ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਭੁੱਲ ਭੁੱਲਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ ਇਤਨੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭੀ ਮੋਹ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਾਤਾ ਪੂਰੇ ਜੀਵ ਜਗਤ ਅਤੇ ਅਜੀਵ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਭੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਭ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ: "ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਕੀ ਹਨ?" ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਤਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: "ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣ। ਜਦ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣੇ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚਲੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਦੋ ਦੈਤ—ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।" "ਇਸ ਵੇਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਵੇਖੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਲਯਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਵਧਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਹੋ, ਧੁਨਿ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਮਰਤ ਹੋ, ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਬੋਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਹੋਈ।" "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਦੀਵੀ, ਅਕਥ ਅਰਧ ਅੱਖਰ ਹੋ, ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਧਿਆ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਮਾਤਾ ਹੋ।" "ਤੁਾਡੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ, ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰੂਪ।" "ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂ ਗਿਆਨ, ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ, ਮਹਾਂ ਬੁੱਧੀ, ਮਹਾਂ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂ ਮੋਹ, ਮਹਾਂ ਦੇਵੀ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ; ਤੁਸੀਂ ਕਾਲ ਦੀ ਰਾਤ, ਮਹਾ ਰਾਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੋਹ ਦੀ ਰਾਤ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਮਪੰਨਤਾ, ਰਾਜਸਤਾ, ਲਜਾ, ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਰਮ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਧੈਰਜ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਭਾਲਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ, ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਖਧਾਰੀ, ਧਨੁਧਾਰੀ, ਤੀਰ, ਸਲਿੰਗ ਤੇ ਲੋਹ ਦੰਡ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੋਮਲ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੋ; ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਹੇ ਪਰਮ ਮਾਤਾ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਹੇ ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ; ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਤੁਾਡੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਇਸ਼ਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਦੋ ਅਜੈ ਦੈਤ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿਉ।" "ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾ ਦਿਉ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਂ ਦੈਤ ਮਾਰ ਸਕਣ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਮਸੀਕ ਦੇਵੀ ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ।" "ਉਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।" "ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੇ ਸ਼ੈਯਾ ਤੋਂ ਉੱਠੇ, ਜੋ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤ ਵੇਖੇ।" "ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਅਤਿ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ।" "ਫਿਰ, ਹਰੀ ਉੱਠੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਕੇ।" "ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਹਿ ਬੈਠੇ: 'ਸਾਡੀ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।'" "ਹਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ; ਜਦਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।'" "ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:" "'ਸਾਨੂੰ ਉਥੇ ਮਾਰੋ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਤੁਾਡੀ ਵਿਰਤਾ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਮਿਲੇ।'" "ਹਰੀ ਨੇ 'ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਤੰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਆਪ ਸਤੁਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਿਸ਼ਾ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ।" "ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਇੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।