ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਭਾਲਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ, ਡਰਾਉਣੀ, ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ, ਸ਼ੰਖ ਵਾਲੀ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ, ਗੁਲੇਲ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਪਰ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿੰਨੀ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਧੁਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਰਮ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸਰਵੋਚਾ ਮਾਤਾ ਸੀ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਸਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭ੍ਰਮ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਤੱਕ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਈਸ਼ਾਨ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋ ਅਜੈਯ ਦੈਤਿਆਂ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇ। ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾ, ਉਸ ਵਿਚ ਹੋਸ਼ ਭਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਤਦੋਂ ਤਮੋਗੁਣੀ ਦੇਵੀ ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਨਾਗ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ, ਬੜੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਮਸਤ ਹੋਏ, ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ: "ਸਾਡੀ ਪਸੰਦ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਪਰ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੈਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣੇ ਹੋ, ਹੋਰ ਕੀ ਵਰ ਚਾਹੀਦਾ? ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਦੈਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਧੋਖਾ ਖਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮਾਰੋ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਵਿਰਤਾ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਦਾਦ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਮੌਤ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਵੇ।" "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋਈ ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਨੇਤृत्व ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਹਾਰ ਗਈ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਕਮਲ-ਯੋਨੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਹਰੇਕ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ, ਯਮ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਮਹਿਸ਼ਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। "ਸਾਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਰੋ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਭੰਵੇਂ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਿਕਲਿਆ, ਅਤੇ ਐਸਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੇਜ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਕਾਲੇ-ਕਾਲ ਵਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਤਨ ਤੇ ਧੜ ਚੰਦਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਤੇ ਕਮਰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ। ਪੈਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ, ਨੱਕ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ, ਦੰਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ। ਭੌਂਹ ਟਹਿਣੇ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ, ਕੰਨ ਵਾਯੂ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਅੰਗ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਣੇ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਹਰ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ!" ਦੇ ਨਾਰੇ ਲਾਏ। ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਸ਼ੰਖ, ਅੱਗ ਨੇ ਭਾਲਾ, ਮਰੁਤ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੂਣੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਜਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਏਰਾਵਤ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ, ਤਿਆਰ ਹੋਈ।