सर्वेषां जीवेषु यया देवी सन्तोषरूपेण स्थिताऽस्ति, तस्यै पुनः पुनः नमः, नमः, नमः। या च सर्वेषां जीवेषु पुष्टिरूपेण नित्यं निवसति, तस्यै अपि पुनः पुनः नमः। या सर्वेषां जीवेषु मातृरूपेण प्रतिष्ठिता, तस्यै अपि नमः, नमः, नमः। या मोहस्वरूपेण सर्वेषां जीवेषु निलीयमानास्ति, तस्यै अपि बहुशः नमः। या च सर्वेन्द्रियवृत्तिरूपेण सर्वभूतेषु व्याप्य स्थिताऽस्ति, तस्यै अपि पुनः पुनः नमः। या चेतनारूपेण सर्वमिदं विश्वं व्याप्य स्थिताऽस्ति, तस्यै अपि नमः, नमः, नमः। सा देवी या सुरैः पूर्वं स्वाश्रयार्थं स्तुता, यया प्राचीनकाले दानवराजेनापि सेव्यते, सा नः शिवं ददातु, कल्याणं कुर्यात्, सर्वानपदः अपाकुर्यात्। या देवी अद्यापि अस्माभिः स्तूयते, दानवदर्पपीडितैः, सुरैश्च स्वामिनीभूतया, या स्मर्यमाणा भक्तिरूपेण सर्वदुःखानि क्षिप्रं नाशयति—सा अस्मान् पातु। एवं सुरैः स्तूयमानेषु, राजर्षिसुखदायिनी पार्वती जाह्नव्याः तीरे तान् सुरान् रक्षार्थम् उपाजगाम। सा सुश्रोणिः सुरान् प्राप्य पप्रच्छ—"केन अत्र स्तूयसे?" तस्याः तनुतः शिवसम्भवः साक्षात् प्रत्युवाच। "एष मे स्तवः सुरैः रणे संहृते शुम्भे निहते निशुम्भे च रच्यते।" तदा पार्वत्याः तनुतः अम्बिका निर्गता, सा सर्वेषु लोकेषु कौशिकीति प्रसिद्धा। पार्वत्याः तदनन्तरं निर्गम्य सा कृष्णवर्णा जाता, हिमालये काली इति विख्याता। तस्मिन्नन्तरे शुम्भ-निशुम्भसेविनौ चण्डमुण्डौ तां परमसुन्दरीं अम्बिकां ददृशतुः। तौ शुम्भं प्रति ऊचतुः—"देव, काचित् स्त्री हिमवतः प्रदेशे विराजते, या परमसुन्दरी, सर्वतो दीप्तिमती। तादृशी रूपसम्पदा न कदापि दृष्टा, कोऽयं देवीति विज्ञाय तां गृहीत्वा भजस्व। सा स्त्रीरत्नमिव, सर्वतो वपुषा दीप्तिमती, त्वं तां द्रष्टुमर्हसि। त्रिषु लोकेषु यानि रत्नानि, गजाः, अश्वाः, तव गृहे विराजन्ते। ऐरावतः गजरत्नं सुरेन्द्रात् नीतः, पारिजाततरुश्च, उच्चैःश्रवाः अश्वरत्नं तव आगतम्। हंसयुक्तं विमानरत्नं तव प्राङ्गणे स्थितम्, यत् पूर्वं ब्रह्मणः आश्चर्यरचनासीत्। महापद्मनिधिः कुबेरात् नीतः, सागरः अपि अक्षयपद्ममालां दत्तवान्। वरुणस्य सुवर्णछत्रं तव गृहे विराजते, प्रजापतेः रथश्रेष्ठश्च। उत्क्रान्तिदा शक्तिः, यया मृत्युर्भवति, सा अपि तव गृहे, वरुणपाशः अपि तव भ्रातुः हस्तात् प्राप्तः। सर्वाणि रत्नानि, यानि समुद्रसम्भवानि, निशुम्भस्य तव दत्तानि; वह्निरपि तव अग्निसंस्कारितवस्त्राणि दत्तवान्। एवं सर्वरत्नानि तव आगतानि, तर्हि किमर्थं स्त्रीरत्नमेतत् शुभां न गृह्णासि?" एवं श्रुत्वा शुम्भः चण्डमुण्डद्वारा सुग्रीवं दूतं देवीसमीपं प्रेषयामास। "गच्छ, एतद् एतद् वदस्व, यया साऽनुग्रहार्हा भवति, तया सह शीघ्रं कार्यं कुरु।" सुग्रीवः तत्र गत्वा, यत्र सा देवी दिव्यगिरौ स्थिताऽसीत्, मृदुवचनैः ताम् उपगम्य उवाच—"देवि, अहं शुम्भस्य, दानवराजस्य, दूतः अस्मि। स एव त्रैलोक्यस्य अधिपः, यस्याज्ञा देवेषु कदापि न लङ्घ्यते, येन सर्वे दैत्यशत्रवो जिताः। तस्य वचः शृणु। त्रयो लोका मम, देवाः मम आज्ञायाः वशे, यज्ञभागाः अपि मया एकैकशः उपभुज्यन्ते। सर्वरत्नानि मम वशे, गजरत्नं, सुरेन्द्रस्य वाहनम्, मया हृतम्। उच्चैःश्रवाः अश्वरत्नं सुरैः मम समर्पितम्। अन्यानि यानि रत्नानि सुरगन्धर्वसर्पेषु, तानि सर्वाणि मम एव। हे शुभे, त्वं स्त्रीरत्नमस्मिन्लोके, अतः त्वं अपि अस्माकं समीपं आगच्छ, वयं हि रत्नवानः। हे सुभ्रू, त्वं स्त्रीरत्नत्वात्, शुम्भं वा निशुम्भं वा, यं इच्छसि, तं वृणु। यदि माम् अंगीकरोषि, अनुत्तमं ऐश्वर्यं प्राप्स्यसि; इदं सम्यग् विचिन्त्य मम प्रस्तावं गृहाण।" एवं उक्ता सा दुर्गा जगद्धारिणी देवी स्मितपूर्वकं गभीरया वाचा प्रत्युवाच—"यत् त्वया उक्तं, तत् सर्वं सत्यम्, नात्र मिथ्या; शुम्भः त्रैलोक्यनाथः, निशुम्भः अपि तथा। परन्तु, यदिह प्रतिज्ञातं, तत् कथं मिथ्या स्यात्? शृणु, अल्पमेधसः, पूर्वं कृतां प्रतिज्ञाम्।