ਸੋ ऽਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਮਮਤ੍ਵਾਕृष੍ਟਚੇਤਨਃ । ਮਤ੍ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪਾਲਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਯਾ ਹੀਨਂ ਪੁਰਂ ਹਿ ਤਤ੍ । ਮਦ੍ਭृਤ੍ਯੈਸ੍ਤੈਰਸਦ੍ਵृਤ੍ਤੈਰ੍ਧਰ੍ਮਤਃ ਪਾਲ੍ਯਤੇ ਨ ਵਾ
ਉਥੇ, ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: 'ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਖੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁਕੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।'
ਨ ਜਾਨੇ ਸ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਮੇ ਸ਼ੂਰਹਸ੍ਤੀ ਸਦਾਮਦਃ । ਮਮ ਵੈਰਿਵਸ਼ਂ ਯਾਤਃ ਕਾਨ੍ ਭੋਗਾਨੁਪਲਪ੍ਸ੍ਯਤੇ
'ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਰੂਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।'
ਯੇ ਮਮਾਨੁਗਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਧਨਭੋਜਨੈਃ । ਅਨੁਵृਤ੍ਤਿਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਤੇ ऽਦ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਮਹੀਭृਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦਾਨ, ਧਨ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵ੍ਯਯਸ਼ੀਲੈਸ੍ਤੈਃ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਸਤਤਂ ਵ੍ਯਯਮ੍ । ਸਂਚਿਤਃ ਸੋ ऽਤਿਦੁਃ ਖੇਨ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕੋਸ਼ੋ ਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਤੇ ਗਲਤ ਆਦਤਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਖਜਾਨਾ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏਤਚ੍ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਤਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਤਤ੍ਰ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਾਭ੍ਯਾਸੇ ਵੈਸ਼੍ਯਮੇਕਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ
ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭੋਃ ਹੇਤੁਸ਼੍ਚਾਗਮਨੇ ऽਤ੍ਰ ਕਃ । ਸਸ਼ੋਕ ਇਵ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦੁਰ੍ਮਨਾ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੀ? ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦੇ ਹੋ?"
ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ ਪ੍ਰਣਯੋਦਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ ਤਂ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਵਨਤੋ ਨृਪਮ੍
ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸਮਾਧਿਰ੍ਨਾਮ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ऽਹਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਨਿਨਾਂ ਕੁਲੇ । ਪੁਤ੍ਰਦਾਰੈਰ੍ਨਿਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਧਨਲੋਭਾਦਸਾਧੁਭਿਃ
ਮੈਂ ਸਮਾਧਿ ਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਹਾਂ, ਧਨਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਮੰਦ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਧਨੈਰ੍ਦਾਰੈਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰਾਦਾਯ ਮੇ ਧਨਮ੍ । ਵਨਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਦੁਃ ਖੀ ਨਿਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਤਬਨ੍ਧੁਭੈਃ
ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਧਨ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਸੋ ऽਹਂ ਨ ਵੇਦ੍ਮਿ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਜਨਾਨਾਞ੍ਚ ਦਾਰਾਣਾਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਇੱਥੇ ਬੈਠਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।
ਕਿਂ ਨੁ ਤੇषਾਂ ਗृਹੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਕਿਂ ਨੁ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ਕਥਂ ਤੇ ਕਿਂ ਨੁ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਃ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਾਃ ਕਿਂ ਨੁ ਮੇ ਸੁਤਾਃ
ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾੜੇ?
ਯੈਰ੍ਨਿਰਸ੍ਤੋ ਭਵਾਂਲ੍ਲੁਬ੍ਧੈਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਧਨੈਃ । ਤੇषੁ ਕਿਂ ਭਵਤਃ ਸ੍ਨੇਹਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਾਨਸਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੋਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਏਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਹ ਭਵਾਨਸ੍ਮਦ੍ਗਤਂ ਵਚਃ । ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਮ ਨਿष੍ਠੁਰਤਾਂ ਮਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਯੈਃ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਿਤृਸ੍ਨੇਹਂ ਧਨਲੁਬ੍ਧੈਰ੍ਨਿਰਾਕृਤਃ । ਪਤਿਸ੍ਵਜਨਹਾਰ੍ਦਂ ਚ ਹਾਰ੍ਦਿ ਤੇष੍ਵੇਵ ਮੇ ਮਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਪਿਓ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪਤਨੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮੇਤਨ੍ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਮਹਾਮਤੇ । ਯਤ੍ਪ੍ਰੇਮਪ੍ਰਵਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਗੁਣੇष੍ਵਪਿ ਬਨ੍ਧੁषੁ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ: ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਝੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ?
ਤੇषਾਂ ਕृਤੇ ਮੇ ਨਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਦੌਰ੍ਮਨਸ੍ਯਂ ਚ ਜਾਯਤੇ । ਕਰੋਮਿ ਕਿਂ ਯਨ੍ਨ ਮਨਸ੍ਤੇष੍ਵਪ੍ਰੀਤਿषੁ ਨਿष੍ਠੁਰਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
ਤਤਸ੍ਤੌ ਸਹਿਤੌ ਵਿਪ੍ਰ ਤਂ ਮੁਨਿਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੌ । ਸਮਾਧਿਰ੍ਨਾਮ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ऽਸੌ ਸ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮਃ
ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਏ—ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਮਾਧੀ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੌ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਤੇਨ ਸਂਵਿਦਮ੍ । ਉਪਵਿष੍ਟੌ ਕਥਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯ-ਪਾਰ੍ਥਿਵੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਸੀ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ; ਫਿਰ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਭਗਵਂਸ੍ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਚਾਮ੍ਯੇਕਂ ਵਦਸ੍ਵ ਤਤ੍ । ਦੁਃ ਖਾਯ ਯਨ੍ਮੇ ਮਨਸਃ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਤਾਂ ਵਿਨਾ
ਪੂਜਨੀਕ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ: ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ?
ਮਮਤ੍ਵਂ ਗਤਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਾਙ੍ਗੇष੍ਵਖਿਲੇष੍ਵਪਿ । ਜਾਨਤੋ ऽਪਿ ਯਥਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਿਮੇਤਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਗਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ?
ਅਯਂ ਚ ਨਿਕृਤਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਦਾਰੈਰ੍ਭृਤ੍ਯੈਸ੍ਤਥੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਸ੍ਵਜਨੇਨ ਚ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤੇषੁ ਹਾਰ੍ਦੇ ਤਥਾਪ੍ਯਤਿ
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇष ਤਥਾਹਂ ਚ ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃ ਖਿਤੌ । ਦृष੍ਟਦੋषੇ ऽਪਿ ਵਿषਯੇ ਮਮਤ੍ਵਾਕृष੍ਟਮਾਨਸੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਭਾਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਵਗੁਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਮਨ ਫਿਰ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕਿਮੇਤਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਯਨ੍ਮੋਹੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋਰਪਿ । ਮਮਾਸ੍ਯ ਚ ਭਵਤ੍ਯੇषਾ ਵਿਵੇਕਾਨ੍ਧਸ੍ਯ ਮੂਢਤਾ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਮੋਹ ਹੈ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵਹਿਮ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਮੇਰੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਜ੍ਞਾਨਮਸ੍ਤਿ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵਿषਯਗੋਚਰੇ । ਵਿषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗ ਯਾਤਿ ਚੈਵਂ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਸਤੂਆਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿਵਾਨ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਕੇਚਿਦ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵਨ੍ਧਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਕੇਚਿਦ੍ ਦਿਵਾ ਤਥਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਦृष੍ਟਯਃ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਰਾਤ ਨੂੰ; ਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਮਨੁਜਾਃ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਨ੍ਤੁ ਤੇ ਨ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍ । ਯਤੋ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼ੁ-ਪਕ੍ਸ਼ਿ-ਮृਗਾਦਯਃ
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਹੀ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਹੋਰ—ਸਭ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਤਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਤ੍ਤੇषਾਂ ਮृਗृਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਯਤ੍ਤੇषਾਂ ਤੁਲ੍ਯਮਨ੍ਯਤ੍ਤਥੋਭਯੋਃ
ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜੋ ਸਮਝ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਵੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੇ ऽਪਿ ਸਤਿ ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਨ੍ ਪਤਙ੍ਗਾਞ੍ਛਾਵਚਞ੍ਚੁषੁ । ਕਣਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦृਤਾਨ੍ ਮੋਹਾਤ੍ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਨਪਿ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ
ਭਾਵੇਂ ਸਮਝ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੂੰ ਦੇਖ ਕਿ ਪਤੰਗੇ ਅੱਗ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਵਣ ਲਈ, ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨੁषਾ ਮਨੁਜਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸਾਭਿਲਾषਾਃ ਸੁਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ । ਲੋਭਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਯ ਨਨ੍ਵੇਤਾਨ੍ ਕਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਸਿ
ਇਨਸਾਨ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?
ਤਥਾਪਿ ਮਮਤਾਵਰ੍ਤੇ ਮੋਹਗਰ੍ਤੇ ਨਿਪਾਤਿਤਾਃ । ਮਹਾਮਾਯਾਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਂਸਾਰਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰਿਣਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਮਮਤਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।