ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣ୍ଣି, ଯିଏ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ବୋଲି ପରିଚିତ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି। ମହାମାୟାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେଲେ। ପୂର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚୈତ୍ର ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ସୁରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ଯେପରି ନିଜ ସନ୍ତାନ, ସେପରି ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ କିଛି ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଉଠିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଯଦିଓ ସେମାନେ ସଂଖ୍ୟାରେ କମ୍ ଥିଲେ, ତଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରଥ ସେଉଁଠି ପରାଜିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦେଶର ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠି ମଧ୍ୟ ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଧନଭଣ୍ଡାର ଏବଂ ସେନାକୁ ଦଖଳ କଲେ। ଏହା ସବୁ ଘଟିଲା ତାଙ୍କର ନିଜ ସହରଭିତରେ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ, ରାଜା ସୁରଥ ଶିକାରର ଉପଲକ୍ଷେ ଏକାକି ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ସେ ମହାମୁନି ମେଧାସଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ପଶୁପକ୍ଷୀ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲେ। ରାଜା ସେଠି କିଛି ସମୟ ରହିଲେ, ମୁନିଙ୍କ ଆଦର ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ଭିତରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରୁଥିଲେ। ସେଠି, ତାଙ୍କ ମନ ଆସକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା—"ମୋ ଉପରେ ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁ ସହରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ସେଠି ଏବେ ହାରାଇଗଲା। ମୋ ପାଳ୍ୟମାନେ ଏବେ ଧର୍ମରେ ରହି ସେଠିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।" "ମୋ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ସଦା ଗର୍ବିତ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି, ସେ କିଛି ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛି କି ନାହିଁ?" "ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସହିତ ଧନ, ଉପହାର, ଖାଦ୍ୟ ଆଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।" "ସେମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଅପଚୟ ଦ୍ୱାରା, ମହାପ୍ରୟାସରେ ସଂଗୃହୀତ ଧନ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେଉଛି।" ଏପରି ବିଚାର କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଏକ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମହୋଦୟ, ଆପଣ କିଏ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ କାହିଁକି?" ରାଜାଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ୟାପାରୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମ୍ର ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ସମାଧି ନାମକ ବ୍ୟାପାରୀ, ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ଜନ୍ମାଦି ଲୋକ ଧନଲୋଭରେ ଅନ୍ୟାୟ କରି ମୋତେ ବାହାର କରିଦେଇଛନ୍ତି।" "ଧନ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ସବୁ ହାରାଇ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ନେହୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି। ଏଠି ରହି, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ ମୋ ପୁଅମାନେ ଭଲ କି ଖରାପ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ନା ମୋ ପରିବାର ଏବଂ ଜନ୍ମାଦି ଲୋକ କେମିତି ଅଛନ୍ତି।" "ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ଭଲ କି ଖରାପ ଘଟୁଛି? ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ?" ତାପରେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, "ଏମିତି ଲୋଭୀ ପୁଅ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧନ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବାହାର କଲେ, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ମନ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆସକ୍ତ କି?" ବ୍ୟାପାରୀ କହିଲେ, "ଏହା ସଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୋ ମନର ଭାବକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୋ ମନ କଠୋର ହେଉନାହିଁ।" "ଧନଲୋଭୀ ଏହି ପରିବାର ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ତଥାପି ମୋର ହୃଦୟ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆସକ୍ତ ଅଛି।" "ମୁନିବର, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ; ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ମନ ଅନୁଚିତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ନେଇ ଆସକ୍ତ ରହେ?" "ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋତେ ସ୍ନେହ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ମୁଁ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛି, କି କରିବି?" ଏପରି ଦୁଃଖରେ ରହି, ରାଜା ସୁରଥ ଏବଂ ବ୍ୟାପାରୀ ସମାଧି, ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ମୁନି ମେଧାସଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ବସି ନାନା କଥା ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏବେ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, "ମୁନିବର, ମୋତେ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି—କୃପାକରି କହନ୍ତୁ, ମୋର ମନ କାହିଁକି ଦୁଃଖରେ ଆସକ୍ତ ରହେ, ଯଦିଓ ଏହା ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ?" "ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଛି, ତଥାପି 'ମୋର' ଭାବ କାହିଁକି ଅଛି? ମୁଁ ସତ୍ୟ ଜାଣିଛି, ତଥାପି ଏମିତି ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ଆସକ୍ତି କାହିଁକି ରହେ?" "ଏଠି ବ୍ୟାପାରୀ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଠକାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସକ୍ତ ଅଛି।" "ଏଭଳି ମୁଁ ଏବଂ ସେ, ଦୁଇଜଣେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ; ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ ଆସକ୍ତି ରେ ଅଟୁଟ।" "ମହାଭାଗ, ଏହି ମହାମୋହ କ’ଉଁଠୁ ଆସେ? ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଏପରି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି?" "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ରଖନ୍ତି, ତଥାପି ସେଇ ବିଷୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ପାଖରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।" "କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଦିନରେ ଅନ୍ଧା, କିଛି ରାତିରେ; କିଛି ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁହିଁବେଳେ ଏକାକାର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।" "ମଣିଷ ଜ୍ଞାନୀ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି; ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରଖନ୍ତି।" "ମଣିଷ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ସାମ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ତାହା ଦୁହିଁପକ୍ଷରେ ଦେଖାଯାଏ।" "ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେଖନ୍ତୁ, ପତଙ୍ଗମାନେ ଆଗୁଣ ଦେଖି ତାହାର ରସ ପାଇଁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ତାହାରେ ପଡ଼ି ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।" "ମଣିଷ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଯଥା ମୃଗ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ; ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ସେମାନେ ପ୍ରତିଦାନ ଆଶା କରନ୍ତି—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଆପଣ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି କି?" "ତଥାପି, ମହାମାୟାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେମାନେ ଆସକ୍ତିର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରେ ଫସି, ମୋହର ଗହ୍ୱରେ ପଡ଼ି ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।