ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਮਹਾਪਦਮ ਨਾਮਕ ਵੱਡੀ ਖਜਾਨਾ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਣ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਰਨ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਛਤਰੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਥ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਉਤਕ੍ਰਾਂਤਿਦਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਰਨ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਣੀਆਂ, ਜੋ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈਆਂ; ਅੱਗ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਰੀ-ਰਤਨ, ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ? ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ ਸੀ, ਚੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਇਹ-ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਫੌਰਨ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੀਂ।" ਸੁਗਰੀਵ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਰਬਤ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਵਿਰਾਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੁੰਭ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੁਣ, ਉਹ ਕੀ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੇ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਣੀਆਂ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਦਾ ਹਾਥੀ-ਰਤਨ ਵੀ ਮੈਂ ਲੈ ਲਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮਥਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਘੋੜਾ-ਰਤਨ, ਉਚੈਸ਼੍ਰਵਸ, ਵੀ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਰੀ-ਮਣੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਧਨੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਚੰਚਲ ਨੈਨਾ ਵਾਲੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਤਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਿਸ਼ੁੰਭ, ਜੋ ਮਹਾ-ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁਣ। ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਨ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖੀ: "ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਠੀਕ ਹੈ; ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੁੰਭ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਵੀ। ਪਰ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਵਚਨ: ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਵੇ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ। ਸ਼ੁੰਭ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ, ਫਿਰ ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ? ਫੌਰਨ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਣ।" ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈਂ; ਆਖ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੁਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਤੂੰ ਇਕੱਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇਗੀ? ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਇਕੱਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਵੇਗੀ?" "ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ; ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਵਾਲ ਪਕੜ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੁੰਭ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਕਰੇ।" ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ। ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਧੂਮਰਲੋਚਨ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਧੂਮਰਲੋਚਨ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਮੰਦ-ਮਤ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲਿਆ ਕੇ ਆ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਪਕੜ ਕੇ ਖਿੱਚ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉੱਠੇ, ਚਾਹੇ ਅਮਰ ਹੋਵੇ, ਯਕਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।" ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਧੂਮਰਲੋਚਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਤਾਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਤੇਰਾ ਵਾਲ ਪਕੜ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਬਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂਮਰਲੋਚਨ ਮਾਤਾ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਪਰ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਇਕ ਗੱਜ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਸੁਰ ਫੌਜ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ, ਭਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਟਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੂੜੀ ਹਿਲਾਈ, ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ ਕਰ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਮਹਾ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੰਜੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਜਬੜੇ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਪੇਟਾਂ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਪੰਜੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ, ਬਲ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ।