ଏହି କଥା ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ—ଦେବୀ ମହାତ୍ମ୍ୟର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଅନୁସାରେ, ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶବ୍ଦର ସାର, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଏବଂ ସାମ ଗାନର ମଧୁର ସ୍ୱରର ଆନନ୍ଦ ଦାତ୍ରୀ। ତିନି ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ତିନି ବେଦର ସ୍ୱରୂପ, ସଂସାରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଶୁଭା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଶିନୀ। ଦେବୀ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ରୂପେ ପରିଚିତ। ତିନି ହେଉଛନ୍ତି ଦୁର୍ଗା, ଏହି ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ସ୍ୱରୂପ। ଶ୍ରୀ ଭାବରେ କୈଟଭ ନାଶକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଗୌରୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ମହିଷାସୁର ହଠାତ୍ ଦେବୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ—ସ୍ମିତମୁଖୀ, ନିର୍ମଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ସୁନଳିଆ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ କ୍ରୁଧାନ୍ୱିତ। ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ମୁହଁ, ଭୂକୁଟି ଭଙ୍ଗି, ତଥାପି ଉଦୟଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ମହିଷାସୁର ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେହିଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ। କାରଣ, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୟଂ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, କିଏ ତାହା ସହିପାରିବ? ହେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ, ଆପଣ ଦୟାବାନ୍! ସଂସାରର ଭଲ ପାଇଁ, ଆପଣ ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟବଂଶକୁ ତୁରନ୍ତ ନାଶ କରନ୍ତି। ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା—ମହିଷାସୁରଙ୍କ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିର ଅନ୍ତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ଧନ-ଯଶ ତିରିବା, ଧର୍ମର ମାର୍ଗ କଦାପି ଅବନତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମାନବ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଦାସ, ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସୁରକ୍ଷିତ, ସେଉଁଠି ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି। ଯେ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବୀଭକ୍ତ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏବଂ ତିନି କୁଳରେ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ସ୍ୱସ୍ଥ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଭୟ ନାଶିବାରେ ଦୟାମୟୀ ଦେବୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିହତ ହେଉଥିବାରେ, ସଂସାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ; ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବୀ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିବା। ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବେ କାହିଁକି ନାହିଁ? ତଥାପି, ତିନି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଶସ୍ତ୍ର ବିକିରଣ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରଭାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି—ଏହା ଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାର ଭାବନା। ଦେବୀଙ୍କ ତଳୱାରର ଚମକ, ଶୂଳର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଦେବୀଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭୂଷିତ ମୁହଁ ଦେଖି, ଅସୁରମାନେ ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ନାଶ ପାଇଲା। ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦମନ କରିବା; ତାଙ୍କ ରୂପ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଏବଂ ଅନୁପମ। ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଅପୂର୍ବ, ଦେବତା ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ଦୟା। ଦେବୀଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ସହ କିଏ ତୁଳନା କରିପାରିବ? ଦେବୀଙ୍କ ଭୟ ନାଶକ ରୂପ ସମାନ ଆଉ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ତିନି ଏକମାତ୍ର, ଯେଉଁଠି ଦୟା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁରତା ଏକା ସାଥିରେ ଦେଖାଯାଏ। ତିନି କୁଳ ସଂସାର ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ, ଦେବତାମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ। ଆମେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ଦେବୀ, ଆପଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଅମ୍ବିକା, ଆପଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଘଣ୍ଟା ଧ୍ୱନି ଓ ଧନୁର ତାର ନିଆରା ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର—ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଣ୍ଡିକା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବୀଙ୍କ ଭୟାନକ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟି କଳ୍ପନାମୟ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୃଦୁ ହସ ଓ ଭୟାନକ ରୂପରେ, ତାଙ୍କ କରୁଣାମୟ ହସ୍ତରେ ତଳୱାର, ଶୂଳ, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧନା କରି, ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦିବ୍ୟ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ, ଦୟାମୟୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହାଁଛ, କହ। ତୁମେ ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବହୁତ ସନ୍ମାନ ଦେଇଛ।" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଜାଣୁ ନାହିଁ ଆଉ କିଛି କରିବା ବା ଦୁର୍ଲଭ କିଛି ଅଛି କି ନାହିଁ। ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି। ମହିଷାସୁର ନିହତ। ତଥାପି ଯଦି ଆପଣ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବେ, ତେବେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା, ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" "ଏବଂ ମାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ସଦା ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ସଂସାର ଓ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। ଭଦ୍ରକାଳୀ କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ," ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ହେଉଛି କିପରି ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତିନି କୁଳ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହାର ବିବରଣୀ। ପୁନି, ଗୌରୀ ଦେହରୁ ଦେବୀ କିପରି ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଲୋକମଙ୍ଗଳ ଓ ଦେବତାମାନେ ଉପକୃତ ହେବା ପାଇଁ, ଏଉଁ ଘଟଣା ଯଥା ଘଟିଥିଲା, ଏହି କଥା ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଦୁଇ ଦାନବ—ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ—ତିନି କୁଳ ଲୋକ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଦଳନ କରି ନେଇଥିଲେ।