ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା, ଭୟଙ୍କର ଦେମନ୍ମାନେ ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମନୋଯୋଗରେ ହରିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ବିରାଜମାନ ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିପାରିବେ। ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ମାତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରଣକାରିଣୀ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଉଦ୍ଭବକାରିଣୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନିଦ୍ରା ଓ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମା, ଆପଣେ ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଓ ବଷଟ୍ ଧ୍ୱନି ଅଟୁଟ ଆଦିଶବ୍ଦ, ଅମୃତ ଓ ଅବିନାଶୀ, ତିନି ପଦ ମାନ୍ୟର ବାଣୀର ଆଧାର। ଆପଣେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅକ୍ଷର ଅର୍ଧାକ୍ଷର, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାତୃକା। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟିକାଳରେ ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପ, ପାଳନକାଳରେ ପାଳନର ରୂପ, ପ୍ରଳୟକାଳରେ ପ୍ରଳୟର ରୂପ। ଆପଣ ମହାଜ୍ଞାନ, ମହାମାୟା, ମହାବୁଦ୍ଧି, ମହାସ୍ମୃତି, ମହାମୋହ, ମହାଦେବୀ ଓ ପରାମେଶ୍ୱରୀ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଦିପ୍ରକୃତି, ତ୍ରିଗୁଣ ଧାରଣକାରିଣୀ, କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି, ଭୟଙ୍କର ମୋହରାତ୍ରି। ଆପଣ ଶ୍ରୀ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ବୁଦ୍ଧି, ଲାଜ୍ଜା, ପୌଷ୍ଟିକତା, ସନ୍ତୋଷ, ଶାନ୍ତି ଓ କ୍ଷମା। ତଳୱାର, ଶୂଳ, ମୁସଳ, ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଧନୁଷ, ବାଣ, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଆପଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ। ଏହା ସତ୍ୟ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ କୋମଳ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେହି ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ସମସ୍ତର ଶକ୍ତି ଆପଣ; ତେଣୁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି? ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ; ତେଣୁ ଏଠାରେ କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ତେଣୁ କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ?" "ଏହିପରି, ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଏହି ଅଜୟ ଦେମନ୍ମାନେ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତୁ। ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ସିଘ୍ର ଜାଗିଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦେମନ୍ମାନେକୁ ବଧ କରିପାରିବେ।" ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ, ତାମସିକ ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁହ, ନାକ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ଚେଷ୍ଟ ରୁ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନାଗଶୟ୍ୟାରୁ ଉଠି, ସେ ଦୁଇ ଦେମନ୍—ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ। ତାପରେ, ଭଗବାନ୍ ହରି, ଏହି ଦୁଇ ଦେମନ୍ ସହିତ ପଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦେମନ୍ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମଠାରୁ ଏକ ବର ମାଗ।" ବିଷ୍ଣୁ ହସି କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତଥାପି ଆମେ ଦୁଇଜଣକୁ ବଧ କରିବି—ଏହି ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କୌଣସି ବର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।" ଦେମନ୍ମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ସେମାନେ ମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜଳରେ ଡୁବିଛି। ତେବେ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଢାକା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଆମକୁ ବଧ କର। ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ।" "ଯଥାସ୍ଥିତ," ବୋଲି ବିଷ୍ଣୁ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଦେମନ୍ଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଟିଦେଲେ। ଏହିଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରକଟ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ଦେଖାଗଲା। ଏବେ ଆଉ ଏକ ଘଟଣା ଶୁଣ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଅସୁରମାନେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ବିଜିତ ହେଲେ, ମହିଷାସୁର ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତି, ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଦଖଳ କଲେ। ପରାଜିତ ଦେବମଣ୍ଡଳ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ବିବରଣୀ ଦେଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଯମ, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମହିଷାସୁର ଦଖଳ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଉଖାଡ଼ି ଦିଆଯାଇ, ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ଭଳି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି। "ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଲୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ; ଦୟାକରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ନାଶ ବିଚାର କରନ୍ତୁ," ବୋଲି ଦେବମଣ୍ଡଳ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦେବତାମାନେର କଥା ଶୁଣି, ମଧୁସୂଦନ ଓ ଶଂଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୃକୁଟି ଚମକାଇଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ତେଜ ବାହାରିଲା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦେହରୁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ତେଜ ଉଦ୍ଭବିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ ସମସ୍ତ ତେଜ ଏକାଠି ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜପୁଞ୍ଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାହାର ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରିଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସେହି ଅପୂର୍ବ ତେଜ ଏକ ନାରୀ ରୂପ ନେଲା, ଯାହାର ପ୍ରଭା ସବୁ ତିନି ଲୋକକୁ ଆବୃତ କଲା।