ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଓ ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମର ଧାରକ, ରାଗରେ ଲାଲ ଆଖିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନ ହରି ଉଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଅତି ପ୍ରବଳ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, ମହାମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଆମଠାରୁ ଏକ ବର ଚାହିଁ।” ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ: “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ହସ୍ତରେ ବଧ ହେବ; ଏହିଠି ଆଉ କୌଣସି ବର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ଏହିଠାରେ ମୋର ଇଚ୍ଛା।” ଏହା ସୁନି, ସେମାନେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ସେମାନେ ଠକାଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଜଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖି, ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ଜଳରେ ଆଛନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠି ଆମକୁ ବଧ କର; ତୁମର ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖି ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ ହସ୍ତରେ ଆସୁ।" ଭଗବାନ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ”, ଏବଂ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର କଟିଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏଭଳି ଦେବୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଏଉଁଠି ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବୀଶକ୍ତିର କଥା ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ଦାନବମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ ମହିଷାସୁର ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ନେତା ଥିଲେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନା ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତି, ମହିଷାସୁର ଇନ୍ଦ୍ର ହେଇଗଲେ। ପରାଜିତ ଦେବତାମାନେ, କମଳଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ମହିଷାସୁର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଯମ, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପଦବୀ ନିଜ ଅଧିନରେ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମହିଷାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚୁତ ହୋଇ, ମାନବମାନେ ପରି ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। “ଏହି ସବୁ ଦେବଶତ୍ରୁ ଯାହା କରିଛି ଆପଣଙ୍କୁ କହିଲୁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ—ତାଙ୍କ ବିନାଶ ବିଚାର କରନ୍ତୁ,” ବୋଲି ଦେବତାମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦେବମାନେଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମଧୁସୂଦନ ଓ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୃକୁଟି ଚମକାଇଲେ। ଏହି କ୍ରୋଧରେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଏକ ଅତି ତୀବ୍ର ତେଜ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦେହରୁ ମଧ୍ୟ ତେଜ ନିସ୍ସରିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅପୂର୍ବ ତେଜ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ତେଜ ଏକଠା ହୋଇଗଲା। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ତେଜପିଂଡ଼ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଚାରିପାଖରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବ୍ୟାପିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜ ଏକଠା ହୋଇ, ଏକ ମହିଳା ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତିନି ଲୋକକୁ ଆବୃତ କଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶିବଙ୍କ ତେଜରୁ, ବହୁଳ କେଶ ଯମଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ, ଦୁଇ ହାତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଦୁଇ ଛାତି ଓ ନାଭି ସୋମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ, ଉରୁ ଓ କଟି ବରୁଣଙ୍କ ତେଜରୁ ଗଠିତ ହେଲା। ପାଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ, ଆଂଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରୁ, ଆଂଠିରେ ବସୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି, ନାକ କୁବେରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଦାନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ତେଜରୁ, ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଭୌହ ଶନ୍ଧ୍ୟାର ଶକ୍ତିରୁ, କାନ ବାୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ତେଜରୁ ଗଠିତ ହେଲା। ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହିଷାସୁରରେ ପୀଡିତ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ, “ଯୟ ଜୟ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ପିନାକଧରୀ ଶିବ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଚକ୍ର ଦେଲେ, ବରୁଣ ଶଂଖ ଦେଲେ, ଅଗ୍ନି ଶୂଳ ଦେଲେ, ମାରୁତ ৱଣ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ବଜ୍ର ଓ ଏୟାରାବତର ଘଣ୍ଟା ଦେଲେ, ଯମ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ, ବରୁଣ ପାଶ ଦେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ଦେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା କମଣ୍ଡଳୁ ଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦେଲେ, କାଳ ନିର୍ମଳ ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ଦେଲେ। କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ନିର୍ମଳ ହାର, ଅକ୍ଷୟ ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ମୁକୁଟ, କୁନ୍ଡଳ ଓ ବାହୁଳି ପ୍ରଦାନ ହେଲା। ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକଳା, ସମସ୍ତ ବାହୁରେ କଙ୍କଣ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହାର, ଆଂଠିରେ ମଣି ମୁଦ୍ରିକା ମିଳିଲା। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଶୁଭ୍ର କୁହାଡ଼ି, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ଢାଳ ଦେଲେ। ଜଳଧିପତି ଅକ୍ଷୟ ପଦ୍ମମାଳା ଓ ସୁନ୍ଦର ମହାପଦ୍ମ ଦେଲେ। ହିମବନ୍ତ ଦେଲେ ସିଂହବାହନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, କୁବେର ଦେଲେ ଦିବ୍ୟ ମଦ ଭରା ପାତ୍ର। ଶେଷନାଗ ଦେଲେ ମଣିମାଳା ସହିତ ନାଗ ହାର। ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ଦେବୀ ବାରମ୍ବାର ଅଟ୍ଟାହାସ କଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ଆକାଶ ପ୍ରଣମ୍ୟ ହେଲା, ଏହି ଅପାର ଧ୍ୱନିରେ ମହାନ୍ ଉଲ୍ଲାସ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।