వనంలో, రాజు సురథుడు మరియు వాణిజుడు సమాధి, మహర్షి మేధసుని దగ్గరకు వచ్చి, యథావిధిగా నమస్కరించి, ఆయన అనుమతితో కూర్చున్నారు. ఇద్దరూ జీవితం, దుఃఖం, బంధనాల గురించి అనేక విషయాలు మాట్లాడుకుంటూ, వాణిజుడు మహర్షిని ఇలా అడిగాడు: "భగవంతుడా! నా మనస్సు నా నియంత్రణలో లేనప్పటికీ, దుఃఖానికి ఎందుకు అతుక్కుంటుంది? నాకు రాజ్యం పోయింది, నా సంపద అంతా పోయింది—నిజాన్ని తెలిసినవాడినైన నేను, ఇంకా 'ఇది నాది' అనే భావన ఎందుకు విడవడం లేదు? నా కుమారులు మోసం చేశారు, భార్య, సేవకులు, స్నేహితులు అందరూ నన్ను వదిలేశారు. అయినా, నా హృదయం వారిపట్ల ఎందుకు మక్కువతోనే ఉంది? ఇలా నేను, ఈ రాజు ఇద్దరం కూడా బాగా బాధపడుతున్నాం. వాటి లోపాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తుండగా కూడా మనస్సు మమకారంతో లాగబడిపోతోంది. మహర్షీ! ఈ మాయ ఏమిటి? జ్ఞానులు కూడా దీనికి లోనవుతారా? వివేకం ఉన్నా, ఈ మూర్ఖత్వం, ఈ మోహం నాలో, ఈ రాజులో ఎందుకు కలుగుతోంది? ప్రభో! ప్రాణులందరికీ విషయాలపై జ్ఞానం ఉంది. కానీ, ఆ విషయాలు ఒక్కొక్కరికి ఒక్కో విధంగా కనిపిస్తున్నాయి. కొందరు పగలు చూడలేరు, మరికొందరు రాత్రి చూడలేరు; మరికొందరికి రెండు సమయాల్లోనూ సమానంగా కనిపిస్తుంది. మానవులు జ్ఞానులు అనుకుంటారు కానీ, ఇతర జంతువులకు, పక్షులకు కూడా జ్ఞానం ఉంది. మానవుల జ్ఞానం, జంతువులదీ, వాటిలో ఉన్న ఏకత్వం, వైవిధ్యం రెండూ అందరిలోనూ కనిపిస్తాయి. జ్ఞానం ఉన్నా కూడా, చూడండి, పురుగు మోతలు అగ్నికి ఆకర్షితులై, దాని రుచిని పొందాలని మాయలో పడిపోతూ, ఆకలితో బాధపడుతూ అగ్నిలో నాశనమవుతారు. మనుషులూ తమ పిల్లల పట్ల మక్కువతో, ఆశతో బంధించబడతారు; స్వార్థంతో ప్రతిఫలాన్ని ఆశిస్తారు—ఇదీ మీరు చూడలేదా? మమకారం అనే ప్రవాహంలో మునిగి, మహామాయా ప్రభావంతో మోహంలో పడిపోతారు. అందువల్ల, ఇందులో ఆశ్చర్యం లేదు. జగదాధిపతి యొక్క యోగనిద్ర, శ్రీహరి మహామాయా వల్లే లోకం ఇలా మాయలో పడిపోతుంది. దేవీ! మహామాయా మహాశక్తి జ్ఞానుల మనస్సును కూడా ఆకర్షించి మోహింపజేస్తుంది. ఆ మహామాయ ద్వారానే చరాచర జగత్తు ఉత్పన్నమవుతుంది; ఆమె అనుగ్రహిస్తే వరాలు, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఆమె పరమజ్ఞానం, నిత్యం, మోక్షానికి కారణం; అదే సమయంలో బంధనానికి కూడా కారణం. మహారాజ్ఞి ఆమె. మహర్షీ! మీరు చెప్పే ఆ మహామాయా దేవి ఎవరు? ఆమె ఎలా ఉద్భవించింది? ఆమె కార్యాలు ఏమిటి? ఆమె స్వరూపం, స్వభావం, ఉత్పత్తి ఎలా జరిగింది? ఇవన్నీ వినాలనుంది. ఆమె జగత్తుకు శాశ్వత రూపం. ఆమె ద్వారా ఇది అంతా వ్యాపించి ఉంది. అయినా, ఆమె జననం అనేక రీతుల్లో చెప్పబడింది—నన్ను విను. దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం అవసరమైనప్పుడల్లా, ఆ నిత్యా దేవి అవతరిస్తుంది. అవసరమైనపుడు, లోకంలో ఆమె జన్మించింది అంటారు. ఒకసారి, ప్రళయాంతంలో, విష్ణువు ఆదిశేషునిపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, యోగనిద్రలో ఒకే ఒక సముద్రాన్ని పరచి నిద్రించేవాడు. ఆ సమయంలో, విష్ణువు చెవిలోని మలినాల నుంచి జన్మించిన మధు, కైటభ అనే రెండు భయంకర రాక్షసులు, బ్రహ్మను హత్య చేయాలనే ఉద్దేశంతో పుట్టారు. అప్పుడు, విష్ణువు నాభికమలంపై కూర్చున్న బ్రహ్మ దేవుడు ఆ రాక్షసులను చూశాడు. విష్ణువు యోగనిద్రలో ఉండటం గమనించి, తన మనస్సును ఏకాగ్రపరచి, హరిలో నివసించే ఆ యోగనిద్రను జాగృతం చేయాలనే ఉద్దేశంతో స్తుతించసాగాడు. ఆమెను జగదంబగా, లోకాన్ని పోషించేవాడిగా, సృష్టి, లయ కారణంగా, విష్ణువు నిద్రగా, అపూర్వమైన పరాశక్తిగా ప్రశంసించాడు. "మీరు స్వాహా, స్వధా, వషట్ ధ్వని, శబ్దసారము; అమృతం, నశించని, నిత్యమైనది, వాక్కులోని మూడు భాగాలుగా స్థితిచేస్తారు. మీరు నిత్యమైన, ఉచ్చరించలేని అర్ధాక్షరం, సంధ్య, సావిత్రీ మంత్రం, పరమ మాత. మీ ద్వారా ఈ జగత్తు పోషించబడుతుంది; మీ ద్వారా ఇది సృష్టించబడుతుంది; మీరు పరిపాలిస్తారు, లయమూ చేస్తారు. సృష్టిలో మీరు సృష్టిరూప, స్థితిలో స్థితిరూప, లయంలో లయరూప. మీరు మహాజ్ఞానం, మహామాయ, మహావిద్య, మహాస్మృతి; మహామోహమూ మీరు, మహాదేవీ, పరమేశ్వరీ. మీరు మూడు గుణాల ప్రకృతి, కాలరాత్రి, మహారాత్రి, భయంకరమైన మోహరాత్రి. మీరు ఐశ్వర్యం, రాజ్యం, లజ్జ, బుద్ధి; మీరు లజ్జ, పోషణ, సంతృప్తి, శాంతి, సహనం. ఖడ్గం, శూలం, గద, చక్రం, శంఖం, విల్లు, బాణాలు, ముసలంతో సজ্জితురాలవు; భయంకర రూపం, అయినా అత్యంత మృదువైనది, సుందరమైనది, ఉన్నతమైనది. ఏది ఎక్కడ ఉన్నా, వాస్తవమైనదా, అవాస్తవమైనదా, ఆ శక్తి మీరు. మీరు ఎలా స్తుతించబడాలి? మీ వల్లే బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు కూడా నిద్రలో పడిపోతారు; మరి మేమెందుకు స్తుతించగలము? విష్ణువు, మహేశ్వరుడు కూడా మీ ద్వారా ప్రేరేపితులవుతారు; మరి మీను స్తుతించగలిగేది ఎవరు? దేవీ! మీ స్వశక్తులతో మీరు మధు, కైటభ అనే ఈ అవిజేయ రాక్షసులను మోహింపజేయండి. జగన్నాధుడు అచ్యుతుడు త్వరగా మేల్కొని, వారికి జ్ఞానం కలిగి, ఆ రాక్షసులను సంహరించగాక!