ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना
मग संतापलेल्या जगद्जननी चंडिकेने पुन्हा पुन्हा उत्तम मद्य प्यायलं आणि तिच्या डोळ्यांत रागानं लालसरपणा झळकत होता, ती हसत होती.
ननर्द चासुरः सो ऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाब्याञ्च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान्
तो राक्षसही आपल्या बळावर आणि सामर्थ्यावर गर्व करून मोठ्यानं गर्जला आणि आपल्या शिंगांनी चंडिकेवर डोंगर फेकू लागला.
सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम्
चंडिकेने त्या त्याने फेकलेल्या डोंगरांना आपल्या बाणांच्या वर्षावाने चुरडून टाकलं आणि मद्यामुळे तिच्या बोलण्यात आणि आवाजात झिंग चढली होती, अशा अवस्थेत तिने त्याला उद्देशून बोलली.
गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हते ऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः
अरे मूर्खा, मी हे मद्य पित असताना, थोडा वेळ तरी गर्जत राहा. कारण मी तुला इथेच ठार केल्यावर लगेच देवता गर्जू लागतील.
एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत्
असं म्हणून ती चंडिका उडी मारून त्या मोठ्या राक्षसावर चढली, त्याच्या गळ्यावर पाय ठेवला आणि आपल्या शूलाने त्याच्यावर प्रहार केला.
ततः सो ऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्या वीर्येण संवृतः
तेव्हा तिच्या पायाखाली दाबला गेल्यावर तो राक्षस आपल्या तोंडातून बाहेर पडू लागला, पण देवीच्या सामर्थ्यामुळे तो अर्धवटच बाहेर येऊन थांबला.
अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः
तो महादैत्य अजून अर्धवट बाहेर आलेला असतानाच, देवीने आपल्या मोठ्या तलवारीने त्याचं डोकं उडवलं आणि त्याला खाली पाडलं.
एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्या विनाशितः
म्हणून महिष नावाचा तो, आपल्या सैन्यासह आणि मित्रांसह, तीनही लोकांना गोंधळवून देवीकडून नष्ट झाला.
त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः
तेव्हा, महिषाचा वध झाल्यावर, तीनही लोकांमध्ये असलेल्या सर्वांनी—देव, दैत्य आणि माणसं—'जय!' असा जयघोष केला.
ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षञ्च परं जग्मुः सकला देवतागणाः
यानंतर, सगळं दैत्यांचं सैन्य हंबरडा फोडून नष्ट झालं आणि सर्व देवतांना अतिशय आनंद झाला.
तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः
देवतांनी आणि दिव्य ऋषींनी मिळून त्या देवीचं स्तुतीगीत गायलं; गंधर्वांचे प्रमुख गाऊ लागले आणि अप्सरांच्या टोळ्यांनी नृत्य केलं.
ततः सुरगणाः सर्वे देव्या हन्द्रपुरोगमाः । स्तुतिमारेभिरे कर्तुं निहते महिषासुरे
मग सर्व देवगण, इंद्रासह, महिषासुराचा वध झाल्यावर देवीचं स्तवन करू लागले.
शक्रादयः सुरगणा निहते ऽतिवीर्ये तस्मिन् दुरात्मनि सुरारिबले च देव्या । तां तुष्टुबुः प्रणतिनम्रशिरोधरांसा वाग्भिः प्रहर्षपुलकोद्गमचारुदेहाः
इंद्र आणि इतर सर्व देवता, जेव्हा त्या अत्यंत बलाढ्य आणि दुष्ट देवदुश्मनाचा देवीने वध केला, तेव्हा त्यांनी आनंदाने अंगावर रोमांच येत, डोकी नम्रपणे वाकवून, सुंदर शब्दांनी देवीचे स्तुती केली.
देव्या यया ततमिदं जगदात्मशक्त्या निः शेषदेवगणशक्तिसमूहमूर्त्या । तामम्बिकामखिलदेवमर्षिपूज्यां भक्त्या नताः स्म विदधातु शुभानि सा नः
ज्यांच्या स्वतःच्या शक्तीने हे संपूर्ण जग व्यापले आहे, ज्या सर्व देवतांच्या शक्तींच्या मूर्ती आहेत, आणि ज्या अंबिका सर्व देव-ऋषींच्या पूजेला पात्र आहेत, अशा त्या देवीला आम्ही भक्तीने वंदन करतो—त्या आमच्यावर मंगल घडवो.
यस्याः प्रभावमतुलं भगवाननन्तो ब्रह्मा हरश्च नहि वक्तुमलं बलं च । सा चण्डिकाखिलजगत्परिपालनाय नाशाय चाशुभयस्य मतिं करोतु
ज्यांची सामर्थ्य अनंत आहे आणि जिचे सामर्थ्य ब्रह्मा, विष्णू, शंकर सुद्धा सांगू शकत नाहीत, अशी चंडिका जी सर्व जगाचे रक्षण करते आणि अशुभाचा नाश करते, ती आमच्या मनाला सद्बुद्धी देवो.
या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीः पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धिः । श्रद्धां सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जा तां त्वां नताः स्म परिपालय देवि विश्वम्
ज्या देवी स्वतःच पुण्यवानांच्या घरी लक्ष्मी आहे, पापींच्या घरी दरिद्री आहे, ज्ञानींच्या हृदयात बुद्धी आहे, सज्जनांमध्ये श्रद्धा आहे आणि कुलीन घरात लज्जा आहे, अशा त्या देवीला आम्ही वंदन करतो—हे देवी, सर्व विश्वाचे रक्षण कर.
किं वर्णयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत् किं चातिवीर्यमसुरक्षयकारि भूरि । किं चाहवेषु चरितानि तवाद्भुतानि सर्वेषु देव्यसुरदेवगणादिकेषु
तुझे हे अद्भुत रूप आम्ही कसे वर्णन करावे? तुझे असुरांचा नाश करणारे महान सामर्थ्य आम्ही कसे सांगू? आणि देव, असुर, इतर सर्वांच्या संग्रामातील तुझे अद्भुत पराक्रम आम्ही कसे सांगू?
हेतुः समस्तजगतां त्रिगुणापि दोषैर् न ज्ञायसे हरिहरादिभिरप्यपारा । सर्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूतम् अव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या
तू सर्व जगाची कारण आहेस, त्रिगुणांनी युक्त असूनही, विष्णू, शंकर यांनाही तू समजत नाहीस, कारण तू अगाध आहेस. सर्व जग तुझ्यावर आधारले आहे, हे जग तुझ्या अंशाने भरले आहे. तूच आद्य, अव्यक्त आणि परा प्रकृती आहेस.
यस्याः समस्तसुरता समुदीरणेन तृप्तिं प्रियाति सकलेषु मखेषु देवि । स्वाहासि वै पितृगणस्य च तृप्तिहेतुर् उच्चार्यसे त्वमत एव जनैः स्वधा च
देवी, जिच्या उच्चाराने सर्व देवता यज्ञात तृप्त होतात आणि आनंदित होतात, तूच 'स्वाहा' आहेस, ज्यामुळे पितरांना तृप्ती मिळते. म्हणूनच लोक तुला 'स्वधा' म्हणूनही हाक मारतात.
या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता त्वम् अभ्यस्यसे सुनियतेन्द्रियतत्त्वसारैः । मोक्षार्थिभिर्मुनिभिरस्तसमस्तदोषैर् विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि
तूच मुक्तीचा मार्ग आहेस, अगम्य आणि महान व्रतांची मूळ आहेस, संयमित इंद्रिय व बुद्धी असलेल्या साधकांनी जिचा अभ्यास केला आहे. दोषरहित, मोक्षाची इच्छा असलेल्या ऋषींसाठी तूच ती परम विद्या आहेस, हे देवी.
शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुषां निधानम् उद्गीथरम्यपदपाठवतां च साम्नाम् । देवी त्रयी भगवती भवभावनाय वार्ता च सर्वजगतां परमार्तिहन्त्री
तूच शब्दस्वरूप आहेस, पवित्र यज्ञ करणाऱ्यांसाठी अमूल्य ठेवा आहेस, आणि सामगान गाणाऱ्यांसाठी आनंद आहेस. हे देवी, तूच त्रैविद्य, जगाची सृष्टी करणारी भगवती आणि सर्व जगाच्या दुःखाची सर्वोच्च नाशक आहेस.
मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारा दुर्गासि दुर्गभवसागरनौरसङ्गा । श्रीः कैटभारिहृदयैककृताधिवासा गौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा
हे देवी, तूच मेधा आहेस, सर्व शास्त्रांचा सार तुला ठाऊक आहे. तूच दुर्गा आहेस, या कठीण संसारसागरातून पार नेणारी नौका आहेस. तूच श्री आहेस, कैटभासुराचा वध करणाऱ्याच्या हृदयात वसतेस. तूच गौरी आहेस, चंद्रमौळीने प्रतिष्ठित केलेली.
ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र- बिम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम् । अत्यद्भुतं प्रहृतमात्तरुषा तथापि वक्त्रं विलोक्य सहसा महिषासुरेण
महि्षासुराने अचानक तुझे किंचित हसरे, निर्मळ, पूर्ण चंद्रासारखे, उत्तम सोन्यासारखी कांती असलेले, अद्भुत आणि रागाने ताठर झालेले मुख पाहिले,
दृष्ट्वा तु देवि कुपितं भ्रुकुटीकरालम् उद्यच्छशाङ्कसदृशच्छवि यन्न सद्यः । प्राणान्मुमोच महीषस्तदतीव चित्रं कैर्जोव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन
हे देवी, जेव्हा महिषाने तुझे रागाने भुवया ताठर केलेले, तरीही उगवत्या चंद्रासारखे तेजस्वी असे मुख पाहिले, तेव्हा त्याने ताबडतोब प्राण सोडले नाही, हे खरोखरच आश्चर्य आहे; कारण मृत्यूच जर रागावला तर कोण त्याचा सामना करू शकेल?
देवि प्रसीद परमा भवती भवाय सद्यो विनाशयसि कोपवती कुलानि । विज्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेतन् नीतं बलं सुविपुलं महिषासुरस्य
हे परमेश्वरी, कृपा कर. या जगाच्या कल्याणासाठी, तुझ्या रागाने तू क्षणातच संपूर्ण कुळांचा नाश करतेस. आता हे स्पष्ट झाले आहे की महिषासुराची ती प्रचंड शक्ती संपवली गेली आहे.
ते संमता जनपदेषु धनानि तेषां तेषां यशांसि न च सीदति धर्मवर्गः । धन्यास्त एव निभृतात्मजभृत्यदारा येषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना
ज्या प्रदेशात तुझे पूजन केले जाते, तिथे लोकांना धन आणि कीर्ती लाभते, आणि त्यांचा धर्माचा मार्ग कधीही डगमगत नाही. ज्यांच्या घरात मुले, नोकर, आणि पत्नी सुरक्षित आहेत, तेच खरे भाग्यवान; कारण तू प्रसन्न झालीस की त्यांना नेहमीच भरभराट मिळते.
धर्म्याणि देवि सकलानि सदैव कर्माण्य् अत्यादृतः प्रतिदिनं सुकृती करोति । स्वर्गं प्रयाति च ततो भवतीप्रसादाल् लोकत्रये ऽपि फलदा ननु देवि तेन
हे देवी, जो सतत भक्तीने सर्व धर्माचे कर्म करतो, तो दररोज चांगली कृत्ये करतो. तुझ्या कृपेने तो स्वर्गाला पोहोचतो, आणि तू तर तिन्ही लोकांत फळ देणारी आहेसच.
दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि । दारिद्रयदुः खभयहारिणि का त्वदन्या सर्वोपकारकरणाय सदार्ऽऽद्रचित्ता
हे दुर्गे, तुझे स्मरण केले की सर्व जीवांची भीती नाहीशी होते. आरोग्य असलेल्यांनी तुझे स्मरण केले की त्यांना उत्तम शुभत्व मिळते. दारिद्र्य, दुःख आणि भीती दूर करणारी, सर्वांना मदत करण्यासाठी नेहमी दयाळू असणारी, तुझ्याशिवाय दुसरी कोण आहे?
एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैते कुर्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापम् । संग्राममृत्युमधिगम्य दिवं प्रयान्तु मत्वेति नूनमहितान् विनिहंसि देवि
हे देवी, हे शत्रू मारले गेले की जग सुखी होते. बाकीचे पाप करोत आणि दीर्घकाळ नरकात जावोत. असे समजून, तू खरोखरच दुष्टांचा नाश करतेस आणि युद्धात मारून त्यांना स्वर्गात पाठवतेस.
दृष्ट्वैव किं न भवती प्रकरोति भस्म सर्वासुरानरिषु यत्प्रहिणोषि शस्त्रम् । लोकान् प्रयान्तु रिपवो ऽपि हि शस्त्रपूता इत्थं मतिर्भवति तेष्वपि ते ऽतिसाध्वी
फक्त तुझ्या दृष्टिने सर्व असुरांचा भस्म का करत नाहीस? पण तू शत्रूंवर शस्त्र सोडतेस, म्हणजे ते शस्त्रांनी शुद्ध होऊन, तेही लोकांत जाऊ शकतील. त्यांच्याबद्दलही तुझी अशी उदात्त भावना आहे.