ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਜੀਵ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨਾਰਾਇਣੀ ਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਹੰਗ ਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਅਰਧ ਚੰਦ ਤੇ ਮਹਾ ਸੱਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਉਮਾਰੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੋਰ ਤੇ ਮੁਰਗੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੀ ਬਰਛੀ ਹਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਹਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਾਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰਾਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੁਟ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਜਰ ਹਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਾਮੁੰਡਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਮੁੰਹ, ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਦੰਦ, ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਖੋਪੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਨਾਰਾਇਣੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਲਾਜਾ, ਮਹਾਵਿਦਿਆ, ਸ਼ਰਧਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਸਵਧਾ, ਧ੍ਰੁਵਾ, ਮਹਾ ਰਾਤ, ਮਹਾ ਮਾਇਆ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਦੇ ਹਨ। ਮੈਧਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਵਰਾ, ਭੂਤੀ, ਬਭਰਵੀ, ਤਮਸੀ, ਨਿਯਤੇ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਹਰ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਅੱਖ, ਮੂੰਹ, ਕਨ, ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਸਭ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਮਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਤੇਰਾ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕੋਮਲ ਚਿਹਰਾ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਯਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖੇ। ਤੇਰਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਭੈ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ। ਤੇਰੀ ਘੰਟੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੁਨ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਾਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਤੀ ਹੋਈ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਵੇ। ਮਾਂ, ਤੂੰ ਜਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ; ਜਦ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋਵੇਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਂਛਿਤ ਪਦਾਰਥ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਜਿਹੜਾ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਹੈ ਅੰਬਿਕਾ। ਗਿਆਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਜੋਤ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਾਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ, ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ, ਵੈਰੀ, ਲੁਟੇਰੇ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਹੈ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈਂ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਮਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ! ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਭੈ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੁਣ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਕਰ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਣ ਵਾਲੀ ਬਣ। ਫਿਰ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪ ਉਚਾਰਿਆ: ‘‘ਮੈਂ ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ! ਜੋ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਹ ਵਰ ਦੇਵਾਂਗੀ।’’ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘‘ਹੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ, ਸਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ।’’ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘‘ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਠਾਈਵੀਂ ਯੁਗਾ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ—ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ। ਮੈਂ ਨੰਦਾ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੈਪ੍ਰਚਿੱਤ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਖਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦੰਦ ਅਨਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਉਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਰਕਤਦੰਤਿਕਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਪਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਮੈਂ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵਾਂਗੀ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਸੌ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤੱਕੀ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਆਖਣਗੇ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉੱਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁੱਕੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਦੁਰਗਮ ਨਾਮਕ ਮਹਾ ਦੈਤ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾਂਗੀ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਉੱਥੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੀ। ਉਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੀ ਭੀਮਾ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨਗੇ। ਜਦ ਅਰੁਣਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਅਣਗਿਣਤ ਭੰਵਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾ ਦੈਤ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਾਂਗੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗੀ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭ੍ਰਮਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।