शुम्भः अहंकारपूरितः देव्या समीपे दूतं प्रेषयामास, यः गर्वेण इदं वचः अवदत्—मया त्रयो लोकाः अधिगताः, मम इच्छया देवाः अधीनाः, यज्ञभागान् अपि पृथक् पृथक् केवलं अहम् एव उपभुञ्जे। त्रिषु लोकेषु ये रत्नश्रेष्ठाः ते सर्वे मम वशे एव, तथा इन्द्रस्य वाहनं गजेन्द्ररत्नं अपि मया एव हृतम्। समुद्रमन्थनसम्भूतः उच्चैःश्रवः नाम अश्वरत्नः अपि अमरैः आदरात् मम एव समर्पितः। देवगन्धर्वसर्पेषु यानि अन्यानि रत्नानि सन्ति, तानि सर्वाणि अपि केवलं मम एव, हे सुन्दरि। शुम्भः पुनः अवदत्—हे देवि, त्वं स्त्रीरत्नेषु लोके अस्मिन् उत्तमा इति वयं मन्येमहि; अतः आगच्छ, वयं रत्नसम्पन्नाः। हे चपललोचने, यतः त्वं अपि रत्नरूपा, अतः माम् वा मम अनुजं निःशुम्भं वा, यस्य वीर्यं महदस्ति, वृणुष्व। यदि माम् अंगीकरोषि, अनुपमं परमं च राज्यं प्राप्स्यसि; तद् विचार्य मम प्रस्तावम् अनुमोदय। एवं उक्त्वा, देवी दुर्गा, या जगतां धारयित्री, सस्मितम् अवदत्—यथार्थं त्वया उक्तम्, न किञ्चित् असत्यं तव वचनेषु; शुम्भः त्रैलोक्येशः, निःशुम्भः अपि तथैव। किन्तु यत् अत्र प्रतिज्ञातम्, तत् कथं मिथ्या स्यात्? शृणु, यः माम् युद्धे जेष्यति, यः मम गौरवं निवारयेत्, यः मम तुल्यः लोके, स एव मम पतिः भविष्यति। शुम्भः वा निःशुम्भः वा, यः इच्छति, स आगच्छतु; माम् जित्वा, विलम्बः कः? शीघ्रं मे पाणिं गृह्णातु। एतत् श्रुत्वा दूतः अहंकारेण देवीम् अवदत्—त्वं गर्विता, त्रिषु लोकेषु कः शुम्भनिःशुम्भयोः पुरतः स्थितुं शक्नोति? सर्वे देवाः दानवाश्च युद्धे तयोः पुरतः न तिष्ठन्ति; त्वं स्त्री एकाकिनी कथं तयोः विरुद्धं स्थितुं शक्नोषि? इन्द्रादयः अपि तैः युद्धे पराजिताः, त्वं स्त्री एकाकिनी कथं यास्यसि? अतः यथोक्तं मया, शुम्भनिःशुम्भयोः पार्श्वे गच्छ; केशाकर्षणेन त्वं स्वाभिमानात् न च्याविता भविष्यसि। देवी सस्मितम् अवदत्—शुम्भः बलवान्, निःशुम्भः अतिबलवान्; किं करिष्यामि? पूर्वं प्रतिज्ञा कृता, तदानीं एतद् न चिन्तितम्। अतः यथोक्तं त्वया, गच्छ, एतत् सर्वं असुराधिपाय यथावत् निवेदय; यथोचितं स कुर्यात्। एवं देवीवचनं श्रुत्वा दूतः कोपसमन्वितः शुम्भस्य समीपं गत्वा सर्वं यथावत् न्यवेदयत्। तदनन्तरं शुम्भः, दूतवचनं श्रुत्वा, कोपेन धूम्रलोचनं दानवानां सेनापतिं आज्ञापयामास—हे धूम्रलोचन, त्वं स्वबलसंवृतः शीघ्रं गत्वा तां दुष्टां स्त्रीं बलात् आनय, यदि प्रतिकरोति चेत् केशेषु आकृष्य। यदि अन्यः कश्चन तस्याः रक्षां करोति, अमरः वा यक्षः वा गन्धर्वः वा, स हन्तव्यः। ततः धूम्रलोचनः, तस्य आज्ञया, सहस्रैः असुरैः परिवृतः शीघ्रं निर्गतः। स देवीम् उपगम्य अवदत्—यदि त्वं अद्य स्नेहात् मम स्वामिनम् न उपगच्छसि, तर्हि बलात् त्वां केशेषु गृहित्वा आनयामि। यदि त्वं इच्छसि बलात् आनयितुं, किं मया कर्तव्यम्? त्वं दैत्याधिपेन प्रेषिता, बलसमेता च। एवं उक्ता देवी, तम् असुरं धूम्रलोचनं केवलं निनादेन भस्मसात् अकरोत्। ततः अम्बिका कोपसमाविष्टान् असुरसेनायः तीक्ष्णैः शरैः, शूलैः, परश्वधैः च वर्षयामास। तदा देवीसिंहः, क्रोधेन केशान् कम्पयन्, भीमं निनादं कृत्वा, असुरसेनायाम् अपतत्। स सिंहः केचन पादप्रहारेण, केचन मुखेन, अन्यान् अधरजघन्येन गृहित्वा हन्ति स्म। केषाञ्चित् नखैः उदराणि विदारयामास, अन्येषां पादप्रहारेण शिरांसि छिनत्ति स्म। येषां बाहवः शिरांसि च छिन्नानि, ते पतिताः; सिंहः केशान् कम्पयन्, अन्येषां उदरात् रक्तं पिबति स्म। क्षणमात्रेण स सिंहः, देवीकृतक्रोधात्, तां समग्रां असुरसेनां विनाशयामास। एवम् असुरः धूम्रलोचनः देव्या हतः, तस्य च समग्रबलं सिंहेन विनाशितम् इति श्रुत्वा, असुरेशः शुम्भः कोपात् ओष्ठौ कम्पयन्, चण्डमुण्डौ महादानवौ आज्ञापयामास—हे चण्ड, हे मुण्ड, स्वबलसंवृतौ शीघ्रं तत्र गत्वा तां आनयताम्। केशेषु गृहित्वा बध्नीताम्, युद्धे सन्देहः चेत् सर्वेणापि असुरैः आयुधैः हन्यताम्। सा दुष्टा हता चेद्, सिंहः अपि निहतः स्यात्, तदा बध्वा तां अम्बिकां शीघ्रं प्रत्यागच्छताम्। ततः चण्डमुण्डप्रमुखाः दैत्याः, चतुरङ्गबलैः, आयुधैः च समलङ्कृताः, तत्र गताः। तत्र ते देवीम् अपश्यन्, या स्वल्पस्मितेन, सुवर्णशृङ्गे महागिरौ सिंहोपविष्टा स्थितासीत्। तां दृष्ट्वा, ते धनूंषि विक्षिप्य, खड्गान् च प्रगृह्य, गृहीतुं सज्जाः अभवन्, अन्ये च समीपस्थाः तस्थुः।