मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः । यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक्
ही सगळी तीनही लोकं माझीच आहेत, सर्व देव माझ्या इच्छेनुसार वागतात. सर्व यज्ञांचे भाग मी वेगवेगळे स्वतः घेतो.
त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः । तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम्
तीन्ही लोकांतील सर्वात उत्तम रत्नं पूर्णपणे माझ्या अधीन आहेत. त्याचप्रमाणे, देवेंद्राचं वाहन असलेलं गजरत्न मीच मिळवलं.
क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः । उच्चैः श्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम्
क्षीरसागर मंथनातून उत्पन्न झालेलं अश्वरत्न, ज्याचं नाव उच्चैःश्रवा आहे, ते अमरांनी माझ्या पाया पडून मला अर्पण केलं.
यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च । रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने
देव, गंधर्व आणि नाग यांच्यातली जी इतर रत्नमूल्य असणारी जीव आहेत, हे सुंदरिये, ती सगळी माझ्याकडेच आहेत.
स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम् । सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम्
हे देवी, आम्ही तुला या जगात स्त्रियांमधील रत्न मानतो. म्हणूनच, तू आमच्याकडे ये, कारण आम्ही रत्नांचे मालक आहोत.
मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम् । भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः
चंचल नजरेच्या सुंदरिणी, तू खरंच रत्न आहेस, म्हणून माझा किंवा माझा धाडसी भाऊ निशुम्भ याचा स्वीकार कर.
परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात् । एतद् बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज
माझा स्वीकार केलास तर तुला अतुलनीय आणि सर्वोच्च सामर्थ्य मिळेल. हे नीट विचार करून माझा स्वीकार कर.
इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तः स्मिता जगौ । दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत्
असं म्हटल्यावर, जगाला धारण करणारी, मंगलमूर्ती भगवती दुर्गा गंभीरपणे हसली आणि बोलू लागली.
सत्यमुक्तत्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम् । त्रैलोक्याधिपतिः सुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः
तू जे काही सांगितलंस ते खरं आहे; तुझ्या बोलण्यात काहीही खोटं नाही. सुम्भ हा त्रैलोक्याचा अधिपती आहे आणि निशुम्भही तसाच आहे.
किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम् । श्रूयतामल्पबुद्धित्वात् प्रतिज्ञा या कृता पुरा
पण इथे जी प्रतिज्ञा केली आहे, ती कशी खोटी ठरवता येईल? ऐक, कारण तुला समज कमी आहे, पूर्वी जी प्रतिज्ञा केली होती ती सांगते.
यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति । यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति
जो मला युद्धात हरवेल, जो माझा गर्व मोडेल, आणि जो या जगात माझ्याशी बरोबरी करेल, तोच माझा पती होईल.
तदागच्छतु शुम्भो ऽत्र निशुम्भो वा महासुरः । मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणि गृह्णातु मे लघु
मग शुंभ किंवा निशुंभ हा मोठा दैत्य इथे यावा; मला जिंकून, उगाच वेळ न घालवता, लवकर माझा हात धरावा.
अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः । त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः
देवी, तु खूप गर्विष्ठ झाली आहेस; माझ्यासमोर सांग, या तिन्ही लोकांत शुंभ-निशुंभ यांच्या समोर कोण उभा राहू शकतो?
अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि । तिष्ठन्ति संमुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका
इतर सर्व दैत्य आणि देव सुद्धा युद्धात त्यांच्या समोर उभे राहू शकले नाहीत, देवी; मग तू एकटी स्त्री कशी त्यांच्याशी सामना करशील?
इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे । शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि संमुखम्
इंद्र आणि बाकी सर्व देव सुद्धा शुंभ व त्याच्या लोकांशी युद्धात मागे हटले; मग तू एकटी स्त्री त्यांच्यासमोर कशी जाणार?
सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः । केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि
मी सांगितल्याप्रमाणे, तू शुंभ-निशुंभ यांच्या जवळ जा; केस ओढून अपमानित होऊन, तू तिथे जाणार नाहीस.
एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान् । किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा
खरंच, शुंभ फार बलवान आहे आणि निशुंभ तर अजूनच प्रबळ आहे. मी आधी न विचारता एक वचन दिलं होतं, आता मी काय करू?
स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः । तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत्
म्हणून, मी तुला जे सांगितलं ते तू आदराने असुरराजाला सांग. तो त्यानुसार वागेल.
इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतो ऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात्
देवीचे हे शब्द ऐकून दूत रागाने भरून गेला आणि सगळं तपशीलवार राक्षसांच्या राजाकडे जाऊन सांगितलं.
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम्
दूताचं बोलणं ऐकून असुरांचा राजा संतापला आणि राक्षसांचा सेनापती धूम्रलोचन याला म्हणाला,
हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद् दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम्
अरे धूम्रलोचन, आपल्या सैन्यासह लगेच जा आणि ती वाईट बाई तिचे केस ओढून, जबरदस्तीने इथे घेऊन ये.
तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठते ऽपरः । स हन्तव्यो ऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा
तिला वाचवायला कोणीही पुढे आलं, मग तो देव असो, यक्ष असो किंवा गंधर्व असो, त्याला ठार मार.
तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः पष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययो
मग त्याच्या आज्ञेने धूम्रलोचन हा राक्षस हजारो असुरांसह वेगाने निघाला आणि पुढे सरसावला.
न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम्
आज जर तू प्रेमाने माझ्या स्वामीकडे आली नाहीस, तर मी तुझ्या केसांनी ओढत, तुला त्रास देत जबरदस्तीने घेऊन जाईन.
दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान् बलसंवृतः । बलान्नयसि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम्
राक्षसांचा स्वामी मला पाठवला आहे, मी बलवान आहे आणि मोठ्या सैन्यासह आलो आहे. जर तू मला जबरदस्तीने घेऊन गेलास, तर मी तुझ्यापुढे काय करू शकते?
इत्युक्तः सो ऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुङ्कारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका ततः
अशी बोलणी झाल्यावर धूम्रलोचन हा असुर तिच्यावर धावून गेला; पण अंबिकेने फक्त हुंकाराने त्याला राख करून टाकले.
अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः
मग संतप्त असुरांच्या मोठ्या सैन्यावर अंबिकेने धारदार बाण, भाले आणि कुऱ्हाडींचा वर्षाव केला.
ततो धुतसटः कोपात् कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहो देव्याः स्ववाहनः
तेव्हा देवीचा सिंह, रागाने माने हलवत आणि भयंकर गर्जना करत, असुरांच्या सैन्यात उडी मारून गेला.
कांश्चित् करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रम्य चाधरेणान्यान् स जघान महासुरान्
काही मोठ्या दैत्यांना सिंहाने आपल्या पंज्यांनी मारले, काहींना तोंडाने फडफडून ठार केले, तर काहींना खालच्या जबड्याने पकडून ठार केले.
केषाञ्चित् पाटयामास नखैः कोष्ठानि केसरी । तथा तलप्रिहारेण शिरांसि कृतवान् पृथक्
सिंहाने काहींची पोटे आपल्या नखांनी फाडली, तर काहींची डोकी पंज्याच्या फटक्याने वेगळी केली.