निधिरेष महापद्मः समानीतो धनेश्वरात् । किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्कजाम्
धनाच्या देवतेकडून महापद्म नावाचा मोठा खजिना इथे आणला आहे; आणि समुद्राने केसर असलेली, कधीही न सुकणारी कमळांची माळ दिली आहे.
छत्रं ते वारुणं गेहे काञ्चनस्त्रावि तिष्ठति । तथायं स्यन्तनवरो यः पुरासीत् प्रजापतेः
वरुणाचे सुवर्ण छत्र तुझ्या घरात तेजाने झळकत उभे आहे; आणि प्रजापतीकडे असलेला श्रेष्ठ रथही इथे आहे.
मृत्योरुत्क्रान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हृता । पाशः सलिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे
हे ईश्वर, मृत्यू घडवणारी उत्क्रांतिदा नावाची शक्ती तूच घेतली आहेस. जलराजाचा म्हणजेच तुझ्या भावाचा फासही आता तुझ्याच ताब्यात आहे.
निशुम्भस्याब्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः । वह्निरपि ददौ तुभ्यमग्निशौचे च वाससी
निशुंभाकडे असलेले समुद्रातून जन्मलेले सगळे रत्न तुला दिली गेली आहेत. अग्नीनेही तुला अग्नीशुद्ध वस्त्रे अर्पण केली आहेत.
एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते । स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते
दैत्योंच्या राजांनो, अशी सगळी रत्नं तुझ्याकडे आणून दिली आहेत. मग ही शुभ्र आणि सुंदर स्त्रीरत्न, हे रत्न तू का घेत नाहीस?
निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चण्डमुण्डयोः । प्रेषयामास सुग्रीवं दूतं देव्या महासुरः
हे ऐकून, त्या वेळी महादैत्य शुंभाने चंड-मुंड यांच्या मार्फत सुग्रीव नावाच्या दूताला देवीकडे पाठवले.
इति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम । यथा चाभ्येति संप्रीत्या तथा कार्यं त्वया लघु
माझ्या वतीने हे आणि हे तिला जाऊन सांग. ती जशी आनंदाने उत्तर देईल, तसे तू लगेच कर.
स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोद्देशे ऽतिशोभने । तां च देवीं ततः प्राह श्लक्ष्णं मधुरया गिरा
तो त्या सुंदर पर्वतराज्याच्या ठिकाणी गेला, जिथे देवी होती, आणि तिथे गोड व मृदू शब्दांत तिला बोलला.
देवि दैत्येश्वरः शुम्भस्त्रैलोक्ये परमेश्वरः । दूतो ऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः
देवी, दैत्यांचा स्वामी शुंभ हा तिन्ही लोकांचा सर्वश्रेष्ठ अधिपती आहे. मी त्याचा दूत म्हणून तुझ्याकडे आलो आहे.
अव्याहताज्ञः सर्वासु यः सदा देवयोनिषु । निर्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत्
ज्याच्या आज्ञेला सर्व देवांमध्ये कधीही अडथळा येत नाही, ज्याने सगळ्या दैत्यांच्या शत्रूंना जिंकले आहे, त्याने जे सांगितले आहे ते ऐक.
मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः । यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक्
ही सगळी तीनही लोकं माझीच आहेत, सर्व देव माझ्या इच्छेनुसार वागतात. सर्व यज्ञांचे भाग मी वेगवेगळे स्वतः घेतो.
त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः । तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम्
तीन्ही लोकांतील सर्वात उत्तम रत्नं पूर्णपणे माझ्या अधीन आहेत. त्याचप्रमाणे, देवेंद्राचं वाहन असलेलं गजरत्न मीच मिळवलं.
क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः । उच्चैः श्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम्
क्षीरसागर मंथनातून उत्पन्न झालेलं अश्वरत्न, ज्याचं नाव उच्चैःश्रवा आहे, ते अमरांनी माझ्या पाया पडून मला अर्पण केलं.
यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च । रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने
देव, गंधर्व आणि नाग यांच्यातली जी इतर रत्नमूल्य असणारी जीव आहेत, हे सुंदरिये, ती सगळी माझ्याकडेच आहेत.
स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम् । सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम्
हे देवी, आम्ही तुला या जगात स्त्रियांमधील रत्न मानतो. म्हणूनच, तू आमच्याकडे ये, कारण आम्ही रत्नांचे मालक आहोत.
मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम् । भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः
चंचल नजरेच्या सुंदरिणी, तू खरंच रत्न आहेस, म्हणून माझा किंवा माझा धाडसी भाऊ निशुम्भ याचा स्वीकार कर.
परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात् । एतद् बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज
माझा स्वीकार केलास तर तुला अतुलनीय आणि सर्वोच्च सामर्थ्य मिळेल. हे नीट विचार करून माझा स्वीकार कर.
इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तः स्मिता जगौ । दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत्
असं म्हटल्यावर, जगाला धारण करणारी, मंगलमूर्ती भगवती दुर्गा गंभीरपणे हसली आणि बोलू लागली.
सत्यमुक्तत्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम् । त्रैलोक्याधिपतिः सुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः
तू जे काही सांगितलंस ते खरं आहे; तुझ्या बोलण्यात काहीही खोटं नाही. सुम्भ हा त्रैलोक्याचा अधिपती आहे आणि निशुम्भही तसाच आहे.
किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम् । श्रूयतामल्पबुद्धित्वात् प्रतिज्ञा या कृता पुरा
पण इथे जी प्रतिज्ञा केली आहे, ती कशी खोटी ठरवता येईल? ऐक, कारण तुला समज कमी आहे, पूर्वी जी प्रतिज्ञा केली होती ती सांगते.
यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति । यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति
जो मला युद्धात हरवेल, जो माझा गर्व मोडेल, आणि जो या जगात माझ्याशी बरोबरी करेल, तोच माझा पती होईल.
तदागच्छतु शुम्भो ऽत्र निशुम्भो वा महासुरः । मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणि गृह्णातु मे लघु
मग शुंभ किंवा निशुंभ हा मोठा दैत्य इथे यावा; मला जिंकून, उगाच वेळ न घालवता, लवकर माझा हात धरावा.
अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः । त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः
देवी, तु खूप गर्विष्ठ झाली आहेस; माझ्यासमोर सांग, या तिन्ही लोकांत शुंभ-निशुंभ यांच्या समोर कोण उभा राहू शकतो?
अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि । तिष्ठन्ति संमुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका
इतर सर्व दैत्य आणि देव सुद्धा युद्धात त्यांच्या समोर उभे राहू शकले नाहीत, देवी; मग तू एकटी स्त्री कशी त्यांच्याशी सामना करशील?
इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे । शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि संमुखम्
इंद्र आणि बाकी सर्व देव सुद्धा शुंभ व त्याच्या लोकांशी युद्धात मागे हटले; मग तू एकटी स्त्री त्यांच्यासमोर कशी जाणार?
सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः । केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि
मी सांगितल्याप्रमाणे, तू शुंभ-निशुंभ यांच्या जवळ जा; केस ओढून अपमानित होऊन, तू तिथे जाणार नाहीस.
एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान् । किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा
खरंच, शुंभ फार बलवान आहे आणि निशुंभ तर अजूनच प्रबळ आहे. मी आधी न विचारता एक वचन दिलं होतं, आता मी काय करू?
स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः । तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत्
म्हणून, मी तुला जे सांगितलं ते तू आदराने असुरराजाला सांग. तो त्यानुसार वागेल.
इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतो ऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात्
देवीचे हे शब्द ऐकून दूत रागाने भरून गेला आणि सगळं तपशीलवार राक्षसांच्या राजाकडे जाऊन सांगितलं.
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम्
दूताचं बोलणं ऐकून असुरांचा राजा संतापला आणि राक्षसांचा सेनापती धूम्रलोचन याला म्हणाला,