ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍

ଏଵମେଷ ତଥାହଂ ଚ ଦ୍ଵାଵପ୍ଯତ୍ଯନ୍ତଦୁଃ ଖିତୌ । ଦୃଷ୍ଟଦୋଷେ ଽପି ଵିଷଯେ ମମତ୍ଵାକୃଷ୍ଟମାନସୌ

ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଓ ମୁଁ ଦୁଇଜଣେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛୁ; ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବସ୍ତୁମାନର ଦୋଷ, ଆମ ମନ ତଥାପି ଏଠି ଆସକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଛି।

ତତ୍କିମେତନ୍ମହାଭାଗ ଯନ୍ମୋହୋ ଜ୍ଞାନିନୋରପି । ମମାସ୍ଯ ଚ ଭଵତ୍ଯେଷା ଵିଵେକାନ୍ଧସ୍ଯ ମୂଢତା

ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ମୋହ କଣ, ଯାହା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସେ? ମୋ ଓ ତାଙ୍କର ଏହି ବିବେକ ଅନ୍ଧତା, ଏହି ମୂଢତା କିପରି ହେଉଛି?

ଜ୍ଞାନମସ୍ତି ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜନ୍ତୋର୍ଵିଷଯଗୋଚରେ । ଵିଷଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗ ଯାତି ଚୈଵଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବସ୍ତୁ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ରଖିଥାନ୍ତି, ହେ ମହାଭାଗ; କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଦିଵାନ୍ଧାଃ ପ୍ରାଣିନଃ କେଚିଦ୍ରାତ୍ରାଵନ୍ଧାସ୍ତଥାପରେ । କେଚିଦ୍ ଦିଵା ତଥା ରାତ୍ରୌ ପ୍ରାଣିନସ୍ତୁଲ୍ଯଦୃଷ୍ଟଯଃ

କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଦିନେ ଅନ୍ଧ, କିଛି ରାତିରେ ଅନ୍ଧ; ଆଉ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଇଟିରେ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି।

ଜ୍ଞାନିନୋ ମନୁଜାଃ ସତ୍ଯଂ କିନ୍ତୁ ତେ ନ ହି କେଵଲମ୍ । ଯତୋ ହି ଜ୍ଞାନିନଃ ସର୍ଵେ ପଶୁ-ପକ୍ଷି-ମୃଗାଦଯଃ

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନୀ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏକା ନୁହେଁ; କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ — ଗାଁ, ପକ୍ଷୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ — ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରଖିଥାନ୍ତି।

ଜ୍ଞାନଂ ଚ ତନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଯତ୍ତେଷାଂ ମୃଗୃପକ୍ଷିଣାମ୍ । ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ଯତ୍ତେଷାଂ ତୁଲ୍ଯମନ୍ଯତ୍ତଥୋଭଯୋଃ

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମାନତା ଅଛି ଏବଂ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଦୁଇପକ୍ଷରେ ମିଳିଥାଏ।

ଜ୍ଞାନେ ଽପି ସତି ପଶ୍ଯୈତାନ୍ ପତଙ୍ଗାଞ୍ଛାଵଚଞ୍ଚୁଷୁ । କଣମୋକ୍ଷାଦୃତାନ୍ ମୋହାତ୍ପୀଡ୍ଯମାନାନପି କ୍ଷୁଧା

ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେଖ ଏହି ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଚାହିଁ ଯାଉଛନ୍ତି, ମୋହରେ ପଡି, ତାର ସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତା, ଶେଷରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।

ମାନୁଷା ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ସାଭିଲାଷାଃ ସୁତାନ୍ ପ୍ରତି । ଲୋଭାତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁପକାରାଯ ନନ୍ଵେତାନ୍ କିଂ ନ ପଶ୍ଯସି

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହାଙ୍କ ପରି, ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଶା ଭରିଥାନ୍ତି; ଲୋଭରେ ପଡି, ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଆଶା କରନ୍ତି—ତୁମେ ଏହା ଦେଖୁନାହିଁ କି?

ତଥାପି ମମତାଵର୍ତେ ମୋହଗର୍ତେ ନିପାତିତାଃ । ମହାମାଯାପ୍ରଭାଵେଣ ସଂସାରସ୍ଥିତିକାରିଣା

ତଥାପି, ମମତାର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଫସି, ମୋହର ତଳକୁ ପଡିଯାନ୍ତି; ମହାମାୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଯାହା ସଂସାରକୁ ଅଟୁଟ ରଖେ, ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାନ୍ତି।

ତନ୍ନାତ୍ର ଵିସ୍ମଯଃ କାର୍ଯୋ ଯୋଗନିଦ୍ରା ଜଗତ୍ପତେଃ । ମହାମାଯା ହରେଶ୍ଚୈତତ୍ତଥା ସଂମୋହ୍ଯତେ ଜଗତ୍

ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କିଛି ନାହିଁ; ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କର ଯୋଗନିଦ୍ରା ଏବଂ ହରିଙ୍କର ମହାମାୟାରେ, ଏହି ଜଗତ ଏଭଳି ମୋହିତ ହୋଇଯାଏ।

ଜ୍ଞାନିନାମପି ଚେତାଂସି ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ହି ସା । ବଲାଦାକୃଷ୍ଯ ମୋହାଯ ମହାମାଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି

ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବୀ, ଭଗବତୀ ଶକ୍ତିରେ ବଳପୂର୍ବକ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ମହାମାୟା ତାଙ୍କୁ ମୋହରେ ପକାଇଦିଏ।

ତଯା ଵିସୃଜ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ସୈଷା ପ୍ରସନ୍ନା ଵରଦା ନୃଣାଂ ଭଵତି ମୁକ୍ତଯେ

ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ତାଙ୍କର କୃପା ହେଲେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ହେଇଥାନ୍ତି ।

ସା ଵିଦ୍ଯା ପରମା ମୁକ୍ତେର୍ହେତୁଭୂତା ସନାତନୀ । ସଂସାରବନ୍ଧହେତୁଶ୍ଚ ସୈଵ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ

ସେ ଦେବୀ ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ମୁକ୍ତିର କାରଣ ଏବଂ ସନାତନ । ସେ ନିଜେ ସଂସାର ବନ୍ଧନର କାରଣ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ ।

ଭଗଵନ୍ ! କା ହି ସା ଦେଵୀ ମହାମାଯେତି ଯାଂ ଭଵାନ୍ । ବ୍ରଵୀତି କଥମୁତ୍ପନ୍ନା ସା କର୍ମାସ୍ଯାଶ୍ଚ କିଂ ଦ୍ଵିଜ

ଭଗବନ୍ ! ଆପଣ ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ 'ମହାମାୟା' ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି, ସେ କିଏ ? ସେ କିପରି ଉପଜିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କଣ ?

ଯତ୍ସ୍ଵଭାଵା ଚ ସା ଦେଵୀ ଯତ୍ସ୍ଵରୂପା ଯଦୁଦ୍ଭଵା । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର

ସେ ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ରୂପ କଣ, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠୁ ଉପଜିଲେ ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କଠୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ନିତ୍ଯୈଵ ସା ଜଗନ୍ମୂର୍ତିସ୍ତଯା ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍ । ତଥାପି ତତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ବହୁଧା ଶ୍ରୁଯତାଂ ମମ

ସେ ଦେବୀ ସଦା ଜଗତର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରି ଯାଇଛି । ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି — ଏହା ମୋଠୁ ଶୁଣ ।

ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମାଵିର୍ଭଵତି ସା ଯଦା । ଉତ୍ପନ୍ନେତି ତଦା ଲୋକେ ସା ନିତ୍ଯାପ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି । ସେ ନିତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମିତି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କହନ୍ତି ।

ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଯଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵୀକୃତେ । ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଶେଷମଭଜତ୍ କଲ୍ପାନ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ହେଇ ଯାଇଥିବା କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶେଷନାଗକୁ ପ୍ରସାରି ତାହାପରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ଯୋଗ ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେଲେ ।

ତଦା ଦ୍ଵାଵସୁରୌ ଘୋରୌ ଵିଖ୍ଯାତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ଵିଷ୍ଣୁକର୍ଣମଲୋଦ୍ଭୂତୌ ହନ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁଦ୍ଯତୌ

ସେତେବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାନର ମାଳା ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ ।

ସ ନାଭିକମଲେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵସୁରୌ ଚୋଗ୍ରୌ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାଭିରେ ଉପଜିଥିବା ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।

ତୁଷ୍ଟାଵ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ତାମେକାଗ୍ରହୃଦଯସ୍ଥିତଃ । ଵିବୋଧନାର୍ଥାଯ ହରେର୍ହରିନେତ୍ରକୃତାଲଯାମ୍

ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ବସିଥିବା ଯୋଗ ନିଦ୍ରାକୁ ଜାଗାଇବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।

ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ସ୍ଥିତି-ସଂହାରକାରିଣୀମ୍ । ନିଦ୍ରାଂ ଭଗଵତୀଂ ଵିଷ୍ଣୋରତୁଲାଂ ତେଜସଃ ପ୍ରଭୁଃ

ବିଶ୍ୱର ମା, ଜଗତର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରୁଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରା, ଭଗବାନଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି — ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।

ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାହା ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧା ତ୍ଵଂ ହି ଵଷଟ୍କାରଃ ସ୍ଵରାତ୍ମିକା । ସୁଧା ତ୍ଵମକ୍ଷରେ ନିତ୍ଯେ ତ୍ରିଧା ମାତ୍ରାତ୍ମିକା ସ୍ଥିତା

ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ତୁମେ ଭଗବତ୍ ମନ୍ତ୍ରର 'ବଷଟ୍' ଧ୍ୱନି, ତୁମେ ସ୍ୱରର ମୂଳ; ଅମର ଅମୃତ ତୁମେ, ଅବିନାଶୀ ଓ ନିତ୍ୟା, ତୁମେ ତିନି ପ୍ରକାର ମାତ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଅର୍ଧମାତ୍ରା ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯା ଯାନୁଚ୍ଚାର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ । ତ୍ଵମେଵ ସନ୍ଧ୍ଯା ସାଵିତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଦେଵି ଜନନୀ ପରା

ତୁମେ ସଦା ଅର୍ଦ୍ଧ ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ଅପରିବ୍ୟକ୍ତ ରହିଛ, ଯାହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ କହିବା ଯାଉନାହିଁ। ତୁମେ ଏକା ଗୋଧୂଳି, ତୁମେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ଉଚ୍ଚତମ ମାଆ।

ତ୍ଵଯୈଵ ଧାର୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯୈତତ୍ସୃଜ୍ଯତେ ଜଗତ୍ । ତ୍ଵଯୈତତ୍ପାଲ୍ଯତେ ଦେଵି ତ୍ଵମତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଚ ସର୍ଵଦା

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁନିଆ ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛ। ଦେବୀ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ ତୁମେ, ଏବଂ ସଦା ଏହାର ଶେଷ ତୁମେ ଆଣିଦେଉଛ।

ଵିସୃଷ୍ଟୌ ସୃଷ୍ଟିରୂପା ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତିରୂପା ଚ ପାଲନେ । ତଥା ସଂହୃତିରୂପାନ୍ତେ ଜଗତୋ ଽସ୍ଯ ଜଗନ୍ମଯେ

ସୃଷ୍ଟିବେଳେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର ଆକାର, ପାଳନବେଳେ ତୁମେ ପାଳନର ଆକାର। ଏହିପରି, ଶେଷବେଳେ ତୁମେ ଜଗତର ବିନାଶର ଆକାର, ହେ ଜଗତର ମୂର୍ତ୍ତି।

ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମାଯା ମହାମେଧା ମହାସ୍ମୃତିଃ । ମହାମୋହା ଚ ଭଵତୀ ମହାଦେଵୀ ମହେଶ୍ଵରୀ

ତୁମେ ମହାଜ୍ଞାନ, ମହାମାୟା, ମହାବୁଦ୍ଧି, ମହାସ୍ମୃତି। ତୁମେ ମହାମୋହ, ମହାଦେବୀ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବୀ।

ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଗୁଣତ୍ରଯଵିଭାଵିନୀ । କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାରାତ୍ରିର୍ମୋହରାତ୍ରିଶ୍ଚ ଦାରୁଣା

ତୁମେ ସମସ୍ତର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ତୁମେ ତିନି ଗୁଣର ଉଦ୍ଭାବକ। ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି, ଏବଂ ଦୁର୍ଭୟ ମୋହରାତ୍ରି।

ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରୀ ତ୍ଵଂ ହ୍ରୀସ୍ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ବୋଧଲକ୍ଷଣା । ଲଜ୍ଜା ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତ୍ଵଂ ଶାନ୍ତିଃ କ୍ଷାନ୍ତିରେଵ ଚ

ତୁମେ ଶ୍ରୀ, ତୁମେ ଶାସନୀ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା, ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ବୋଧର ଚିହ୍ନ। ତୁମେ ଶରମ, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ଶାନ୍ତି ଏବଂ କ୍ଷମା।