దేవీమాహాత్మ్యమ్

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः

మహామాయ యొక్క మహత్తర శక్తితో, సూర్యుని కుమారుడైన సావర్ణి మహాభాగుడు మన్వంతరాధిపతిగా అయ్యాడు.

स्वारोचिषे ऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः । सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले

గత స్వారోచిష మన్వంతరంలో, చైత్ర వంశంలో జన్మించిన సురథుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతడు భూమండలాన్ని మొత్తం పాలించాడు.

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् । बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा

తన ప్రజలను తన సొంత కుమారుల్లా కాపాడుతూ ఉన్న ఆ రాజుకు, శత్రువైన ఇతర రాజులు, రాజ్యాన్ని నాశనం చేసే వారు, ఎదురయ్యారు.

तस्य तैरभवद् युद्धमतिप्रबलदण्डिनः । न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः

బలమైన ఆయుధాలతో ఉన్న ఆ రాజుకు, రాజ్యాన్ని నాశనం చేసే తక్కువ మంది శత్రువులతో యుద్ధం జరిగింది. ఆ యుద్ధంలో సురథుడు ఓడిపోయాడు.

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपो ऽभवत् । आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः

అనంతరం అతడు తన స్వగ్రామానికి తిరిగి వచ్చి, తన ప్రాంతానికి అధిపతిగా ఉన్నా, అక్కడ కూడా ఆ మహాభాగుడు బలమైన శత్రువుల చేతిలో ఇబ్బంది పడ్డాడు.

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः । कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः

దుష్టమైన మంత్రులతో, బలమైన అధికారులతో, ఆ బలహీన రాజు యొక్క ధనాన్ని, సైన్యాన్ని, అతని స్వంత పట్టణంలోనే దుర్మార్గులు లాక్కున్నారు.

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भुपतिः । एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम्

ఆ తరువాత, వేటకోసం వెళ్తున్నట్టు నెపంతో, రాజ్యం పోయిన ఆ రాజు ఒక్కడే గుర్రం ఎక్కి, దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.

स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिश्ष्योपशोभितम्

అక్కడ అతడు మేధసుడు అనే మహర్షి ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. ఆ ఆశ్రమం శాంతంగా ఉండి, ముని శిష్యులతో అలంకరించబడి, అడవి జంతువులు భయమేమీ లేకుండా సంచరిస్తున్నాయి.

तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः । इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे

అతడు అక్కడ కొంతకాలం ఆ మహర్షి ఆదరణతో ఉండి, ఆ మహర్షి ఆశ్రమంలో ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తూ గడిపాడు.

सो ऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः । मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् । मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैर्धर्मतः पाल्यते न वा

అక్కడ అతని మనస్సు మమకారంతో ఆకర్షితమై ఇలా ఆలోచించాడు: 'నా పూర్వీకులు, నేను కూడా పాలించిన ఆ పట్టణం ఇప్పుడు నాశమైంది. నా సేవకులు చెడ్డ మార్గంలో నడుస్తూ, ధర్మబద్ధంగా పట్టణాన్ని రక్షిస్తున్నారో లేదో తెలియదు.'

न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः । मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते

నా ప్రధాన మంత్రి ఎప్పుడు ధైర్యంగా, యుద్ధంలో నైపుణ్యంతో ఉండేవాడు. ఇప్పుడు నా శత్రువుల చేతిలో పడిపోయి, ఏ ఆనందాలు పొందుతున్నాడో నాకు తెలియదు.

ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुवृत्तिं ध्रुवं ते ऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम्

ఎప్పుడూ నాకు భక్తిగా ధనం, భోజనం, ఇతర కానుకలు సమర్పిస్తూ నన్ను అనుసరించిన వారు, ఈ రోజు మాత్రం, ఇతర రాజులకు సేవ చేయడంలో నిశ్చయంగా పాల్గొంటున్నారు.

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् । संचितः सो ऽतिदुः खेन क्षयं कोशो गमिष्यति

వారు ఎప్పుడూ ఆలోచించకుండా ఖర్చు చేస్తూ, దుర్వినియోగపు అలవాట్లతో, ఎంతో కష్టపడి కూడబెట్టిన ఖజానా త్వరలో పూర్తిగా ఖాళీ అయిపోతుంది.

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः । तत्र विप्राश्रमाभ्यासे वैश्यमेकं ददर्श सः

ఇలా ఎన్నో విషయాలు రాజు మదిలో తిరుగుతున్నప్పుడు, అక్కడ బ్రాహ్మణుల ఆశ్రమం దగ్గర ఓ వాణిజుడిని చూశాడు.

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमने ऽत्र कः । सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे

ఆ రాజు అతడిని అడిగాడు: "నీవెవరు? ఇక్కడికి రావడానికి కారణం ఏమిటి? నీ ముఖంలో ఎందుకు బాధ కనిపిస్తోంది? ఎందుకు మనసు కలవరంగా ఉందో చెప్పగలవా?"

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् । प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम्

రాజు స్నేహపూర్వకంగా అడిగిన మాటలు వినగానే, ఆ వాణిజుడు వినయంగా తలవంచి రాజును ఉద్దేశించి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.

समाधिर्नाम वैश्यो ऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले । पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः

నేను సమాధి అనే వాణిజుడిని, ధనిక కుటుంబంలో పుట్టాను. కానీ నా కుమారులు, భార్య ధనానికి మోజుతో నన్ను ఇంటి నుండి బయటకు పంపించారు.

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् । वनमभ्यागतो दुः खी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः

ధనం, భార్య, పిల్లలు అన్నీ పోయి, నా సొత్తు లాక్కుని, బంధువులు, స్నేహితులు నన్ను వదిలేసి, నేను దుఃఖంతో అరణ్యంలోకి వచ్చాను.

सो ऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् । प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः

ఇక్కడ ఉండగా, నా పిల్లలు ఎలా ఉన్నారు, బాగున్నారా లేదా, నాకు తెలియదు. నా కుటుంబం, భార్య పరిస్థితి కూడా నాకు తెలియదు.

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् । कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः

వాళ్ల ఇంట్లో ఇప్పుడు శుభమా, కష్టమా జరుగుతోంది? వాళ్లు ఎలా ఉన్నారు? నా పిల్లలు మంచి ప్రవర్తనతో ఉన్నారా, లేక చెడ్డగా ఉన్నారా?

यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः । तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम्

ధనానికి ఆశపడి, నిన్ను ఇంటి నుంచి పంపించిన ఆ పిల్లలు, భార్య, ఇతరుల పట్ల నీ మనసు ఇంకా మమకారం కలిగి ఉందా?

एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः । किं करोमि न बध्नाति मम निष्ठुरतां मनः

మీరు చెప్పింది నిజమే, నా మనసులో ఉన్నదే మీరు చెప్పారు. కానీ నేను ఏమి చేయగలను? నా మనసు కఠినంగా మారడం లేదు.

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः । पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः

ధనానికి మోజుతో, తండ్రి ప్రేమను వదిలేసి నన్ను తిరస్కరించిన వారైనా, నా భార్య, కుటుంబం, బంధువుల పట్ల నా హృదయం ఇంకా వారిపైనే ఉంది.

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते । यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु

ఓ మహామతివంతుడా, నాకు ఇది అర్థం కావడం లేదు. తెలిసినా కూడా, ఎందుకో మనసు బంధువులు అర్హులు కాకపోయినా కూడా వారిపట్ల ప్రేమతోనే ఉంటోంది.

तेषां कृते मे निः श्वासो दौर्मनस्यं च जायते । करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम्

వారివల్లనే నాకు ఊపిరి నొప్పి, మనసులో బాధ కలుగుతోంది. నేను ఏమి చేయగలను? ఎందుకంటే, నా మనసు నన్ను ఇష్టపడని వారిపట్ల కఠినంగా ఉండదు.

ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ । समाधिर्नाम वैश्यो ऽसौ स च पार्थिवसत्तमः

ఆ తరువాత, బ్రాహ్మణా, ఆ ఇద్దరూ కలసి ఆ మునివరుణ్ణి దర్శించడానికి వెళ్లారు. వారిలో ఒకడు సామాధి అనే వాణికుడు, మరొకడు ఉత్తమ రాజు.

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् । उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ

ఆ ఇద్దరూ మునివరుణ్ణి యథావిధిగా గౌరవంగా అభివాదం చేసి, అక్కడ కూర్చొని వాణికుడు, రాజు ఇద్దరూ వివిధ విషయాలపై సంభాషించసాగారు.

भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्चाम्येकं वदस्व तत् । दुः खाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना

భగవంతుడా, నేను ఒకటి అడగాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి చెప్పండి: నా మనసు నా వశంలో లేకపోయినా, ఎందుకు దుఃఖానికి మాత్రమే అంటిపడిపోతుంది?

ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि । जानतो ऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम

మునిశ్రేష్ఠుడా, నాకు రాజ్యం పోయినా, దాని భాగాలన్నీ పోయినా కూడా, నాకు తెలిసినవాడినైనా, ఎందుకు ఇంకా 'ఇది నాది' అనే భావన పోకుండా ఉంది?