తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన రాజు, వేటకు నెపంగా ఒంటరిగా గుర్రంపై ఎక్కి, దట్టమైన అరణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు. అలా అడవిలో సంచరిస్తూ, అతను ప్రసిద్ధ ఋషి మేధసుని ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. ఆ ఆశ్రమం శాంతంగా, శిష్యులతో అలంకృతమై, అక్కడ అడవి జంతువులు కూడా భయమేమీ లేకుండా సంచరిస్తున్నాయి. ఆ రాజు అక్కడ కొంతకాలం ఉండగా, ఋషి అతన్ని గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు. మహర్షి ఆశ్రమంలో రాజు స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ, గతాన్ని తలచుకుంటూ బాధతో ఇలా ఆలోచించాడు: "ఒకప్పుడు నా పూర్వీకులు, తరువాత నేను రక్షించిన ఆ రాజధాని ఇప్పుడు నశించిపోయింది. నా సేవకులు, తమ ప్రవర్తనలో భ్రష్టులై, ధర్మబద్ధంగా రక్షణ ఇస్తున్నారా లేదా తెలియదు. నా ప్రధానామాత్యుడు, యుద్ధంలో నిపుణుడై, గర్వంతో ఉండే వాడు, ఇప్పుడు శత్రువుల చేతిలో పడి, ఎలాంటి సుఖాలు అనుభవిస్తున్నాడో నాకు తెలియదు. నన్ను నమ్ముకుని, నన్ను అనుసరించేవారు, నన్ను కానుకలు, ధనం, భోజనం ఇచ్చేవారు, ఇప్పుడు ఖచ్చితంగా ఇతర రాజుల సేవలో ఉన్నారు. వారి నిర్లక్ష్య వ్యయాలు, అసమంజసమైన అలవాట్ల వల్ల, ఎంతో కష్టంగా కూడబెట్టిన ఖజానా త్వరలో ఖాళీ అవుతుంది." ఇలా ఎన్నో ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన రాజు, బ్రాహ్మణుల ఆశ్రమం దగ్గర ఒక వాణిజ్యుడిని చూశాడు. అతనిని రాజు ప్రశ్నించాడు: "స్వామీ! మీరు ఎవరు? ఇక్కడికి రావడానికి కారణం ఏమిటి? మీ ముఖంలో ఎందుకు బాధ, మనోభంగం కనిపిస్తోంది?" రాజు ఇలా స్నేహపూర్వకంగా అడగగా, ఆ వాణిజ్యుడు వినయంగా నమస్కరించి ఇలా చెప్పాడు: "నా పేరు సమాధి. నేను ధనిక కుటుంబంలో జన్మించాను. కానీ నా భార్య, కుమారులు ధనలోపలికి మోజుతో, నన్ను అన్యాయంగా విడిచిపెట్టారు. ఆస్తి, భార్య, పిల్లల్ని కోల్పోయి, బంధువులు, మిత్రులు కూడా దూరమైపోయి, బాధతో అడవిలోకి వచ్చాను. ఇప్పుడు నా కుమారులు ఎలా ఉన్నారో, నా ఇంటి పరిస్థితి ఏంటి, భార్య ఎలా ఉందో నాకు తెలియదు. ఇంట్లో శుభం ఉందా, కష్టం ఉందా? నా కుమారులు మంచి ప్రవర్తనతో ఉన్నారా, చెడ్డ ప్రవర్తనతో ఉన్నారా?" రాజు అడిగాడు: "మీ కుమారులు, భార్య, ఇతరులు—all ధనాన్ని ఆశించి, మిమ్మల్ని విడిచిపెట్టారు. అయినా మీ మనస్సు వారికి ఇంకా మమకారం కలిగేలా ఉందా?" వాణిజ్యుడు సమాధానమిచ్చాడు: "మీరు చెప్పింది నిజమే. నేను కూడా ఇదే ఆలోచిస్తున్నాను. కానీ ఏమి చేయగలను? నా మనస్సు గుండె కఠినంగా మారడం లేదు. వారు ధనలోభులై, బంధుత్వాన్ని విస్మరించినా, నా హృదయం ఇంకా వారిపట్ల ఆకర్షితమై ఉంది. ఓ జ్ఞానవంతుడా! ఇది నాకు అర్థం కావడం లేదు. తెలిసినా, అర్హత లేని బంధువుల పట్ల కూడా మనస్సు ఎందుకు మమకారంతో ఉంటుందో తెలీడం లేదు. వారి వల్ల నేను నిట్టూరుస్తూ బాధపడుతున్నాను. వారు నన్ను ప్రేమించకపోయినా, నా మనసు వారిపై కఠినంగా మారడం లేదు." ఇలా, ఆ వాణిజ్యుడు సమాధి మరియు రాజు ఇద్దరూ కలిసి మహర్షి మేధసుని వద్దకు వెళ్లారు. యథావిధిగా నమస్కరించి, ఆయన సమక్షంలో కూర్చుని, వివిధ విషయాలపై సంభాషించసాగారు. రాజు అడిగాడు: "ప్రభూ! నాకు ఒక సందేహం ఉంది. దయచేసి చెప్పండి. నా మనస్సు బాధలోనే ఎందుకు మునిగిపోతుంది? అది నా వశంలో లేనట్లు అనిపిస్తుంది. నా రాజ్యాన్ని, దాని భాగాలన్నింటినీ కోల్పోయినా, నాకు నిజం తెలిసినా కూడా, 'ఇది నాది' అనే భావన ఎందుకు పోవడం లేదు? ఈ వాణిజ్యుడు తన కుమారులు, భార్య, సేవకులు వదిలిపెట్టినా, ఇంకా వారిపట్ల హృదయం మమకారంతో ఉంది. ఇలా, మేమిద్దరం కూడా లోతైన బాధలో ఉన్నాము. వాటిలో దోషాలు కనిపెట్టినా, మనస్సు ఆకర్షితమవుతూనే ఉంది. ఓ మహాభాగ! జ్ఞానులకే ఈ మోహం ఎలా కలుగుతోంది? discriminating power ఉన్నప్పటికీ, ఈ మాయా మోహం మమ్మల్ని ఎలా ముంచుతోంది?" "ప్రభూ! అన్ని జీవులకూ విషయాల గురించి జ్ఞానం ఉంది. అయినా, ఆ విషయాలు ప్రతి జీవికి వేర్వేరు రీతిలో కనిపిస్తాయి. కొన్ని జీవులు పగలు అంధులు, మరికొన్ని రాత్రి అంధులు, మరికొన్ని పగలు-రాత్రి రెండింటిలోనూ సమంగా చూసేవారు. మానవులు జ్ఞానవంతులే అయినా, అది ప్రత్యేకం కాదు. పశువులు, పక్షులు, అడవి జంతువులు—వారికీ జ్ఞానం ఉంది. మానవులలో ఉన్న జ్ఞానం, జంతువులలో ఉన్న జ్ఞానం—వాటిలో ఉన్న సామ్యాలు, వైశిష్ట్యాలు రెండింటిలోనూ కనిపిస్తాయి." "జ్ఞానం ఉన్నా, ఆ మిడతలు అగ్నిలోకి ఆకర్షితమై, మాయతో, ఆ అగ్ని రుచి కోసం, ఆకలితో బాధపడుతూ, చివరకు నాశనం అవుతాయిని చూడండి. అలాగే, మానవులు కూడా తమ సంతానంపై మమకారంతో, కోరికతో, స్వార్థంతో ప్రవర్తిస్తారు. ఈ లోకాన్ని పోషించే మహామాయా శక్తి వల్ల, వారు మమకారపు ప్రవాహంలో మునిగి, మోహపు గుళికలో పడిపోతారు." "అందువల్ల, ఇక్కడ ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేదు. జగన్నాథుడైన భగవంతుని యోగనిద్ర వల్ల, హరివై మహామాయ వల్ల, ఈ లోకం మాయలో మునిగిపోతుంది. జ్ఞానుల మనస్సులు కూడా ఆ మహామాయా ప్రభావంతో బలవంతంగా ఆకర్షితమవుతాయి. ఆమె వల్లే ఈ జగత్తు—చేతన, అచేతనమైనది—అంతా ఉద్భవిస్తుంది. ఆమె అనుగ్రహిస్తే వరాలిచ్చే, ముక్తికి మార్గమయ్యే దేవీ. ఆమె పరాజ్ఞానం, నిత్యమైనది, ముక్తికి కారణం; అదే సమయంలో బంధనానికి కూడా కారణం, అన్ని అధికారిణుల అధిపతిగా ఉంటుంది." ఆ రాజు అడిగాడు: "ప్రభూ! మీరు మహామాయ అని పిలిచే ఆ దేవి ఎవరు? ఆమె ఎలా ప్రబవించింది? ఆమె కార్యాలు ఏమిటి? ఆమె స్వరూపం ఏమిటి? ఆమె ఎక్కడి నుండి జన్మించింది? దయచేసి, ఇవన్నీ వివరంగా వినిపించండి." మహర్షి మేధసుడు సమాధానమిచ్చాడు: "ఆమె సర్వకాలికంగా విశ్వరూపిణిగా ఉంది. ఆమె ద్వారా ఈ జగత్తంతా వ్యాపించి ఉంది. అయినా, ఆమె ఆవిర్భావాన్ని అనేక విధాలుగా వివరించబడింది. విను, నేను నీకు వివరంగా చెప్పుతాను.