ନିଧିରେଷ ମହାପଦ୍ମଃ ସମାନୀତୋ ଧନେଶ୍ଵରାତ୍ । କିଞ୍ଜଲ୍କିନୀଂ ଦଦୌ ଚାବ୍ଧିର୍ମାଲାମମ୍ଲାନପଙ୍କଜାମ୍
ଧନର ମହାପଦ୍ମ ନିଧି ଧନର ମହାରାଜଙ୍କଠାରୁ ଆଣାଯାଇଛି; ଏବଂ ସାଗର ଅମ୍ଳାନ ପଙ୍କଜ ମାଳା ତାର କିଞ୍ଜଳ୍କ ସହିତ ଦେଇଛି।
ଛତ୍ରଂ ତେ ଵାରୁଣଂ ଗେହେ କାଞ୍ଚନସ୍ତ୍ରାଵି ତିଷ୍ଠତି । ତଥାଯଂ ସ୍ଯନ୍ତନଵରୋ ଯଃ ପୁରାସୀତ୍ ପ୍ରଜାପତେଃ
ବାରୁଣଙ୍କ ସୁନା ଛତା ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛି; ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୂର୍ବ ରଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ମୃତ୍ଯୋରୁତ୍କ୍ରାନ୍ତିଦା ନାମ ଶକ୍ତିରୀଶ ତ୍ଵଯା ହୃତା । ପାଶଃ ସଲିଲରାଜସ୍ଯ ଭ୍ରାତୁସ୍ତଵ ପରିଗ୍ରହେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣିଦେଇଥିବା ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିଦା ନାମକ ଶକ୍ତିକୁ ଆପଣ ନେଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ଜଳରାଜାଙ୍କର ଦାଣ୍ଡ, ଯେଉଁଥି ଆପଣଙ୍କର ଭାଇ, ସେହି ଦାଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ଅଛି।
ନିଶୁମ୍ଭସ୍ଯାବ୍ଧିଜାତାଶ୍ଚ ସମସ୍ତା ରତ୍ନଜାତଯଃ । ଵହ୍ନିରପି ଦଦୌ ତୁଭ୍ଯମଗ୍ନିଶୌଚେ ଚ ଵାସସୀ
ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି; ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପୋଶାକ ଦେଇଛି।
ଏଵଂ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ରତ୍ନାନି ସମସ୍ତାନ୍ଯାହୃତାନି ତେ । ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନମେଷା କଲ୍ଯାଣୀ ତ୍ଵଯା କସ୍ମାନ୍ନ ଗୃହ୍ଯତେ
ଏଭଳି, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣିଦିଆଯାଇଛି; ତଥାପି, ଏହି ଶୁଭା ନାରୀ ମଣି, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଆପଣ କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି?
ନିଶମ୍ଯେତି ଵଚଃ ଶୁମ୍ଭଃ ସ ତଦା ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡଯୋଃ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଦୂତଂ ଦେଵ୍ଯା ମହାସୁରଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁମ୍ଭ ତାହାପରେ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଦୂତକୁ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ଇତି ଚେତି ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯା ସା ଗତ୍ଵା ଵଚନାନ୍ମମ । ଯଥା ଚାଭ୍ଯେତି ସଂପ୍ରୀତ୍ଯା ତଥା କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଲଘୁ
ମୋର କଥା ଦେବୀଙ୍କୁ ଯାଇ କହିବା; ଏବଂ ସେ ଯେପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିବେ, ତାହାପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।
ସ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଶୈଲୋଦ୍ଦେଶେ ଽତିଶୋଭନେ । ତାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ତତଃ ପ୍ରାହ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ସେ ଏହି ଅତି ଶୋଭାମୟ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଉଁଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଦେଵି ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରଃ ଶୁମ୍ଭସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଦୂତୋ ଽହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତେନ ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ
ଓ ଦେବୀ, ଦାନବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଶୁମ୍ଭ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୂତ, ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛି।
ଅଵ୍ଯାହତାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵାସୁ ଯଃ ସଦା ଦେଵଯୋନିଷୁ । ନିର୍ଜିତାଖିଲଦୈତ୍ଯାରିଃ ସ ଯଦାହ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ଯେଉଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା କେବେ ବାଧା ପାଉନାହିଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦାନବଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିଛନ୍ତି—ସେ କଣ କହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଶୁଣ।
ମମ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଖିଲଂ ମମ ଦେଵା ଵଶାନୁଗାଃ । ଯଜ୍ଞଭାଗାନହଂ ସର୍ଵାନୁପାଶ୍ନାମି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ମୋର ଅଧିନରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଅଛି; ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଭାଗକୁ ମୁଁ ଏକା ଏକା ଭୋଗ କରେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵରରତ୍ନାନି ମମ ଵଶ୍ଯାନ୍ଯଶେଷତଃ । ତଥୈଵ ଗଜରତ୍ନଂ ଚ ହୃତ୍ଵା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଵାହନମ୍
ତିନି ଲୋକର ସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନ ମୋର ଅଧିନରେ ଅଛି; ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କର ଗଜରତ୍ନ, ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଯାନ, ମୁଁ ନିଜେ ନେଇଛି।
କ୍ଷୀରୋଦମଥନୋଦ୍ଭୂତମଶ୍ଵରତ୍ନଂ ମମାମରୈଃ । ଉଚ୍ଚୈଃ ଶ୍ରଵସସଂଜ୍ଞଂ ତତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସମର୍ପିତମ୍
କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅଶ୍ବରତ୍ନ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ ନାମକ ଘୋଡା, ଅମରମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ।
ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ଦେଵେଷୁ ଗନ୍ଧର୍ଵେଷୂରଗେଷୁ ଚ । ରତ୍ନଭୂତାନି ଭୂତାନି ତାନି ମଯ୍ଯେଵ ଶୋଭନେ
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି, ଶୋଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋର ସାଥିରେ ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଭୂତାଂ ତ୍ଵାଂ ଦେଵି ଲୋକେ ମନ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍ । ସା ତ୍ଵମସ୍ମାନୁପାଗଚ୍ଛ ଯତୋ ରତ୍ନଭୁଜୋ ଵଯମ୍
ଓ ଦେବୀ, ଆମେ ତୁମକୁ ଏହି ଜଗତରେ ଜନନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଭାବରେ ଗଣନା କରୁଛୁ। ତେଣୁ, ଆମେ ଯେହେତୁ ରତ୍ନର ମାଲିକ, ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ।
ମାଂ ଵା ମମାନୁଜଂ ଵାପି ନିଶୁମ୍ଭମୁରୁଵିକ୍ରମମ୍ । ଭଜ ତ୍ଵଂ ଚଞ୍ଚଲାପାଙ୍ଗି ରତ୍ନଭୂତାସି ଵୈ ଯତଃ
ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମେ ଏକ ରତ୍ନ ହେବାରୁ, ମୋତେ କିମ୍ବା ମୋ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଚୟନ କର, ସେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯମତୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ମତ୍ପରିଗ୍ରହାତ୍ । ଏତଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସମାଲୋଚ୍ଯ ମତ୍ପରିଗ୍ରହତାଂ ଵ୍ରଜ
ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇବ। ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ମୋ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଗମ୍ଭୀରାନ୍ତଃ ସ୍ମିତା ଜଗୌ । ଦୁର୍ଗା ଭଗଵତୀ ଭଦ୍ରା ଯଯେଦଂ ଧାର୍ଯତେ ଜଗତ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା, ଯିଏ ଏହି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଗଭୀର ହସ କରି କହିଲେ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତତ୍ଵଯା ନାତ୍ର ମିଥ୍ଯା କିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଃ ସୁମ୍ଭୋ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚାପି ତାଦୃଶଃ
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠାରେ କିଛି ମିଥ୍ୟା ନାହିଁ। ସୁମ୍ଭ ତିନି ଲୋକର ନାୟକ, ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଏପରି।
କିଂ ତ୍ଵତ୍ର ଯତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ମିଥ୍ଯା ତତ୍କ୍ରିଯତେ କଥମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାମଲ୍ପବୁଦ୍ଧିତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯା କୃତା ପୁରା
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହୋଇଛି, ତାହା କିପରି ମିଥ୍ୟା ହେବ? ତୁମେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ ଶୁଣ, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଥିଲା।
ଯୋ ମାଂ ଜଯତି ସଂଗ୍ରାମେ ଯୋ ମେ ଦର୍ପଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ଯୋ ମେ ପ୍ରତିବଲୋ ଲୋକେ ସ ମେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଯିବି, ଯେଉଁଠି ମୋ ଅହଂକାର କମିଯିବ, ଯେଉଁଠି ଏହି ସଂସାରରେ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତି ରହିଛି—ସେଇ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ତଦାଗଚ୍ଛତୁ ଶୁମ୍ଭୋ ଽତ୍ର ନିଶୁମ୍ଭୋ ଵା ମହାସୁରଃ । ମାଂ ଜିତ୍ଵା କିଂ ଚିରେଣାତ୍ର ପାଣି ଗୃହ୍ଣାତୁ ମେ ଲଘୁ
ଶୁମ୍ଭ କିମ୍ବା ନିଶୁମ୍ଭ, ଏହି ଦୁଇ ମହା ଦାନବ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ; ମୋତେ ହାରାଇଲେ, ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କାହିଁକି? ଶୀଘ୍ର ମୋ ହାତ ଧରନ୍ତୁ।
ଅଵଲିପ୍ତାସି ମୈଵଂ ତ୍ଵଂ ଦେଵି ବ୍ରୂହି ମମାଗ୍ରତଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କଃ ପୁମାଂସ୍ତିଷ୍ଠେଦଗ୍ରେ ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭଯୋଃ
ତୁମେ ଅହଂକାରୀ ହେବା ଦେବୀ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ; ତିନି ଜଗତରେ କିଏ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହେବ?
ଅନ୍ଯେଷାମପି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵେ ଦେଵା ନ ଵୈ ଯୁଧି । ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସଂମୁଖେ ଦେଵି କିଂ ପୁନଃ ସ୍ତ୍ରୀ ତ୍ଵମେକିକା
ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହେଇପାରିନାହାନ୍ତି, ଦେବୀ; ତେବେ, ଏକା ଜଣେ ଜନାନୀ ହେଇ, କିପରି ତୁମେ ଠିଆ ହେବ?
ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସକଲା ଦେଵାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଯେଷାଂ ନ ସଂଯୁଗେ । ଶୁମ୍ଭାଦୀନାଂ କଥଂ ତେଷାଂ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି ସଂମୁଖମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଯାଇଛନ୍ତି; ଏକା ଜଣେ ଜନାନୀ ହେଇ, ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯିବ?
ସା ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ମଯୈଵୋକ୍ତା ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭଯୋଃ । କେଶାକର୍ଷଣନିର୍ଧୂତଗୌରଵା ମା ଗମିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; କେଶ ଟାଣି ଦ୍ୱାରା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହରାଇ ତୁମେ ଯିବନାହିଁ।
ଏଵମେତଦ୍ ବଲୀ ଶୁମ୍ଭୋ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚାତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । କିଂ କରୋମି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମେ ଯଦନାଲୋଚିତା ପୁରା
ଏହିପରି ଶୁମ୍ଭ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟେ, ନିଶୁମ୍ଭ ଅତିବଳୀ ଅଟେ । ମୁଁ କଣ କରିବି ? ଆଗରୁ ଭାବିନାହିଁ, ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି ।
ସ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ଯଦେତତ୍ସର୍ଵମାଦୃତଃ । ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵାସୁରେନ୍ଦ୍ରାଯ ସ ଚ ଯୁକ୍ତଂ କରୋତୁ ତତ୍
ତୁମେ ଯାଅ, ମୁଁ ଯେଉଁପରି ଦେଇଛି, ସମ୍ମାନରେ ସେହି ସବୁ କଥା ଅସୁରମହାରାଜଙ୍କୁ କହ । ସେ ଯେଉଁପରି ଉଚିତ ମନେ କରିବେ, ସେହିପରି କରନ୍ତୁ ।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ ଦୂତୋ ଽମର୍ଷପୂରିତଃ । ସମାଚଷ୍ଟ ସମାଗମ୍ଯ ଦୈତ୍ଯରାଜାଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୂତ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଦେମନ୍ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲା ।
ତସ୍ଯ ଦୂତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯାସୁରରାଟ୍ ତତଃ । ସକ୍ରୋଧଃ ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ଧୂମ୍ରଲୋଚନମ୍
ଦୂତର କଥା ଶୁଣି, ଅସୁରମହାରାଜ କ୍ରୋଧରେ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ, ଦେମନ୍ମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟକୁ କହିଲେ ।