मधुकैटभौ दुरात्मानावतिवीर्यपराक्रमौ । क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्माणं जनितोद्यमौ
मधु आणि कैटभ हे दुष्ट मनाचे, अतिशय बलवान आणि पराक्रमी, रागाने डोळे लाल झालेले, ब्रह्माला मारण्याच्या उद्देशाने उभे होते.
समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः
मग भगवान हरि उठून त्या दोघांशी लढू लागला, आपल्या हातांनीच शस्त्रासारखं वापरत, आणि हे युद्ध पाच हजार वर्ष चाललं.
तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ । उक्तवन्तौ वरो ऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम्
ते दोघेही फारच बलवान आणि गर्वाने भरलेले, महा मायेमुळे भ्रमित झालेले, त्यांनी केशवाला म्हटले, 'आमच्याकडून एखादी वर मागा.'
भवनेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि । किमन्येन वरेणात्र एतावद्धि वृतं मम
तुम्ही दोघेही आज माझ्यावर खूष आहात; जरी तुम्हा दोघांचा माझ्या हातून वध होणार असला, तरी मला दुसरा कुठलाही वर नको, हेच माझं मागणं आहे.
वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत् । विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः
तेव्हा, आपण फसवले गेलो आहोत हे लक्षात आल्यावर, आणि सगळं जग पाण्याने भरलेलं पाहून, कमळासारख्या डोळ्यांचा भगवान त्यांना म्हणाला:
आवां जहि न यत्रोर्वो सलिलेन परिप्लुता । प्रीतौ स्वस्तव युद्धेन श्लाघ्यस्त्वं मृत्युरावयोः
आम्हा दोघांना तिथे ठार मार, जिथे पृथ्वी पाण्याने झाकलेली नाही; तुझ्या युद्धाने आम्ही खूष आहोत—तुझं शौर्य कौतुकास्पद आहे, आणि आमचा मृत्यू तुझ्या हातूनच व्हावा.
तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्ख-चक्र-गदाभृता । कृत्वा चक्रेण वै च्छिन्ने जघने शिरसी तयोः
'तसं होवो' असं म्हणून, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या भगवंताने, आपल्या चक्राने त्या दोघांचे डोकी त्यांच्या कंबरेवरच छाटले.
एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम् । प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते
अशा प्रकारे ती देवी प्रकट झाली, आणि ब्रह्मदेवांनी स्वतः तिचं स्तवन केलं; आता या देवीच्या सामर्थ्याबद्दल मी तुला पुन्हा सांगतो, नीट ऐक.
देवासुरमभूद् युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा । महिषे ऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे
पूर्वी एकदा देव आणि असुर यांच्यात शंभर वर्षे अखंड युद्ध झाले. त्या वेळी असुरांचा राजा महिष आणि देवांचा राजा पुरंदर हे दोघे सैन्यांचे प्रमुख होते.
तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम् । जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रो ऽबून्महिषासुरः
त्या युद्धात बलाढ्य असुरांनी देवांची फौज हरवली. सर्व देवांना जिंकून महिषासुरच इंद्र झाला.
ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम् । पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेश-गरुडध्वजौ
मग हरलेले सर्व देव, कमळातून जन्मलेले प्रजापती यांना पुढे करून, गरुडध्वज असलेल्या प्रभू जिथे होते तिथे गेले.
यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम् । त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम्
तेव्हा देवांनी महिषासुराने केलेल्या कृत्यांसह, त्याने देवांवर केलेला अत्याचार आणि घडलेली सर्व घटना त्यांना सांगितल्या.
सूर्येन्द्रग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च । अन्येषां चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठिति
महिषासुराने सूर्य, चंद्र, अग्नी, वायू, यम, वरुण आणि इतर देवतांचे अधिकार स्वतःकडे घेतले.
स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि । विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना
त्या दुष्ट महिषाने सर्व देवांना स्वर्गातून हाकलून दिले आणि ते सर्व पृथ्वीवर माणसांसारखे भटकू लागले.
एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम् । शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम्
देवांच्या शत्रूने जे काही केले ते सर्व आम्ही तुम्हाला सांगितले आहे. आम्ही तुमच्याकडे आश्रय घेतला आहे — आता त्याचा नाश कसा करायचा हे ठरवा.
इत्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः । चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ
देवतांची ही वचने ऐकून मधुसूदन आणि शंभू दोघेही संतापले, त्यांच्या कपाळावर आठ्या पडल्या आणि चेहरा रागाने भरून गेला.
ततो ऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः । निश्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शङ्करस्य च
मग चक्रधारी विष्णूच्या संतापाने भरलेल्या मुखातून आणि ब्रह्मा व शंकर यांच्या तोंडातून एक मोठा तेजाचा प्रकाश बाहेर पडला.
अन्येषाञ्चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः । निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत
इंद्रासह इतर सर्व देवतांच्या शरीरातूनही प्रचंड तेज बाहेर आले आणि ते सर्व तेज एकत्र झाले.
अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम् । ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम्
तेथे देवांना एक अत्यंत तेजस्वी, ज्वालांनी भरलेला पर्वतासारखा प्रकाशाचा मोठा समूह दिसला, ज्याच्या ज्वाळांनी सर्व दिशांना व्यापून टाकले होते.
अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम् । एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा
तेथे सर्व देवतांच्या शरीरातून आलेले अतुलनीय तेज एकत्र येऊन एक स्त्रीरूप धारण केले, तिच्या तेजाने तिन्ही लोक व्यापले गेले.
यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजायत तन्मुखम् । याम्येन चाभवन् केशा बहवो विष्णुतेजसा
शंकराच्या तेजातून तिचं सुंदर मुख निर्माण झालं; यमाच्या शक्तीतून तिचे दाट केस झाले; आणि विष्णूच्या तेजातून तिच्या भुजा तयार झाल्या.
सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत् । वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः
सोमाच्या तेजातून तिची दोन स्तन आणि इंद्राच्या तेजातून तिचं पोटरं निर्माण झालं; वरुणाच्या तेजातून तिच्या मांड्या आणि कंबरेचा भाग तयार झाला.
ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योर्ऽकतेजसा । वसूनाञ्च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका
ब्रह्माच्या तेजातून तिचे पाय, सूर्याच्या तेजातून तिच्या पायांच्या बोटा, वसूंनी तिच्या हाताच्या बोटा आणि कुबेराच्या तेजातून तिची नाक निर्माण झाली.
तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा । नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा
प्रजापतीच्या तेजातून तिचे दात निर्माण झाले आणि अग्नीच्या तेजातून तिची तीन डोळे निर्माण झाले.
भ्रुवौ च सन्ध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च । अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा
संध्याकाळच्या तेजातून तिच्या भुवया, वाऱ्याच्या शक्तीतून तिची कानं, आणि इतर देवतांच्या तेजातून तिच्या इतर शुभ अंगांचा निर्माण झाला.
ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् । तां विलोक्य मुदं प्रापुरमरा महिषार्दिताः
मग सर्व देवतांच्या तेजाचा संग्रह होऊन ती देवी प्रकट झाली, हे पाहून महिषाने त्रस्त झालेल्या देवांना मोठा आनंद झाला.
ततो देवा ददुस्तस्यै स्वानि स्वान्यायुधानि च । ऊचुर्जयजयेत्युच्चैर्जयन्तीं ते जयैषिणः
मग सर्व देवांनी आपली आपली शस्त्रं तिला दिली आणि मोठ्याने 'जय हो, जय हो' असे म्हणत तिच्या विजयासाठी आनंदाने जयजयकार केला.
शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक् । चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाद्य स्वचक्रतः
पिनाकधारी शंकराने आपल्या त्रिशूळातून त्रिशूळ काढून तिला दिला आणि कृष्णाने आपल्या चक्रातून चक्र निर्माण करून तिला दिले.
शङ्खञ्च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः । मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी
वरुणाने तिला शंख दिला, अग्नीने शूल दिले, आणि मारुतीने धनुष्य व बाणांनी भरलेली तुपे दिली.
वज्रमिन्द्रः समुत्पाद्य कुलिशादमराधिपः । ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद् गजात्
देवतांचा राजा इंद्राने आपल्या वज्रातून वज्र निर्माण करून तिला दिला, आणि सहस्त्रदृष्टी इंद्राने आपल्या ऐरावत हत्तीच्या गळ्यातील घंटा तिला दिली.