एकः पुरुषः स्वपुत्रैः प्रमोहितः, भार्यया सेवकैश्च परित्यक्तः, स्वजनैः अपि विमुक्तः, तथापि तेषु हृदयेन अनुरक्तः तिष्ठति। एवं सः अहम् च उभयथा अत्यन्तं क्लिश्यावहे—वस्तुषु दोषान् अपि पश्यावः, तथापि तेषु रागेण मनो निबद्धम् एव। हे महाभागे, एषा का मोहिनी माया या पण्डितेष्वपि जायते? किमर्थं मे तस्य च विवेकमोहः, मूढता, सम्पद्यते? सर्वेषां भूतानां विषयेषु ज्ञानं विद्यते, हे महाभागे, किन्तु तानि विषयाः प्रत्येकस्य भूतस्य भिन्नरूपेण दृश्यन्ते। केचन प्राणी दिवा अन्धाः, अपरे रात्रावन्धाः; केचिद् दिवा रात्रौ च समं पश्यन्ति। मानवाः वस्तुतः ज्ञानी, परन्तु तेषां विशेषता नास्ति; यतः सर्वेऽपि—गावः, पक्षिणः, मृगाः, अन्ये च—ज्ञानवन्तः एव। यत् ज्ञानं मनुष्येषु, तच्च पशुपक्षिषु यदस्ति, यत् तेषां मध्ये सामान्यम्, यच्च विशेषम्, तत् उभयत्र अपि दृश्यते। ज्ञानस्य सत्त्वेऽपि, तिमिरपक्षिणः दीपज्वालायां रागेण पतन्ति, तस्य स्वादं चिन्तयन्तः, तृष्णया पीड्यमानाः, विनश्यन्ति। मानवाः अपि, नरसिंहाः इव, पुत्रेषु रागेण बद्धाः, लोभात् प्रतिफलमिच्छन्ति—एतद् अपि तेषु पश्यसि नु? तथापि, ते ममत्वरागस्य प्रवाहे पतित्वा, महामायायाः प्रभावेन, या जगतः आधारभूता, मोहकूपे पतिताः तिष्ठन्ति। अतः अत्र आश्चर्यहेतुः नास्ति; भगवतः योगनिद्रया, हरिमहामायया, इदं जगत् एवं मोहितम् अस्ति। धीराणामपि चेतांसि, हे देवि, तया भगवत्या बलात् आकर्ष्यन्ते; सा महमाया तेषां मोहनं करोति। तया एवेदं सकलं जगत्—चराचरं—समुत्पाद्यते; या प्रसन्ना स्यात्, सा वरदायिनी, मोक्षोपायः च भवति। सा परा विद्या, नित्यं, मोक्षकारणं च; सा एव संसारबन्धनस्य हेतुः, सर्वेश्वरी च। काऽसौ देवी या त्वया महमाया इति कथ्यते? कथं सा समुत्पन्ना, किम् अस्याः कर्म, द्विजोत्तम? किम् अस्याः स्वरूपं, कः तस्याः स्वभावः, कुतः वा सा जाता? एतत् सर्वं श्रोतुम् इच्छामि त्वत्तः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठ। सा नित्यं विश्वरूपिणी, तया सर्वमिदं व्याप्यते; तथापि अस्याः उत्पत्तिः नानाप्रकारेण श्रूयते—तद् मम शृणु। यदा यदा देवकार्यार्थं आवश्यकता जायते, तदा तदा सा प्रकटते; नित्या सन्ती अपि, लोके जातत्वं कथ्यते। यदा कल्पान्ते विष्णुः, शेषनागं वितन्य, एकस्मिन् सागरे, यः जगद्रूपः, योगनिद्रया शयाने आसीत्, तदा द्वौ भीषणौ दैत्यौ—मधुकैटभाख्यौ—विष्णोः कर्णमलात् उत्पन्नौ, ब्रह्मवधाय उद्यतौ। ब्रह्मा, प्रजापतिः, विष्णोः नाभिकमलं उपविष्टः, तौ उग्रौ दैत्यौ अपश्यत्, विष्णुं च गाढनिद्रायाम्। सः चित्तैकाग्र्येण, हरिणः नेत्रयोः स्थितां योगनिद्रां स्तोतुम् आरब्धवान्, विष्णोः बोधाय। जगदम्बां, जगद्धात्र्यं, सृष्टिसंहारकारिणीं, विष्णोः दिव्यां निद्रां, अप्रतिमां भगवतो महाशक्तिं, सः स्तोतुम् प्रवृत्तः। त्वं स्वाहा, त्वं स्वधा, त्वं वै वषट्कारः, शब्दात्मिका; त्वं अमृतं, अव्यया, नित्ये, त्रैपद्या वाचि संस्थिता। त्वं नित्या, अनिर्वचनीया अर्धमात्रा, विशेषतः वर्णातीताऽसि; त्वं सन्ध्या, सावित्री, त्वं परा जननी। त्वया एवेदं सर्वं ध्रियते, त्वया सृष्टम्, त्वया रक्ष्यते, त्वं सदा संहर्त्री च। सृष्ट्यां त्वं सृष्टिरूपा, स्थितौ त्वं स्थितिरूपिणी, संहारे त्वं संहाररूपा, विश्वमूर्ते। त्वं महाविद्या, महमाया, महाज्ञानं, महास्मृतिः; त्वं महामोहा, महादेवी, महेश्वरी। त्वं सर्वस्य आद्य प्रकृतिः, त्रिगुणात्मिका; त्वं कालरात्रिः, महारात्रिः, मोहविनाशिनी च। त्वं श्रीः, त्वं ईश्वरी, त्वं लज्जा, त्वं बुद्धिः, त्वं तुष्टिः, त्वं क्षमा, त्वं पुष्टिः, त्वं शान्तिः च। खड्गशूलगदाद्यायुधधारिणि, भीषणे, चक्रशंखधनुष्मती, बाणपाशमुसलधारिणि। सौम्या, सर्वसौम्यातिशयिनी, परमसुन्दरी; त्वं सर्वोत्कृष्टा, परापरा, परमेश्वरी। यद् यदस्ति सत्, असत् वा, हे सर्वात्मिके, तस्य शक्तिः त्वमेव; कथं तव स्तुतिः शक्या? त्वया सृष्टिकर्ता, पालकः, संहर्ता अपि निद्रया अभिभूताः; कः तर्हि त्वां स्तोतुं समर्थः? विष्णुः, रूपधारी, ईशानश्च, त्वया प्रेरितौ; तस्मात् कः त्वां स्तोतुं समर्थः? एवं स्तुत्वा, हे देवि, तव स्वशक्तिभिः, तौ दुर्जयौ दैत्यौ—मधुकैटभौ—मोहय। जगन्नाथस्य, अच्युतस्य, शीघ्रं बोधनं कुरु, यथा सः तौ महादैत्यौ हन्यात्। एवं ब्रह्मणा स्तूयमाना, तामसी देवी तत्र आसीत्, विष्णुबोधनाय, मधुकैटभनाशनाय। सा ब्रह्मणः—योऽव्यक्तजन्मा—नेत्रमुखनासिकाबाहुहृदयवक्षःस्थलात् प्रकट्य, दृश्यता स्थितवती। तया विमुक्तः जनार्दनः, जगन्नाथः, एकस्मिन् सागरे शेषशय्यायाम् उत्तिष्ठन्, तौ दैत्यौ अपश्यत्।