાલજાલોપસેવિતઃ । ગૂર્જત્પઞ્ચાનનારાવપ્રાપ્તાકાશધરાતલઃ

જેને અનંત અને અન્ય બધા સાપો સેવા આપે છે, અને પાંચમુખી સિંહોની ગર્જના પર્વતોના શિખરો સુધી પહોંચે છે.

હાહાહૂહૂકૃતાત્યુગ્રસુરવિભ્રાન્તમાનસઃ । પઞ્ચાશદ્વર્ણબીજાઢ્યમન્ત્રમન્ત્રિતવિગ્રહઃ

જેના મનમાં દેવતાઓના ભયાનક 'હાહા' અને 'હૂહૂ' અવાજથી ગભરાટ થાય છે, અને જેના સ્વરૂપમાં પચાસ અક્ષરનાં બીજમંત્રોનો શક્તિભર્યો સંયોગ છે.

વેદાન્તશાસ્ત્રપીયૂષધારાપ્લાવિતભૂતલઃ । શઙ્ખધ્વનિસમાક્રાન્તપાતાલાદિનભસ્તલઃ

વેદાંતના શાસ્ત્રોના અમૃતસમાન પ્રવાહથી ધરતી ભીંજાય છે, અને શંખના નાદથી પાતાળથી લઈને આકાશ સુધીના બધા લોક ગુંજી ઉઠે છે.

ચિન્તામણિર્મહામલ્લો ભલ્લહસ્તો બલિઃ કલિઃ । કૃતત્રેતાયુગોલ્લાસભાસમાનજગત્ત્રયઃ

જેમ ચિંતામણિ મનની ઇચ્છા પૂરી કરે છે, તેમ મહાન મલ્લ, ભાલા ધરાવનાર, બલવાન અને વિજયી છે. કૃતયુગ અને ત્રેતાયુગની તેજસ્વિતા જેવી તેજથી, ત્રણેય લોકમાં પ્રકાશ ફેલાવે છે.

દ્વાપરઃ પરલોકૈકકર્મધ્વાન્તસુધાકરઃ । સુધાસિક્તવપુર્વ્યાપ્તબ્રહ્માણ્ડાદિકટાહકઃ

દ્વાપર યુગરૂપ છે, પરલોકના એકમાત્ર સ્વામી છે, કર્મના અંધકારને દૂર કરતો શીતળ ચાંદણો છે. અમૃતથી સ્નાન કરેલું તેમનું રૂપ આખા બ્રહ્માંડમાં વ્યાપેલું છે.

અકારાદિક્ષકારાન્તવર્ણપઙ્ક્તિસમુજ્જ્વલઃ । અકારાકારપ્રોદ્ગીતતારનાદનિનાદિતઃ

'અ'થી 'ક્ષ' સુધીના બધા અક્ષરોની શ્રેણીથી તેજસ્વી છે. 'અ' અને 'આ'થી ગવાયેલા સંગીતના સ્વરોમાં, ઉચ્ચતમ નાદથી ગુંજી ઉઠે છે.

ઇકારેકારમન્ત્રાઢ્યમાલાભ્રમણલાલસઃ । ઉકારોકારપ્રોદ્ગારિઘોરનાગોપવીતકઃ

'ઇ' અને 'એ'થી શરૂ થતી મંત્રમાળામાં આનંદથી રમે છે, તેને ઘુમાવે છે. 'ઉ' અને 'ઓ'ના ઉચ્ચારથી પ્રગટ થતો છે અને ભયાનક સાપને યજ્ઞોપવીત તરીકે ધારણ કરે છે.

ઋવર્ણાઙ્કિતૠકારપદ્મદ્વયસમુજ્જ્વલઃ । લૃકારયુતલૄકારશઙ્ખપૂર્ણદિગન્તરઃ

શ્રીગણેશજી 'ઋ' અક્ષરથી શોભતા છે, 'ૠ' જેવા બે કમળ જેવા અક્ષરોની કાંતિથી તેજસ્વી છે; 'લૃ' અક્ષર સાથે જોડાયેલા છે અને 'લૄ' જેવી શંખની ધ્વનિથી ચારેય દિશાઓને ગુંજાવી દે છે.

એકારૈકારગિરિજાસ્તનપાનવિચક્ષણઃ । ઓકારૌકારવિશ્વાદિકૃતસૃષ્ટિક્રમાલસઃ

શ્રીગણેશજી 'એ' અને 'ઐ' અક્ષરરૂપ ગિરિજાના સ્તનપાનમાં કુશળ છે; 'ઓ' અને 'ઔ' અક્ષરથી શરૂ થતી સૃષ્ટિની ક્રમબદ્ધ રચનામાં તેઓ નિરલસ છે.

અંઅઃવર્ણાવલીવ્યાપ્તપાદાદિશીર્ષમણ્ડલઃ । કર્ણતાલકૃતાત્યુચ્ચૈર્વાયુવીજિતનિર્જરઃ

શ્રીગણેશજીના પગથી માથા સુધી 'અં' થી 'અઃ' સુધીના અક્ષરો વ્યાપેલા છે; તેમના કાન અને તાળુમાં અત્યંત શક્તિશાળી વાયુની ગુંજ છે, જેના કારણે તેઓ દેવતાઓને પણ પાર પાડી જાય છે.

ખગેશધ્વજરત્નાઙ્કકિરીટારુણપાદકઃ । ગર્વિતાશેષગન્ધર્વગીતતત્પરશ્રોત્રકઃ

શ્રીગણેશજીના પગ લાલચટ્ટા છે, મસ્તક પર રત્નજડિત મુગટ અને ખગરાજનો ધ્વજ છે; તેમના કાન હંમેશા ગર્વીલા તમામ ગંધર્વોના ગીતોમાં તલ્લીન રહે છે.

ઘનવાહનવાગીશપુરઃસરસુરાર્ચિતઃ । ઙવર્ણામૃતધારાઢ્યશોભમાનૈકદન્તકઃ

ઘનઘોર વાદળ પર સવાર, વાણીના શહેરમાં દેવો અને ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત, એકદંત ભગવાન 'ઙ' અક્ષરનાં અમૃત જેવી ધારા થી તેજસ્વી છે.

ચન્દ્રકુઙ્કુમજમ્બાલલિપ્તસુન્દરવિગ્રહઃ । છત્રચામરરત્નાઢ્યમુકુટાલઙ્કૃતાનનઃ

ચાંદણ, કુંકુમ અને જાંબળા ફળના લાલ રંગથી શોભાયમાન સુંદર શરીર ધરાવે છે; તેમના મુખ પર રત્નમુકુટ શોભે છે અને છત્ર તથા ચામરથી તેમની સેવા થાય છે.

જટાબદ્ધમહાનર્ઘમણિપઙ્ક્તિવિરાજિતઃ । ઝાઙ્કારિમધુપવ્રાતગાનનાદનિનાદિતઃ

જટામાં અમૂલ્ય રત્નોની પંક્તિઓ ઝગમગે છે; આસપાસ મધમાખીઓના ગુંજન અને મીઠા ગીતોથી વાતાવરણ ગુંજતું રહે છે.

ઞવર્ણકૃતસંહારદૈત્યાસૃક્પૂર્ણમુદ્ગરઃ । ટઙ્કારુકફલાસ્વાદવેપિતાશેષમૂર્ધજઃ

'ઞ' અક્ષરની શક્તિથી દૈત્યનો સંહાર કરીને રક્તથી ભીંજાયેલ ગદા પકડી છે; 'ટં' અક્ષરના ફળનો સ્વાદ લેતાં જ તેમના બધા વાળ રોમાંચિત થઈ ઊભા રહી જાય છે.

ઠકારાઢ્યડકારાઙ્કઢકારાનન્દતોષિતઃ । ણવર્ણામૃતપીયૂષધારાધરસુધાધરઃ

ઠ અને ઢ જેવા અક્ષરોને જે પ્રસન્ન કરે છે, અને નવ પવિત્ર અક્ષરોમાંથી વહેતા અમૃત જેવા રસને પાન કરાવનાર છે, એવો અમૃતનો આધાર છે.

તામ્રસિન્દૂરપુઞ્જાઢ્યલલાટફલકચ્છવિઃ । થકારધનપઙ્ક્ત્યાઢ્યસન્તોષિતદ્વિજવ્રજઃ

તામ્ર રંગના સિંદૂરની ઝાંખી જેનાં કપાળ પર ઝગમગે છે, અને 'થ' અક્ષરનાં ધનથી દ્વિજોની સભાને આનંદિત કરે છે.

દયામયહૃદમ્ભોજધૃતત્રૈલોક્યમણ્ડલઃ । ધનદાદિમહાયક્ષસંસેવિતપદામ્બુજઃ

દયાળુ હૃદયના કમળમાં ત્રણેય લોકને ધારણ કરનાર છે, અને કુબેર જેવા મહાન યક્ષો જેનાં પાવન ચરણોની સેવા કરે છે.

નમિતાશેષદેવૌઘકિરીટમણિરઞ્જિતઃ । પરવર્ગાપવર્ગાદિમાર્ગચ્છેદનદક્ષકઃ

જેની આગળ વંદન કરનારા બધા દેવોના મુગટના મણિથી શોભાયમાન છે, અને જે ઉચ્ચ તથા નીચ માર્ગોને કાપવામાં કુશળ છે.

ફણિચક્રસમાક્રાન્તગલમણ્ડલમણ્ડિતઃ । બદ્ધભ્રૂયુગભીમોગ્રસન્તર્જિતસુરાસુરઃ

સર્પોના ફણ જેવા હારથી ગળામાં શોભતો છે; ભયાનક ભૃકુટિ ભાંયવીને દેવો અને દાનવોને ડરાવનાર છે.

ભવાનીહૃદયાનન્દવર્ધનૈકનિશાકરઃ । મદિરાકલશસ્ફીતકરાલૈકકરામ્બુજઃ

ભવાનીના હૃદયમાં આનંદ વધારતો એકમાત્ર ચાંદો છે; એક હાથમાં મદિરાથી ભરેલા કલશ જેવું ફૂલેલું કમળધરી છે.

યજ્ઞાન્તરાયસઙ્ઘાતઘાતસજ્જીકૃતાયુધઃ । રત્નાકરસુતાકાન્તકાન્તિકીર્તિવિવર્ધનઃ

યજ્ઞમાં અવરોધ ઊભા કરનારા દુશ્મનોને નાશ કરવા હથિયારથી સજ્જ છે; સમુદ્રકન્યાના પ્રિયજનની કાંતિ અને કીર્તિ વધારનાર છે.

લમ્બોદરમહાભીમવપુર્દીનીકૃતાસુરઃ । વરુણાદિદિગીશાનરચિતાર્ચનચર્ચિતઃ

મોટા પેટ અને ભયાનક દેહ ધરાવનાર, દાનવોને નમાવનાર છે; વરુણ અને દિશાના અન્ય દેવતાઓ દ્વારા પૂજવામાં આવે છે.

શઙ્કરૈકપ્રિયપ્રેમનયનાનન્દવર્ધનઃ । ષોડશસ્વરિતાલાપગીતગાનવિચક્ષણઃ

જેની પ્રેમભરી નજર માત્ર શંકરજીને આનંદ આપે છે, અને જે સોળ સ્વર તથા તાલમાં ગવાતા મીઠા ગીતો ગાવામાં પારંગત છે.

સમસ્તદુર્ગતિસરિન્નાથોત્તારણકોડુપઃ । હરાદિબ્રહ્મવૈકુણ્ઠબ્રહ્મગીતાદિપાઠકઃ

જે સર્વ દુર્ભાગ્યની નદીમાંથી બધાને પાર ઉતારનાર મજબૂત નૌકા છે, અને જે હરાદિ બ્રહ્મા તથા વૈકુંઠના ભજનોનું પઠન કરે છે.

ક્ષમાપૂરિતહૃત્પદ્મસંરક્ષિતચરાચરઃ । તારાઙ્કમન્ત્રવર્ણૈકવિગ્રહોજ્જ્વલવિગ્રહઃ

જેનું હૃદય-કમળ ક્ષમાથી ભરેલું છે, જે જડ-ચેતન સર્વનું રક્ષણ કરે છે, અને જેનું તેજસ્વી રૂપ માત્ર તારામંત્રના અક્ષરોમાંથી બનેલું છે.