దేవీమాహాత్మ్యమ్

ఏవమేష తథాహం చ ద్వావప్యత్యన్తదుః ఖితౌ । దృష్టదోషే ఽపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ

ఇలా అతడూ నేనూ ఇద్దరం కూడా చాలా బాధపడుతున్నాం. వాటిలో తప్పులు కనిపించినా, మనసు మాత్రం మమకారంతో వాటిపైనే లగ్నమై ఉంది.

తత్కిమేతన్మహాభాగ యన్మోహో జ్ఞానినోరపి । మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాన్ధస్య మూఢతా

ఓ మహాభాగ, జ్ఞానం ఉన్నవాళ్లకూ ఇలాంటి మోహం ఎందుకు వస్తుంది? నాకు, అతనికీ ఈ వివేకం పోయిన మూర్ఖత్వం ఎలా కలుగుతుంది?

జ్ఞానమస్తి సమస్తస్య జన్తోర్విషయగోచరే । విషయశ్చ మహాభాగ యాతి చైవం పృథక్ పృథక్

ప్రతి ప్రాణికీ విషయాల గురించి కొంత జ్ఞానం ఉంటుంది, ఓ మహాభాగ. అయినా, ఆ విషయాలు ఒక్కొక్కరికి ఒక్కోలా కనిపిస్తాయి.

దివాన్ధాః ప్రాణినః కేచిద్రాత్రావన్ధాస్తథాపరే । కేచిద్ దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినస్తుల్యదృష్టయః

కొంతమంది ప్రాణులు పగలు చూపు కోల్పోతారు, మరికొంతమంది రాత్రి చూపు కోల్పోతారు. ఇంకొంతమంది పగలు, రాత్రి రెండింటిలోనూ ఒకేలా చూస్తారు.

జ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిన్తు తే న హి కేవలమ్ । యతో హి జ్ఞానినః సర్వే పశు-పక్షి-మృగాదయః

మనుషులకు నిజంగా జ్ఞానం ఉంది. కానీ, వాళ్లే ప్రత్యేకం కాదు. ఎందుకంటే, పశువులు, పక్షులు, అడవి జంతువులు — ఇవన్నీ కూడా జ్ఞానం కలిగినవే.

జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగృపక్షిణామ్ । మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః

మనుష్యులకు ఉన్న జ్ఞానం, జంతువులకు, పక్షులకు ఉన్న జ్ఞానం — వాటిలో మనుష్యులకు, వాటికీ ఒకేలా ఉన్నది, వేరుగా ఉన్నది రెండూ కూడా రెండింటిలో కనిపిస్తాయి.

జ్ఞానే ఽపి సతి పశ్యైతాన్ పతఙ్గాఞ్ఛావచఞ్చుషు । కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా

జ్ఞానం ఉన్నా కూడా, ఆ పురుగులు నిప్పు వెలుతురులోకి ఆకర్షితులై, దాని రుచికి మోహపడి, ఆకలితో బాధపడుతూ కూడా, మాయలో పడిపోయి నాశనం అవుతుంటాయి చూడండి.

మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి । లోభాత్ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి

మనుష్యులు కూడా, మనుష్యరూపపు పులిలా, తమ పిల్లల పట్ల కోరికతో మమకారం చూపుతారు; లోభంతో ప్రతిఫలం కోసం ఆశపడతారు — వీరిలో ఇది కనిపించదా?

తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః । మహామాయాప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా

ఇలా ఉన్నా, మమకారపు చక్రంలో చిక్కుకుని, మోహపు గర్భంలో పడిపోయి, ఈ లోకాన్ని నడిపించే మహామాయా ప్రభావంతో ఇలాగే ఉంటారు.

తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః । మహామాయా హరేశ్చైతత్తథా సంమోహ్యతే జగత్

కాబట్టి ఇందులో ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేదు; జగత్పతికి ఉన్న యోగనిద్ర వల్ల, హరిదేవుని మహామాయ వల్ల ఈ లోకం ఇంతగా మాయలో పడిపోతుంది.

జ్ఞానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా । బలాదాకృష్య మోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి

జ్ఞానులు అయిన వారికీ, ఆ భగవతీ దేవి బలవంతంగా వారి మనస్సును ఆకర్షించి, మహామాయా వారి మీద మోహాన్ని కలిగిస్తుంది.

తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరమ్ । సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే

ఈ జగత్తులోని చరాచరమంతా ఆమె వల్లే ఉద్భవించింది. ఆమె అనుగ్రహిస్తే, మనుషులకు వరాలు ప్రసాదించి, విముక్తికి మార్గం అవుతుంది.

సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ । సంసారబన్ధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ

ఆమెనే పరమ జ్ఞానం, శాశ్వతమైనది, మోక్షానికి కారణం. అదే విధంగా, సంసార బంధానికి కూడా ఆమెనే కారణం. ఆమె అందరికీ అధిపతిగా ఉంటుంది.

భగవన్ ! కా హి సా దేవీ మహామాయేతి యాం భవాన్ । బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ

భగవన్! మీరు మహామాయ అని పిలిచే ఆ దేవి ఎవరు? ఆమె ఎలా ప్రकटించబడింది? ఆమె చేసిన కార్యాలు ఏమిటి, ద్విజుడా?

యత్స్వభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా । తత్ సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర

ఆ దేవికి స్వభావం ఏమిటి? ఆమె అసలు రూపం ఏమిటి? ఆమె ఎక్కడ నుండి ఉద్భవించింది? బ్రహ్మవిద్యలో ప్రావీణ్యుడైన మీరు ఇవన్నీ నాకు చెప్పాలని కోరుకుంటున్నాను.

నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతమ్ । తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రుయతాం మమ

ఆమె ఎప్పుడూ జగత్తుకు రూపం. ఆమె వల్లే ఈ సృష్టి అంతా వ్యాపించింది. అయినా, ఆమె ఉద్భవాన్ని ఎన్నో విధాలుగా చెబుతారు. అది నా మాటల్లో వినండి.

దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమావిర్భవతి సా యదా । ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే

దేవతల కార్యాలు నెరవేరేందుకు అవసరమైనప్పుడు ఆమె ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఆమె నిత్యమైనదైనా, అప్పుడు లోకంలో జన్మించినదిగా చెబుతారు.

యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే । ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాన్తే భగవాన్ ప్రభుః

ప్రపంచం అంతా ఒక్క సముద్రంగా మారినప్పుడు, కలియుగాంతంలో భగవాన్ విష్ణువు, శేషుని పరచి, యోగనిద్రలో నిద్రించేవాడు.

తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ । విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హన్తుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ

అప్పుడే విష్ణువు చెవిలోని మల నుండి పుట్టిన, మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు భయంకరమైన రాక్షసులు, బ్రహ్మను చంపాలని ఉద్దేశంతో ఎదిగారు.

స నాభికమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః । దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనమ్

విష్ణువు నాభిలోని కమలంపై కూర్చున్న ప్రాణికర్త బ్రహ్మ, ఆ ఇద్దరు క్రూర రాక్షసులను, అలాగే లోతైన నిద్రలో ఉన్న జనార్దనుని చూశాడు.

తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయస్థితః । విబోధనార్థాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయామ్

హరికి మేలుకొలిపేందుకు, హరినేత్రాలలో నివసించే యోగనిద్రను, బ్రహ్మ ఏకాగ్రంగా హృదయంతో స్తుతించాడు.

విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితి-సంహారకారిణీమ్ । నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః

విశ్వేశ్వరీ, జగద్ధాత్రి, సృష్టి-లయాలకు కారణమైన, విష్ణువు యొక్క దివ్యమైన నిద్ర, అపూర్వమైన తేజస్సు కలిగిన భగవతిని బ్రహ్మ స్తుతించాడు.

త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వం హి వషట్కారః స్వరాత్మికా । సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా

నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా, నీవే వషట్ ధ్వని, నీవే స్వరస్వరూపిణి; నీవే అమృతం, నశించని, శాశ్వతమైనవాడవు, మూడు మాతృకల రూపంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడవు.

అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యా విశేషతః । త్వమేవ సన్ధ్యా సావిత్రీ త్వం దేవి జననీ పరా

నీవే ఎప్పటికీ నిలిచిన, పలుకలేని ఆర్ధమాత్ర, నిన్ను ప్రత్యేకంగా పలకలేరు. నీవే సంధ్య, నీవే సావిత్రి మంత్రం, నీవే పరమమైన తల్లి, ఓ దేవీ!

త్వయైవ ధార్యతే సర్వం త్వయైతత్సృజ్యతే జగత్ । త్వయైతత్పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యన్తే చ సర్వదా

ఈ లోకాన్ని నీవే పోషించుచున్నావు, నీవే సృష్టించుచున్నావు, నీవే రక్షించుచున్నావు, దేవీ! నీవే ఎప్పుడూ దీని అంతాన్ని కలిగించువాడవు.

విసృష్టౌ సృష్టిరూపా త్వం స్థితిరూపా చ పాలనే । తథా సంహృతిరూపాన్తే జగతో ఽస్య జగన్మయే

సృష్టిలో నీవే సృష్టిరూపంగా ఉంటావు, పోషణలో నీవే స్థితిరూపంగా ఉంటావు, అంతంలో నీవే సంహారరూపంగా ఉంటావు, ఓ జగన్మయి!

మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః । మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహేశ్వరీ

నీవే మహావిద్య, నీవే మహామాయ, నీవే గొప్ప జ్ఞానం, నీవే గొప్ప స్మృతి, నీవే మహామోహం, నీవే మహాదేవి, నీవే మహేశ్వరి.

ప్రకృతిస్త్వఞ్చ సర్వస్య గుణత్రయవిభావినీ । కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా

నీవే అందరి మూలప్రకృతి, మూడు గుణాలను ప్రదర్శించువాడవు, నీవే కాలరాత్రి, నీవే మహారాత్రి, నీవే భయంకరమైన మోహరాత్రి.

త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్బోధలక్షణా । లజ్జా పుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాన్తిః క్షాన్తిరేవ చ

నీవే శ్రీ, నీవే ఈశ్వరి, నీవే హ్రీ, నీవే బుద్ధి, నీవే లజ్జ, నీవే పుష్టి, నీవే తుష్టి, నీవే శాంతి, నీవే క్షాంతి.