શ્રીગણેશસહસ્રનામસ્તોત્રમ્

વિશ્વેશ્વરો વિભાદીપ્તો દીપનો ધીવરો ધની । સદાશાન્તો જગત્તાતો વિશ્વક્સેનો વિભાકરઃ

વિશ્વના સ્વામી, પ્રકાશમાન, પ્રકાશ આપનાર, બુદ્ધિશાળી, ધનવાન; હંમેશા શાંતિથી ભરપૂર, જગતના પિતા, ગણોના નેતા, પ્રકાશ આપનાર.

વિસ્રમ્ભી વિજયી વૈદ્યો વારાન્નિધિરનુત્તમઃ । અણીયાન્ વિભવી શ્રેષ્ઠો જ્યેષ્ઠો ગાથાપ્રિયો ગુરુઃ

વિશ્વાસપૂર્વક રહેતા, વિજયી, રોગોનું નિવારણ કરનાર, વરદાન આપનાર, સર્વોત્તમ; અતિ સૂક્ષ્મથી પણ સૂક્ષ્મ, સમૃદ્ધ, શ્રેષ્ઠ, વડીલ, સ્તુતિપ્રિય, ગુરુ.

વિરૂપાક્ષો વિમાનસ્થો વિનયઃ સનયઃ સુખી । સુરૂપઃ સાત્ત્વિકઃ સત્યઃ શુદ્ધઃ શઙ્કરનન્દનઃ

વિવિધ આંખો ધરાવતા, વિમાનમાં નિવાસ કરતા, વિનમ્રતા, શિસ્તબદ્ધ, સુખી; સુંદર રૂપવાળા, શુદ્ધ મનવાળા, સત્યવંત, પવિત્ર, શંકરના પુત્ર.

નન્દીશ્વરો સદાનન્દી વન્દિસ્તુત્યો વિચક્ષણઃ । દૈત્યમર્દી મદાક્ષીબો મદિરારુણલોચનઃ

નંદીશ્વર, સદા આનંદમાં રહેતા, નમન કરનારા ભક્તો દ્વારા વખાણાયેલા, બુદ્ધિશાળી અને સમજદાર છે; દૈત્યોને સંહારનાર, આનંદમાં મસ્ત, અને દ્રાક્ષ જેવી લાલ આંખો ધરાવનાર છે.

સારાત્મા વિશ્વસારશ્ચ વિશ્વચારી વિલેપનઃ । પરં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ સાક્ષી ત્ર્યક્ષો વિકત્થનઃ

જે સર્વનો સાર છે, સમગ્ર વિશ્વનું મૂળ છે, સર્વત્ર વિહાર કરે છે, સુગંધિત તિલક લગાવનાર છે; પરમ બ્રહ્મ, સર્વોચ્ચ પ્રકાશ, સર્વનો સાક્ષી, ત્રણ આંખો ધરાવનાર અને ગર્વથી બોલનાર છે.

વીરેશ્વરો વીરહર્તા સૌભાગ્યો ભાગ્યવર્ધનઃ । ભૃઙ્ગિરીટી ભૃઙ્ગમાલી ભૃઙ્ગકૂજિતનાદિતઃ

વીરોના સ્વામી, વીરતાનો નાશક, શુભ અને ભાગ્ય વધારનાર છે; માથા પર ભમરા ધરાવનાર, ભમરાની માળા પહેરનાર અને ભમરાના ગુંજન જેવો અવાજ ધરાવનાર છે.

વિનર્તકો વિનેતાપિ વિનતાનન્દનોઽર્ચિતઃ । વૈનતેયો વિનમ્રાઙ્ગો વિશ્વનેતા વિનાયકઃ

નૃત્ય કરનાર, માર્ગદર્શન આપનાર, વિનમ્રોના પુત્ર અને પૂજિત છે; વિનતા માતાના પુત્ર, નમ્ર અંગો ધરાવનાર, સમગ્ર વિશ્વના નેતા અને વિઘ્નો દૂર કરનાર છે.

વિરાટકો વિરાટશ્ચ વિદગ્ધો વિધિરાત્મભૂઃ । પુષ્પદન્તઃ પુષ્પહારી પુષ્પમાલાવિભૂષણઃ

તેઓ વિરાટક છે, વિરાટ સ્વરૂપ ધરાવે છે, કુશળ અને જ્ઞાની છે, સૃષ્ટિના સર્જક છે, સ્વયંભૂ છે, દેવતાઓના અધિપતિ છે, ફૂલો લે છે અને ફૂલમાળાથી શોભાયમાન છે.

પુષ્પેષુર્મથનઃ પુષ્ટો વિકર્તા કર્તરીકરઃ । અન્ત્યોઽન્તકશ્ચિત્તગણશ્ચિત્તચિન્તાપહારકઃ

તેઓ ફૂલોમાં તીક્ષ્ણ છે, ઉથલપાથલ કરનાર છે, પોષિત અને બળવાન છે, મહાન કર્તા છે, છરી ધારણ કરનાર છે, અંતિમ છે, અંત આપનાર છે, મનના સ્વામી છે અને ચિંતાઓ દૂર કરનાર છે.

અચિન્ત્યોઽચિન્ત્યરૂપશ્ચ ચન્દનાકુલમુણ્ડકઃ । લિપિતો લોહિતો લુપ્તો ૧૦૦ લોહિતાક્ષો વિલોભકઃ

તેઓ કલ્પના બહાર છે, અજોડ સ્વરૂપ ધરાવે છે, ચંદનથી સુગંધિત માથું ધરાવે છે, લિપ્ત અને લાલ રંગના છે, છુપાયેલા છે, લાલ આંખો ધરાવે છે અને મોહક છે.

લુબ્ધાશયો લોભરતો લાભદોઽલઙ્ઘ્યગાત્રકઃ । સુન્દરઃ સુન્દરીપુત્રઃ સમસ્તાસુરઘાતનઃ

તેઓ લોભી સ્વભાવ ધરાવે છે, લાભમાં આનંદ માણે છે, લાભ આપનાર છે, જેમના અંગો અજેય છે, સુંદર છે, સુંદર માતાના પુત્ર છે અને બધા અસુરોનો સંહારક છે.

નૂપુરાઢ્યો વિભવદો નરો નારાયણો રવિઃ । વિચારી વાન્તદો વાગ્મી વિતર્કી વિજયેશ્વરઃ

જેઓ પગમાં નૂપુર પહેરે છે, સંપત્તિ આપનાર છે, પુરુષાર્થવંત છે, સર્વનો આશ્રય છે, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છબી ધરાવે છે; વિચારી છે, દોષ દૂર કરે છે, વાણીમાં નિપુણ છે, સમજદાર છે અને વિજયના સ્વામી છે.

સુપ્તો બુદ્ધઃ સદારૂપઃ સુખદઃ સુખસેવિતઃ । વિકર્તનો વિયચ્ચારી વિનટો નર્તકો નટઃ

જેઓ સુતા છે, જાગૃત છે, હંમેશા પોતાના સ્વરૂપમાં રહે છે, સુખ આપનાર છે, આનંદથી ઘેરાયેલા છે; કઠોર છે, આકાશમાં વિહરે છે, અદૃશ્ય થઈ જાય છે, નૃત્ય કરે છે અને કલાકાર છે.

નાટ્યો નાટ્યપ્રિયો નાદોઽનન્તોઽનન્તગુણાત્મકઃ । વિશ્વભૂર્વિશ્વઘાતી ચ વિનતાસ્યો વિનર્તકઃ

જેઓ નૃત્ય કરે છે, નૃત્યને પ્રેમ કરે છે, સ્વયં ધ્વનિ છે, અનંત છે, અનંત ગુણોથી ભરપૂર છે; સમગ્ર જગતના આધાર છે, જગતનો વિનાશક છે, વિનમ્ર મુખ ધરાવે છે અને કુશળ નૃત્યકાર છે.

કરાલઃ કામદઃ કાન્તઃ કમનીયઃ કલાધરઃ । કારુણ્યરૂપઃ કુટિલઃ કુલાચારી કુલેશ્વરઃ

જેઓ ભયાનક છે, ઇચ્છા પૂરી પાડે છે, સૌના પ્રિય છે, આકર્ષક છે, વિવિધ કળાઓ ધરાવે છે; દયા રૂપ છે, થોડી વાંકાળી રીત ધરાવે છે, કુળની પરંપરા પાલન કરે છે અને કુળના સ્વામી છે.

વિકરાલો ગણશ્રેષ્ઠઃ સંહારો હારભૂષણઃ । રુરુ રમ્યમુખો રક્તો રેવતીદયિતો રસઃ

જે ભયંકર છે, ગણોમાં શ્રેષ્ઠ છે, સંહારક છે, હારથી શોભાયમાન છે; જેના મુખમાં સૌંદર્ય છે, રંગે લાલ છે, રેવતીના પ્રિય છે અને રસરૂપ છે.

મહાકાલો મહાદંષ્ટ્રો મહોરગભયાપહઃ । ઉન્મત્તરૂપઃ કાલાગ્નિરગ્નિસૂર્યેન્દુલોચનઃ

જે મહાકાળ છે, મોટા દાંતવાળો છે, મહા સાપના ભયને દૂર કરે છે; ઉન્મત્ત સ્વરૂપ ધરાવે છે, સમયરૂપ અગ્નિ છે અને જેના નેત્રોમાં અગ્નિ, સૂર્ય અને ચંદ્ર છે.

સિતાસ્યઃ સિતમાલ્યશ્ચ સિતદન્તઃ સિતાંશુમાન્ । અસિતાત્મા ભૈરવેશો ભાગ્યવાન્ ભગવાન્ ભગઃ

જેના મુખમાં સફેદી છે, સફેદ હાર ધારણ કરે છે, સફેદ દાંત ધરાવે છે, સફેદ કિરણોથી પ્રકાશિત છે; સ્વભાવથી કાળાં છે, ભૈરવોના સ્વામી છે, ભાગ્યશાળી છે, દૈવી છે અને સમૃદ્ધિ આપનાર છે.

ભર્ગાત્મજો ભગાવાસો ભગદો ભગવર્ધનઃ । શુભઙ્કરઃ શુચિઃ શાન્તઃ શ્રેષ્યઃ શ્રવ્યઃ શચીપતિઃ

જે ભર્ગના પુત્ર છે, ભાગ્યમાં નિવાસ કરે છે, ભાગ્ય આપનાર છે, ભાગ્ય વધારનાર છે; શુભતા લાવનાર છે, શુદ્ધ છે, શાંત છે, શ્રેષ્ઠ છે, શ્રવણયોગ્ય છે અને શચીપતિ છે.

વેદાદ્યો વેદકર્તા ચ વેદવેદ્યઃ સનાતનઃ । વિદ્યાપ્રદો વેદસારો વૈદિકો વેદપારગઃ

જે વેદોનો મૂળ છે, વેદોનો સર્જનહાર છે, વેદોમાંથી ઓળખાય છે, સદાય રહે છે; જે જ્ઞાન આપે છે, વેદોનું સાર છે, વેદશાસ્ત્રમાં પારંગત છે અને વેદોનું તત્વ જાણે છે.

વેદધ્વનિરતો વીરો વરો વેદાગમાર્થવિત્ । તત્ત્વજ્ઞઃ સવર્ગઃ સાધુઃ સદયઃ સદ્ ૨૦૦ અસન્મયઃ

જે વેદના સ્વરમાં આનંદ માણે છે, વીર છે, શ્રેષ્ઠ છે, વેદ અને આગમનો અર્થ જાણે છે; તત્વજ્ઞ છે, સ્વર્ગવાળો છે, સારા ગુણો ધરાવે છે, દયાળુ છે અને સત્ય-અસત્યથી બનેલો છે.

નિરામયો નિરાકારો નિર્ભયો નિત્યરૂપભૃત્ । । નિર્વૈરો વૈરિવિધ્વંસી મત્તવારણસન્નિભઃ

જેને કોઈ રોગ નથી, સ્વરૂપરહિત છે, નિર્ભય છે, સદાયના સ્વરૂપને ધારણ કરે છે; જેને કોઈ દુશ્મન નથી, દુશ્મનોનો નાશ કરે છે અને મસ્ત હાથી જેવો દેખાય છે.

શિવઙ્કરઃ શિવસુતઃ શિવઃ સુખવિવર્ધનઃ । શ્વૈત્યઃ શ્વેતઃ શતમુખો મુગ્ધો મોદકભોજનઃ

શુભતા આપનાર, શિવપુત્ર, કલ્યાણકારી, સુખમાં વધારો કરનાર; શુદ્ધ, સફેદ, સો મુખ ધરાવનાર, નિર્દોષ અને મોઢકાનો રસિક છે.

દેવદેવો દિનકરો ધૃતિમાન્ દ્યુતિમાન્ ધવઃ । શુદ્ધાત્મા શુદ્ધમતિમાઞ્છુદ્ધદીપ્તિઃ શુચિવ્રતઃ

દેવોમાં દેવ, પ્રકાશ આપનાર, ધીરજવાળો, તેજસ્વી અને સ્વામી; શુદ્ધ આત્માવાળો, નિર્મળ મનવાળો, શુદ્ધ પ્રકાશ ધરાવનાર અને પવિત્રતાને માનનાર.

શરણ્યઃ શૌનકઃ શૂરઃ શરદમ્ભોજધારકઃ । દારકઃ શિખિવાહેષ્ટઃ શીતઃ શઙ્કરવલ્લભઃ

સૌના આશ્રય, ઋષિઓ દ્વારા માન્ય, પરાક્રમી, શરદઋતુના કમળ ધારણ કરનાર; બાળસ્વરૂપ, મોરસવારના પ્રિય, શીતળ અને મહાદેવના લાડકવાયા.

શઙ્કરો નિર્ભવો નિત્યો લયકૃલ્લાસ્યતત્પરઃ । નિર્ભયો લૂતો લીલારસોલ્લાસી વિલાસી વિભ્રમો ભ્રમઃ

મંગળદાયક, જન્મરહિત, સદા રહેતા, સંહારક, નૃત્યપ્રેમી; નિર્ભય, રમણિય, રમતમાં આનંદ માણનાર, લાવણ્યસભર, મોહનું મૂળ અને મોહ સ્વરૂપ.

ભ્રમણઃ શશભૃત્ સૂર્યઃ શનિર્ધરણિનન્દનઃ । બુદ્ધો વિબુધસેવ્યશ્ચ બુધરાજો બલન્ધરઃ

વિહરનાર, ચંદ્રધારી, સૂર્યરૂપ, શનિ, ધરતીના આનંદ; જાગૃત, વિદ્વાનો દ્વારા પૂજ્ય, પૃથ્વીનો રાજા અને શક્તિ ધારક.

જીવો જીવપ્રદો જૈત્રઃ સ્તુત્યો નુત્યો નતિપ્રિયઃ । જનકો જિનમાર્ગજ્ઞો જૈનમાર્ગનિવર્તકઃ

એ આત્મા છે, જીવ આપનાર છે, વિજયી છે, વખાણ કરવા યોગ્ય છે, સ્તુતિ કરવા યોગ્ય છે, નમન કરનારાઓને પ્રિય છે; સર્જનહાર છે, જિનમાર્ગનો જાણકાર છે અને જૈનમાર્ગથી દૂર રહે છે.

ગૌરીસુતો ગુરુરવો ગૌરાઙ્ગો ગજપૂજિતઃ । પરં પદં પરં ધામ પરમાત્મા કવિઃ કુજઃ

એ ગૌરીપુત્ર છે, ગુરુ જેવી વાણી ધરાવે છે, ગોરા અંગો ધરાવે છે, હાથીઓ દ્વારા પૂજાય છે; પરમ અવસ્થાવાળો છે, શ્રેષ્ઠ ધામ છે, પરમાત્મા છે, કવિ છે અને મંગળ ગ્રહના સંયોગથી જન્મેલો છે.