महेश्वर्याः शूलप्रहारेण केचन दानवा भूमौ पतिताः, वाराह्याः शुण्डाघातेन चान्ये सूक्ष्मीकृताः। वैष्णव्याः चक्रेण दानवाः खण्डिताः, इन्द्राण्याः हस्तनिर्गतेन वज्रेणापि तेषां केचिद् विनष्टाः। असुराणां केचिद् पलायिता महायुद्धात्, केचिद् अन्तर्धानं गताः, अन्ये च कालीशिवदूतीसिंहैः ग्रस्ताः। तस्मिन्नन्तरे महर्षिः उवाच—निशुम्भं, स्वजीवनसमं भ्रातरं, हतम् दृष्ट्वा, स्वबलं च विनाश्यमानं विलोक्य, शुम्भः क्रोधसंयुक्तः इदं वचनम् अवदत्—“त्वं स्वबलमदेन दुष्टासि, दुर्गे, मा स्वबलं गर्वयस्व! अन्येषां शक्त्या आश्रित्य युद्धं करोषि, स्वयमन्येभ्यः श्रेष्ठा इति मन्यसे। अहमेवात्र लोके, मम समः कः अन्यः? पश्य, एते सर्वे मय्येव प्रविशन्ति, ममैव रूपाणि भवन्ति।” एवमुक्त्वा, ब्राह्मण्याद्याः सर्वाः देव्यः तस्मिन्नेव लयं ययुः, केवलं अम्बिका तत्र स्थिताऽभवत्। तदा शुम्भः पुनरुवाच—“मम शक्त्या बहुधा आत्मानं प्रकट्य, सर्वे लीयमाने अहमेव एकः अवशिष्ये। युद्धे स्थिरा भव।” ततः देवीशुम्भयोः घोरं युद्धं प्रवृत्तम्, सर्वैर्देवासुरैः दृष्टम्। तयोः पुनः भीषणं समरं बाणवृष्टिभिः तीक्ष्णायुधैः घोरास्त्रैः च जगद्भयङ्करं समभवत्। अम्बिका शतशो दिव्यानि अस्त्राणि प्रहिण्वती, तानि दैत्याधिपतिः प्रत्यस्त्रैः छित्त्वा विनाशयामास। सा च परमा देवी तीक्ष्णनादैः स्वलीलया तेन प्रक्षिप्तानि दिव्यानि अस्त्राणि सहजेन भङ्क्त्वा निरस्तवती। तदा तेन दैत्येन देवी शतशः बाणैः आवृताभूत्, देवी च क्रुद्धा स्वबाणैः तस्य धनुः छित्त्वा चूर्णयामास। धनुषि भग्नं कृत्वा, दैत्याधिपः शूलमादाय तिष्ठति स्म; देवी तु चक्रेण तस्य हस्तस्थितं शूलमपि छित्त्वा नाशयामास। तदा स दैत्यश्रेष्ठः सूर्यसमप्रभं शतचन्द्रालङ्कृतं खड्गं गृहीत्वा देव्या अभिमुखं त्वरया प्रधावितः। तस्य शीघ्रगमने चण्डिका स्वबाणैः तस्य खड्गं छित्त्वा, सूर्यकान्तिसमप्रभं तस्य कवचं चापि छित्त्वा नाशयामास। सा च तस्य अश्वान् रथं सारथिं च पतितवती; अश्वेषु निहतेषु, धनुषि भग्ने, सारथौ नष्टे, स दैत्यः घोरगदां गृहीत्वा अम्बिकावधाय समभ्यधावत्। तस्याभिमुखं धावन्तं देवी तीक्ष्णैः बाणैः गदां छित्त्वा भग्नवती; स पुनः वेगेन मुश्टिं उन्नम्य तस्या अभिमुखं प्रत्यपद्यत। स असुरश्रेष्ठः तां देवीं हृदि मुश्टिना ताडितवान्; सा अपि तं वक्षसि करपदेन ताडितवती। तस्या करस्पर्शात् स दैत्यराजः भूमौ पतितः, शीघ्रमेव पुनरुत्थायोत्पपात्। स उत्थाय देवीं गृहीत्वा आकाशे व्योम्नि च प्रावर्तत; तत्रापि अनालम्बितायां चण्डिकायां सः संघर्षं चकार। तत्र दिवि असुरेण चण्डिकया च द्वन्द्वयुद्धं समभवत्, यत् सिद्धर्षिभिः विस्मयपूर्वकं दृष्टम्। दीर्घकालं हस्तयुद्धं कृत्वा, स तां अम्बिकां उत्थाप्य परिभ्रम्य भूमौ प्रक्षिप्तवान्। पतितायां देव्यां, स भूमिमवाप्य, वेगेन मुश्टिं उन्नम्य, चण्डिकायाः संहाराय अभ्यधावत्। तदा देवी तं समस्तदैत्यसेनापतिं समीपं प्रपतन्तं शूलाग्रेण वक्षसि विदार्य भूमौ निपातितवती। तस्याः तीक्ष्णशूलाग्रघातेन स दैत्यः भूमौ निपत्य मृतः, तेनैव पृथिवी सागरद्वीपशैलसंयुक्ता कम्पिताभूत्। तस्य दुष्टस्य निपातेन सर्वं जगत् प्रशान्तं प्रसन्नं च जातम्; व्योम निर्मलम् अभवत्। तदा पूर्वम् आसीत् यद् अपशकुनमेकं, मेघपातं, उल्कापातं, तत् सर्वं शान्तम्; नद्यः स्वगमनं प्राप्ताः। ततः सर्वे देवाः, हृष्टहृदयाः, तस्य निपातेन प्रमोदिताः, गन्धर्वाश्च मधुरगीतं गायन्तः। अन्ये वाद्ययन्तः, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म; शुभवाताः ववुः, सूर्यः प्रखरप्रभया दीप्तः। तत्र दैत्यराजमहान् देव्या निहतः सन्, अग्न्यिन्द्रप्रमुखाः सर्वे देवाः, कामानां सिद्ध्याऽनन्दितमुखाः, कात्यायन्याः स्तुतिं कृतवन्तः। “शरणागतदुःखहारिणि देवि, प्रसīda! प्रसīda, जगन्मातः! प्रसīda, विश्वेश्वरि, जगत् पालय; त्वं सर्वस्य जङ्गमस्थावरस्य स्वामिनी। त्वमेव जगतः आधारभूता, भूमिरूपेण स्थित्वा; आपां रसेन तव सन्निधानेन जगदिदं पोष्यते, अगम्यशक्ते। त्वं वैष्णवीशक्तिः, अनन्तबलासि; त्वं परमा माया, विश्वबीजम्। त्वया सर्वमिदं मोहितं, देवि; त्वं प्रसन्ना भूत्वा, मोक्षहेतुः भवसि। सर्वविद्याः तवैव रूपाणि, देवि; सर्वा नार्यः तव मूर्तयः। त्वया एवेदं विश्वं पूर्णम्, मातः—किं तव स्तुत्या? स्तुतिरपि तव परोक्षवर्णनमेव। त्वं सर्वेभ्यः स्वर्गं च मोक्षं च ददासि; स्तूयमाना त्वं, कः तव परः स्तुत्यः शब्दः? नारायणी, सर्वेषां जनानां बुद्धिरूपेण हृदये स्थिते, स्वर्गमोक्षप्रदायिनि, तुभ्यं नमः। कालक्षणाद्याकाररूपिणि, परिवर्तनकारिणि, संहृत्यन्तशक्तिरूपे, नारायणी, तुभ्यं नमः। मङ्गलानां मङ्गलरूपे, शिवे, सर्वार्थसाधिके, शरण्ये, त्रिनेत्रे, गौरिवर्णे, नारायणी, तुभ्यं नमः। सृष्टिस्थितिसंहारशक्त्याः नित्याधारे, गुणाश्रये, गुणमये, नारायणी, तुभ्यं नमः।” एवं देव्या महात्मन्याः विजयकथां देवाः, ऋषयः, गन्धर्वाः, अप्सरसोऽपि स्तुतिभिः, गीतनृत्यैश्च, महोत्सवेन च पूजयामासुः।