ତନ୍ନାତ୍ର ଵିସ୍ମଯଃ କାର୍ଯୋ ଯୋଗନିଦ୍ରା ଜଗତ୍ପତେଃ । ମହାମାଯା ହରେଶ୍ଚୈତତ୍ତଥା ସଂମୋହ୍ଯତେ ଜଗତ୍
ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କିଛି ନାହିଁ; ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କର ଯୋଗନିଦ୍ରା ଏବଂ ହରିଙ୍କର ମହାମାୟାରେ, ଏହି ଜଗତ ଏଭଳି ମୋହିତ ହୋଇଯାଏ।
ଜ୍ଞାନିନାମପି ଚେତାଂସି ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ହି ସା । ବଲାଦାକୃଷ୍ଯ ମୋହାଯ ମହାମାଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବୀ, ଭଗବତୀ ଶକ୍ତିରେ ବଳପୂର୍ବକ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ମହାମାୟା ତାଙ୍କୁ ମୋହରେ ପକାଇଦିଏ।
ତଯା ଵିସୃଜ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ସୈଷା ପ୍ରସନ୍ନା ଵରଦା ନୃଣାଂ ଭଵତି ମୁକ୍ତଯେ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ତାଙ୍କର କୃପା ହେଲେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ହେଇଥାନ୍ତି ।
ସା ଵିଦ୍ଯା ପରମା ମୁକ୍ତେର୍ହେତୁଭୂତା ସନାତନୀ । ସଂସାରବନ୍ଧହେତୁଶ୍ଚ ସୈଵ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ
ସେ ଦେବୀ ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ମୁକ୍ତିର କାରଣ ଏବଂ ସନାତନ । ସେ ନିଜେ ସଂସାର ବନ୍ଧନର କାରଣ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ ।
ଭଗଵନ୍ ! କା ହି ସା ଦେଵୀ ମହାମାଯେତି ଯାଂ ଭଵାନ୍ । ବ୍ରଵୀତି କଥମୁତ୍ପନ୍ନା ସା କର୍ମାସ୍ଯାଶ୍ଚ କିଂ ଦ୍ଵିଜ
ଭଗବନ୍ ! ଆପଣ ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ 'ମହାମାୟା' ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି, ସେ କିଏ ? ସେ କିପରି ଉପଜିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କଣ ?
ଯତ୍ସ୍ଵଭାଵା ଚ ସା ଦେଵୀ ଯତ୍ସ୍ଵରୂପା ଯଦୁଦ୍ଭଵା । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ରୂପ କଣ, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠୁ ଉପଜିଲେ ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କଠୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ନିତ୍ଯୈଵ ସା ଜଗନ୍ମୂର୍ତିସ୍ତଯା ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍ । ତଥାପି ତତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ବହୁଧା ଶ୍ରୁଯତାଂ ମମ
ସେ ଦେବୀ ସଦା ଜଗତର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରି ଯାଇଛି । ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି — ଏହା ମୋଠୁ ଶୁଣ ।
ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମାଵିର୍ଭଵତି ସା ଯଦା । ଉତ୍ପନ୍ନେତି ତଦା ଲୋକେ ସା ନିତ୍ଯାପ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି । ସେ ନିତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମିତି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କହନ୍ତି ।
ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଯଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵୀକୃତେ । ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଶେଷମଭଜତ୍ କଲ୍ପାନ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ହେଇ ଯାଇଥିବା କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶେଷନାଗକୁ ପ୍ରସାରି ତାହାପରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ଯୋଗ ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେଲେ ।
ତଦା ଦ୍ଵାଵସୁରୌ ଘୋରୌ ଵିଖ୍ଯାତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ଵିଷ୍ଣୁକର୍ଣମଲୋଦ୍ଭୂତୌ ହନ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁଦ୍ଯତୌ
ସେତେବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାନର ମାଳା ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ ।
ସ ନାଭିକମଲେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵସୁରୌ ଚୋଗ୍ରୌ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାଭିରେ ଉପଜିଥିବା ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ତାମେକାଗ୍ରହୃଦଯସ୍ଥିତଃ । ଵିବୋଧନାର୍ଥାଯ ହରେର୍ହରିନେତ୍ରକୃତାଲଯାମ୍
ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ବସିଥିବା ଯୋଗ ନିଦ୍ରାକୁ ଜାଗାଇବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ସ୍ଥିତି-ସଂହାରକାରିଣୀମ୍ । ନିଦ୍ରାଂ ଭଗଵତୀଂ ଵିଷ୍ଣୋରତୁଲାଂ ତେଜସଃ ପ୍ରଭୁଃ
ବିଶ୍ୱର ମା, ଜଗତର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରୁଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରା, ଭଗବାନଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି — ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାହା ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧା ତ୍ଵଂ ହି ଵଷଟ୍କାରଃ ସ୍ଵରାତ୍ମିକା । ସୁଧା ତ୍ଵମକ୍ଷରେ ନିତ୍ଯେ ତ୍ରିଧା ମାତ୍ରାତ୍ମିକା ସ୍ଥିତା
ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ତୁମେ ଭଗବତ୍ ମନ୍ତ୍ରର 'ବଷଟ୍' ଧ୍ୱନି, ତୁମେ ସ୍ୱରର ମୂଳ; ଅମର ଅମୃତ ତୁମେ, ଅବିନାଶୀ ଓ ନିତ୍ୟା, ତୁମେ ତିନି ପ୍ରକାର ମାତ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଅର୍ଧମାତ୍ରା ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯା ଯାନୁଚ୍ଚାର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ । ତ୍ଵମେଵ ସନ୍ଧ୍ଯା ସାଵିତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଦେଵି ଜନନୀ ପରା
ତୁମେ ସଦା ଅର୍ଦ୍ଧ ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ଅପରିବ୍ୟକ୍ତ ରହିଛ, ଯାହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ କହିବା ଯାଉନାହିଁ। ତୁମେ ଏକା ଗୋଧୂଳି, ତୁମେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ଉଚ୍ଚତମ ମାଆ।
ତ୍ଵଯୈଵ ଧାର୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯୈତତ୍ସୃଜ୍ଯତେ ଜଗତ୍ । ତ୍ଵଯୈତତ୍ପାଲ୍ଯତେ ଦେଵି ତ୍ଵମତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଚ ସର୍ଵଦା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁନିଆ ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛ। ଦେବୀ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ ତୁମେ, ଏବଂ ସଦା ଏହାର ଶେଷ ତୁମେ ଆଣିଦେଉଛ।
ଵିସୃଷ୍ଟୌ ସୃଷ୍ଟିରୂପା ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତିରୂପା ଚ ପାଲନେ । ତଥା ସଂହୃତିରୂପାନ୍ତେ ଜଗତୋ ଽସ୍ଯ ଜଗନ୍ମଯେ
ସୃଷ୍ଟିବେଳେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର ଆକାର, ପାଳନବେଳେ ତୁମେ ପାଳନର ଆକାର। ଏହିପରି, ଶେଷବେଳେ ତୁମେ ଜଗତର ବିନାଶର ଆକାର, ହେ ଜଗତର ମୂର୍ତ୍ତି।
ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମାଯା ମହାମେଧା ମହାସ୍ମୃତିଃ । ମହାମୋହା ଚ ଭଵତୀ ମହାଦେଵୀ ମହେଶ୍ଵରୀ
ତୁମେ ମହାଜ୍ଞାନ, ମହାମାୟା, ମହାବୁଦ୍ଧି, ମହାସ୍ମୃତି। ତୁମେ ମହାମୋହ, ମହାଦେବୀ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବୀ।
ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଗୁଣତ୍ରଯଵିଭାଵିନୀ । କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାରାତ୍ରିର୍ମୋହରାତ୍ରିଶ୍ଚ ଦାରୁଣା
ତୁମେ ସମସ୍ତର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ତୁମେ ତିନି ଗୁଣର ଉଦ୍ଭାବକ। ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି, ଏବଂ ଦୁର୍ଭୟ ମୋହରାତ୍ରି।
ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରୀ ତ୍ଵଂ ହ୍ରୀସ୍ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ବୋଧଲକ୍ଷଣା । ଲଜ୍ଜା ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତ୍ଵଂ ଶାନ୍ତିଃ କ୍ଷାନ୍ତିରେଵ ଚ
ତୁମେ ଶ୍ରୀ, ତୁମେ ଶାସନୀ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ବୋଧର ଚିହ୍ନ। ତୁମେ ଶରମ, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତି ଏବଂ କ୍ଷମା।
ଖଡିଗନୀ ଶୂଲିନୀ ଘୋରା ଗଦିନୀ ଚକ୍ରିଣୀ ତଥା । ଶଙ୍ଖିନୀ ଚାପିନୀ ବାଣ-ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ ପରିଘାଯୁଧା
ତୁମେ ତଳୱାର ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶଂଖ ଧରିଥିବା, ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବାଣ, ଗୁଳି ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା।
ସୌମ୍ଯା ସୌମ୍ଯତରାଶେଷ-ସୌମ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵତିସୁନ୍ଦରୀ । ପରାପରାଣାଂ ପରମା ତ୍ଵମେଵ ପରମେଶ୍ଵରୀ
ତୁମେ ମୃଦୁ, ସମସ୍ତ ମୃଦୁମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୃଦୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ; ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ।
ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ସଦସଦ୍ଵାଖିଲାତ୍ମିକେ । ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯା ଶିକ୍ତିଃ ସା ତ୍ଵଂ କିଂ ସ୍ତୂଯତେ ତଦା
ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଯେଉଁ କିଛି ଅଛି, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ତୁମେ, ସେ ସବୁର ଶକ୍ତି ତୁମେ; ତେଣୁ ତୁମକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବ?
ଯଯା ତ୍ଵଯା ଜଗତ୍ସ୍ତ୍ରଷ୍ଟା ଜଗତ୍ପାତ୍ଯତ୍ତି ଯୋ ଜଗତ୍ । ସୋ ଽପି ନିଦ୍ରାଵଶଂ ନୀତଃ କସ୍ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋତୁମିହେଶ୍ଵରଃ
ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏମିତି ହେଲେ, ଏଠାରେ କିଏ ତୁମର ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ, ହେ ଦେବୀ?
ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରୀରଗ୍ରହଣମହାମୀଶାନ ଏଵ ଚ । କାରିତାସ୍ତେ ଯତୋ ଽତସ୍ତ୍ଵାଂ କଃ ସ୍ତୋତୁଂ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଭଵେତ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାଦେବ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଚେଷ୍ଟାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, କିଏ ତୁମର ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବ?
ସା ତ୍ଵମିତ୍ଥଂ ପ୍ରଭାଵୈଃ ସ୍ଵୈରୁଦାରୈର୍ଦେଵି ସଂସ୍ତୁତା । ମୋହଯୈତୌ ଦୁରାଧର୍ଷାଵସୁରୋ ମଧୁକୈଟଭୌ
ଏଭଳି ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ, ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଦୁର୍ଜୟ ଦାନବ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କର।
ପ୍ରବୋଧଞ୍ଚ ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ନୀଯତାମଚ୍ଯୁତୋ ଲଘୁ । ବୋଧଶ୍ଚ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ହନ୍ତୁମେତୌ ମହାସୁରୌ
ଏହି ଦୁଇ ମହା ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ, ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଉ, ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଯାଉ।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ତାମସୀ ତତ୍ର ଵେଧସା । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରବୋଧନାର୍ଥାଯ ନିହନ୍ତୁଂ ମଧୁକୈଟଭୌ
ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତା ହୋଇ, ସେଠାରେ ତାମସୀ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଓ ମଧୁ କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ନେତ୍ରାସ୍ଯନାସିକା-ବାହୁ-ହୃଦଯେଭ୍ଯସ୍ତଥୋରସଃ । ନିର୍ଗମ୍ଯ ଦର୍ଶନେ ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ
ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁହ, ନାକ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଚ ଜଗନ୍ନାଥସ୍ତଯା ମୁକ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଏକାର୍ଣଵେ ଽହିଶଯନାତ୍ତତଃ ସ ଦଦୃଶେ ଚ ତୌ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଜଗନ୍ନାଥ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ନାଗଶୟନ ଠାରୁ ଉଠିଲେ ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।