શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

અચિન્ત્યોઽચિન્ત્યરૂપશ્ચ ચન્દનાકુલમુણ્ડકઃ । લિપિતો લોહિતો લુપ્તો ૧૦૦ લોહિતાક્ષો વિલોભકઃ

તેઓ કલ્પના બહાર છે, અજોડ સ્વરૂપ ધરાવે છે, ચંદનથી સુગંધિત માથું ધરાવે છે, લિપ્ત અને લાલ રંગના છે, છુપાયેલા છે, લાલ આંખો ધરાવે છે અને મોહક છે.

લુબ્ધાશયો લોભરતો લાભદોઽલઙ્ઘ્યગાત્રકઃ । સુન્દરઃ સુન્દરીપુત્રઃ સમસ્તાસુરઘાતનઃ

તેઓ લોભી સ્વભાવ ધરાવે છે, લાભમાં આનંદ માણે છે, લાભ આપનાર છે, જેમના અંગો અજેય છે, સુંદર છે, સુંદર માતાના પુત્ર છે અને બધા અસુરોનો સંહારક છે.

નૂપુરાઢ્યો વિભવદો નરો નારાયણો રવિઃ । વિચારી વાન્તદો વાગ્મી વિતર્કી વિજયેશ્વરઃ

જેઓ પગમાં નૂપુર પહેરે છે, સંપત્તિ આપનાર છે, પુરુષાર્થવંત છે, સર્વનો આશ્રય છે, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છબી ધરાવે છે; વિચારી છે, દોષ દૂર કરે છે, વાણીમાં નિપુણ છે, સમજદાર છે અને વિજયના સ્વામી છે.

સુપ્તો બુદ્ધઃ સદારૂપઃ સુખદઃ સુખસેવિતઃ । વિકર્તનો વિયચ્ચારી વિનટો નર્તકો નટઃ

જેઓ સુતા છે, જાગૃત છે, હંમેશા પોતાના સ્વરૂપમાં રહે છે, સુખ આપનાર છે, આનંદથી ઘેરાયેલા છે; કઠોર છે, આકાશમાં વિહરે છે, અદૃશ્ય થઈ જાય છે, નૃત્ય કરે છે અને કલાકાર છે.

નાટ્યો નાટ્યપ્રિયો નાદોઽનન્તોઽનન્તગુણાત્મકઃ । વિશ્વભૂર્વિશ્વઘાતી ચ વિનતાસ્યો વિનર્તકઃ

જેઓ નૃત્ય કરે છે, નૃત્યને પ્રેમ કરે છે, સ્વયં ધ્વનિ છે, અનંત છે, અનંત ગુણોથી ભરપૂર છે; સમગ્ર જગતના આધાર છે, જગતનો વિનાશક છે, વિનમ્ર મુખ ધરાવે છે અને કુશળ નૃત્યકાર છે.

કરાલઃ કામદઃ કાન્તઃ કમનીયઃ કલાધરઃ । કારુણ્યરૂપઃ કુટિલઃ કુલાચારી કુલેશ્વરઃ

જેઓ ભયાનક છે, ઇચ્છા પૂરી પાડે છે, સૌના પ્રિય છે, આકર્ષક છે, વિવિધ કળાઓ ધરાવે છે; દયા રૂપ છે, થોડી વાંકાળી રીત ધરાવે છે, કુળની પરંપરા પાલન કરે છે અને કુળના સ્વામી છે.

વિકરાલો ગણશ્રેષ્ઠઃ સંહારો હારભૂષણઃ । રુરુ રમ્યમુખો રક્તો રેવતીદયિતો રસઃ

જે ભયંકર છે, ગણોમાં શ્રેષ્ઠ છે, સંહારક છે, હારથી શોભાયમાન છે; જેના મુખમાં સૌંદર્ય છે, રંગે લાલ છે, રેવતીના પ્રિય છે અને રસરૂપ છે.

મહાકાલો મહાદંષ્ટ્રો મહોરગભયાપહઃ । ઉન્મત્તરૂપઃ કાલાગ્નિરગ્નિસૂર્યેન્દુલોચનઃ

જે મહાકાળ છે, મોટા દાંતવાળો છે, મહા સાપના ભયને દૂર કરે છે; ઉન્મત્ત સ્વરૂપ ધરાવે છે, સમયરૂપ અગ્નિ છે અને જેના નેત્રોમાં અગ્નિ, સૂર્ય અને ચંદ્ર છે.

સિતાસ્યઃ સિતમાલ્યશ્ચ સિતદન્તઃ સિતાંશુમાન્ । અસિતાત્મા ભૈરવેશો ભાગ્યવાન્ ભગવાન્ ભગઃ

જેના મુખમાં સફેદી છે, સફેદ હાર ધારણ કરે છે, સફેદ દાંત ધરાવે છે, સફેદ કિરણોથી પ્રકાશિત છે; સ્વભાવથી કાળાં છે, ભૈરવોના સ્વામી છે, ભાગ્યશાળી છે, દૈવી છે અને સમૃદ્ધિ આપનાર છે.

ભર્ગાત્મજો ભગાવાસો ભગદો ભગવર્ધનઃ । શુભઙ્કરઃ શુચિઃ શાન્તઃ શ્રેષ્યઃ શ્રવ્યઃ શચીપતિઃ

જે ભર્ગના પુત્ર છે, ભાગ્યમાં નિવાસ કરે છે, ભાગ્ય આપનાર છે, ભાગ્ય વધારનાર છે; શુભતા લાવનાર છે, શુદ્ધ છે, શાંત છે, શ્રેષ્ઠ છે, શ્રવણયોગ્ય છે અને શચીપતિ છે.

વેદાદ્યો વેદકર્તા ચ વેદવેદ્યઃ સનાતનઃ । વિદ્યાપ્રદો વેદસારો વૈદિકો વેદપારગઃ

જે વેદોનો મૂળ છે, વેદોનો સર્જનહાર છે, વેદોમાંથી ઓળખાય છે, સદાય રહે છે; જે જ્ઞાન આપે છે, વેદોનું સાર છે, વેદશાસ્ત્રમાં પારંગત છે અને વેદોનું તત્વ જાણે છે.

વેદધ્વનિરતો વીરો વરો વેદાગમાર્થવિત્ । તત્ત્વજ્ઞઃ સવર્ગઃ સાધુઃ સદયઃ સદ્ ૨૦૦ અસન્મયઃ

જે વેદના સ્વરમાં આનંદ માણે છે, વીર છે, શ્રેષ્ઠ છે, વેદ અને આગમનો અર્થ જાણે છે; તત્વજ્ઞ છે, સ્વર્ગવાળો છે, સારા ગુણો ધરાવે છે, દયાળુ છે અને સત્ય-અસત્યથી બનેલો છે.

નિરામયો નિરાકારો નિર્ભયો નિત્યરૂપભૃત્ । । નિર્વૈરો વૈરિવિધ્વંસી મત્તવારણસન્નિભઃ

જેને કોઈ રોગ નથી, સ્વરૂપરહિત છે, નિર્ભય છે, સદાયના સ્વરૂપને ધારણ કરે છે; જેને કોઈ દુશ્મન નથી, દુશ્મનોનો નાશ કરે છે અને મસ્ત હાથી જેવો દેખાય છે.

શિવઙ્કરઃ શિવસુતઃ શિવઃ સુખવિવર્ધનઃ । શ્વૈત્યઃ શ્વેતઃ શતમુખો મુગ્ધો મોદકભોજનઃ

શુભતા આપનાર, શિવપુત્ર, કલ્યાણકારી, સુખમાં વધારો કરનાર; શુદ્ધ, સફેદ, સો મુખ ધરાવનાર, નિર્દોષ અને મોઢકાનો રસિક છે.

દેવદેવો દિનકરો ધૃતિમાન્ દ્યુતિમાન્ ધવઃ । શુદ્ધાત્મા શુદ્ધમતિમાઞ્છુદ્ધદીપ્તિઃ શુચિવ્રતઃ

દેવોમાં દેવ, પ્રકાશ આપનાર, ધીરજવાળો, તેજસ્વી અને સ્વામી; શુદ્ધ આત્માવાળો, નિર્મળ મનવાળો, શુદ્ધ પ્રકાશ ધરાવનાર અને પવિત્રતાને માનનાર.

શરણ્યઃ શૌનકઃ શૂરઃ શરદમ્ભોજધારકઃ । દારકઃ શિખિવાહેષ્ટઃ શીતઃ શઙ્કરવલ્લભઃ

સૌના આશ્રય, ઋષિઓ દ્વારા માન્ય, પરાક્રમી, શરદઋતુના કમળ ધારણ કરનાર; બાળસ્વરૂપ, મોરસવારના પ્રિય, શીતળ અને મહાદેવના લાડકવાયા.

શઙ્કરો નિર્ભવો નિત્યો લયકૃલ્લાસ્યતત્પરઃ । નિર્ભયો લૂતો લીલારસોલ્લાસી વિલાસી વિભ્રમો ભ્રમઃ

મંગળદાયક, જન્મરહિત, સદા રહેતા, સંહારક, નૃત્યપ્રેમી; નિર્ભય, રમણિય, રમતમાં આનંદ માણનાર, લાવણ્યસભર, મોહનું મૂળ અને મોહ સ્વરૂપ.

ભ્રમણઃ શશભૃત્ સૂર્યઃ શનિર્ધરણિનન્દનઃ । બુદ્ધો વિબુધસેવ્યશ્ચ બુધરાજો બલન્ધરઃ

વિહરનાર, ચંદ્રધારી, સૂર્યરૂપ, શનિ, ધરતીના આનંદ; જાગૃત, વિદ્વાનો દ્વારા પૂજ્ય, પૃથ્વીનો રાજા અને શક્તિ ધારક.

જીવો જીવપ્રદો જૈત્રઃ સ્તુત્યો નુત્યો નતિપ્રિયઃ । જનકો જિનમાર્ગજ્ઞો જૈનમાર્ગનિવર્તકઃ

એ આત્મા છે, જીવ આપનાર છે, વિજયી છે, વખાણ કરવા યોગ્ય છે, સ્તુતિ કરવા યોગ્ય છે, નમન કરનારાઓને પ્રિય છે; સર્જનહાર છે, જિનમાર્ગનો જાણકાર છે અને જૈનમાર્ગથી દૂર રહે છે.

ગૌરીસુતો ગુરુરવો ગૌરાઙ્ગો ગજપૂજિતઃ । પરં પદં પરં ધામ પરમાત્મા કવિઃ કુજઃ

એ ગૌરીપુત્ર છે, ગુરુ જેવી વાણી ધરાવે છે, ગોરા અંગો ધરાવે છે, હાથીઓ દ્વારા પૂજાય છે; પરમ અવસ્થાવાળો છે, શ્રેષ્ઠ ધામ છે, પરમાત્મા છે, કવિ છે અને મંગળ ગ્રહના સંયોગથી જન્મેલો છે.

રાહુર્દૈત્યશિરશ્છેદી કેતુઃ કનકકુણ્ડલઃ । ગ્રહેન્દ્રો ગ્રાહિતો ગ્રાહ્યોઽગ્રણીર્ઘુર્ઘુરનાદિતઃ

એ રાહુ છે, દૈત્યના મસ્તકને છેદનારો છે, કેતુ છે, સોનાના કુંડળ ધારણ કરનાર છે; ગ્રહોનો રાજા છે, પકડનાર છે, પકડાવા યોગ્ય છે, સર્વપ્રથમ છે અને ઘુંઘરાટ જેવી ધ્વનિનો સર્જક છે.

પર્જન્યઃ પીવરો પોત્રી પીનવક્ષાઃ પરાર્જિતઃ । વનેચરો વનપતિર્વનવાસઃ સ્મરોપમઃ

એ મેઘ જેવો છે, ગઠીલા શરીરવાળો છે, રક્ષક છે, પહોળા છાતી ધરાવે છે, સર્વોત્તમ વિજય પ્રાપ્ત કરનાર છે; વનમાં રહે છે, વનનો સ્વામી છે, વનમાં વસે છે અને કામદેવ જેવો છે.

પુણ્યં પૂતઃ પવિત્રં ચ પરાત્મા પૂર્ણવિગ્રહઃ । પૂર્ણેન્દુશકલાકારો મન્યુઃ પૂર્ણમનોરથઃ

પુણ્યરૂપ, શુદ્ધ અને પવિત્ર છે; પરમાત્મા છે, પૂર્ણ સ્વરૂપ ધરાવે છે; તેનો આકાર પૂર્ણ ચાંદની જેવો છે; તે ક્રોધરૂપ છે અને સર્વ મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરનાર છે.

યુગાત્મા યોગભૃત્ યજ્વા ૩૦૦ યાજ્ઞિકો યજ્ઞવત્સલઃ । યોગભૃદ્ યશસ્વી યજમાનેષ્ટો વ્રજભૃદ્ વજ્રપઞ્જરઃ

યુગોના આત્મા છે, યોગને ધારણ કરનાર છે, યજ્ઞ કરનાર છે, યજ્ઞને જાણનાર છે અને યજ્ઞપ્રેમી છે; યોગને પોષે છે, પ્રસિદ્ધ છે, યજમાનને પ્રિય છે, ગોકુલનો આધાર છે અને તેનો દેહ વજ્રપાંજર જેવો છે.

મણિભદ્રો મણિમયો માન્યો મીનધ્વજાશ્રિતઃ । મીનધ્વજો મનોહારી યોગિનાં યોગવર્ધનઃ

મણિભદ્ર છે, મણિથી બનેલા છે, માન્ય છે, મીનધ્વજના આશ્રય છે; મીનધ્વજ છે, મનમોહક છે અને યોગીઓના યોગમાં વૃદ્ધિ કરનાર છે.

દ્રષ્ટા સ્રષ્ટા તપસ્વી ચ વિગ્રહી તાપસપ્રિયઃ । તપોમયસ્તપોમૂર્તિસ્તપનશ્ચ તપોધનઃ

દ્રષ્ટા છે, સર્જનહાર છે, તપસ્વી છે, ધરાવનાર છે અને તપસ્વીઓને પ્રિય છે; તપથી બનેલા છે, તપનું સ્વરૂપ છે, તાપ છે અને તપમાં ધનવાન છે.

રુચકો મોચકો રુષ્ટસ્તુષ્ટસ્તોમરધારકઃ । દણ્ડી ચણ્ડાંશુરવ્યક્તઃ કમણ્ડલુધરોઽનઘઃ

તેઓ તેજસ્વી છે, મુક્તિ આપનાર છે, ક્યારેક રોષી તો ક્યારેક પ્રસન્ન રહે છે, ભાલા ધારણ કરનાર છે, દંડ પકડનાર છે, ભયંકર કિરણો ધરાવે છે, અવ્યક્ત છે, કમંડલુ ધારણ કરે છે અને નિર્દોષ છે.

કામી કર્મરતઃ કાલઃ કોલઃ ક્રન્દિતદિક્તટઃ । ભ્રામકો જાતિપૂજ્યશ્ચ જાડ્યહા જડસૂદનઃ

તેઓ ઇચ્છાવાન છે, કર્મમાં રત છે, સમય સ્વરૂપ છે, વરાહ રૂપે છે, જેમનું ગર્જન ચારેય દિશામાં સંભળાય છે, ભટકનાર છે, પોતાના વંશ દ્વારા પૂજાય છે, જડતા દૂર કરે છે અને નિષ્ક્રિયતાનો નાશ કરે છે.

જાલન્ધરો જગદ્વાસી હાસકૃધવનો હવિઃ । હવિષ્માન્ હવ્યવાહાક્ષો હાટકો હાટકાઙ્ગદઃ

તેઓ જાલંધર છે, સમગ્ર જગતમાં વસે છે, હાસ્ય ઉત્પન્ન કરે છે, વનમાં રહે છે, હોમ માટેનું હવન છે, હવનથી યુક્ત છે, અગ્નિ જેમની આંખ છે, સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને સોનાની કડીઓથી શોભે છે.